Mobil Uygulamalarının Evrensel Tasarım İlkelerine Göre İncelenmesi için Kontrol Listesi

Özet

Mobil Uygulamalarının Evrensel Tasarım İlkelerine Göre İncelenmesi için Kontrol Listesi, Şenel, Şenel ve Günaydın (2019) tarafından mobil uygulamaların Evrensel Tasarım İlkeleri‘ne uygunluğunu sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu kontrol listesi, özellikle mobil öğrenme (m-öğrenme) materyallerinin erişilebilirliğini ve kullanılabilirliğini objektif kriterlerle incelemeyi hedefler. Araç, toplamda 45 maddeden oluşmakta olup, geliştirme sürecinde kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş ve yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik kanıtları sunulmuştur. Kapsam Geçerlik İndeksi (KGI) 0.95 olarak, puanlayıcılar arası uyuşum yüzdesi ise 0.98 olarak rapor edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Mobil uygulamalar, evrensel tasarım, erişilebilirlik, mobil öğrenme, kontrol listesi, özel eğitim, tasarım ilkeleri.

Yazarlar

Selma ŞENEL, H. Cenk ŞENEL, Serap GÜNAYDIN.

Amaç

Bu kontrol listesinin temel amacı, piyasada mevcut olan veya geliştirilmekte olan mobil uygulamaların, Evrensel Tasarım İlkeleri doğrultusunda ne ölçüde kapsayıcı ve erişilebilir olduğunu belirlemektir. Araç, özellikle özel eğitim ihtiyacı olan bireyler de dahil olmak üzere geniş bir kullanıcı kitlesinin mobil öğrenme kaynaklarına erişimini güvence altına alacak tasarımsal eksiklikleri tespit etmeyi amaçlamaktadır. Kontrol listesi, geliştiricilere ve araştırmacılara, mobil arayüzlerin ve etkileşim öğelerinin evrensel standartlara uygunluğunu değerlendirmede yapılandırılmış ve objektif bir çerçeve sunar.

Yapı

Kontrol listesinin temel yapısı, mobil uygulamaların tasarım özelliklerini Evrensel Tasarım İlkeleri (Universal Design Principles) çerçevesinde incelemeye odaklanmıştır. Bu ilkeler; eşitlikçi kullanım, kullanımda esneklik, basit ve sezgisel kullanım, algılanabilir bilgi, hataya karşı tolerans, düşük fiziksel çaba ve yaklaşım ve kullanım için boyut ve alan gibi ana kategorileri kapsamaktadır. Ölçek, bu ilkelerin mobil arayüzlere özgü alt kriterlerini ölçen 45 maddeden oluşur.

Ölçek, mobil uygulamaların yalnızca teknik işlevselliğini değil, aynı zamanda bilişsel yük, etkileşim kolaylığı ve öğrenme deneyimini destekleme kapasitesini de değerlendiren multidisipliner bir yapı sunar. Bu kapsamlı yapı, kontrol listesinin mobil öğrenme bağlamında mobil uygulamaların tasarım kalitesini bütüncül olarak ölçmesini sağlar.

Geçerlik

Kontrol listesinin geçerlik çalışmaları, uzman görüşlerine dayalı kapsam geçerliği yöntemiyle yürütülmüştür. Ölçeğin maddelerinin doğruluğu, kapsamın yeterli yansıtılıp yansıtılmadığı ve kriterlerin ilgili temel ilkeyi karşılayıp karşılamadığı konusunda uzman görüşü alınmıştır. Bu amaçla, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi (BÖTE) alanında lisansüstü eğitimi olan 6 uzmandan veri toplanmıştır.

Uzman görüşleri analiz edilirken, Lawshe (1975) tarafından formüle edilen Kapsam Geçerlik Oranı (KGO) hesaplanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, oluşturulan kontrol listesi formuna ait genel Kapsam Geçerlik İndeksi (KGI) değeri 0.95 olarak bulunmuştur. Bu değer, kontrol listesinin ölçmek istediği yapıyı temsil etme yeteneğinin akademik olarak kabul edilebilir düzeyde oldukça yüksek olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Kontrol listesinin güvenirlik çalışması, puanlayıcılar arası güvenirlik yöntemiyle incelenmiştir. Puanlayıcıların mobil uygulamaları değerlendirmede ne derece tutarlı olduklarını belirlemek amacıyla yapılan bu analizde, puanlayıcıların uyuşum yüzdesi hesaplanmıştır.

Elde edilen sonuçlara göre, puanlayıcıların uyuşum yüzdesi 0.98 gibi çok yüksek bir değere ulaşmıştır. Bu bulgu, kontrol listesinin farklı değerlendiriciler tarafından kullanıldığında dahi son derece tutarlı ve objektif sonuçlar ürettiğini, yani yüksek düzeyde puanlayıcı güvenirliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Sağlanan kaynak materyalde, kontrol listesinin yapısal boyutlarını belirlemeye yönelik herhangi bir Faktör Analizi (Açıklayıcı veya Doğrulayıcı) çalışmasına dair bilgi bulunmamaktadır. Kontrol listesi, doğası gereği önceden belirlenmiş Evrensel Tasarım İlkeleri temelli teorik bir çerçeveye dayandığından, geçerlik çalışmaları kapsam geçerliğine odaklanmıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Kontrol Listesi)

Format: 45 maddeden oluşan ikili (Evet/Hayır veya Karşılanıyor/Karşılanmıyor) değerlendirme formatında geliştirilmiştir. Ancak, incelenecek tasarımsal ögeye göre sayısal derecelendirme ölçeği biçiminde (örneğin, Likert tipi) de uygulanabilir.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Mobil uygulama geliştiricileri, eğitim teknolojisi uzmanları, özel eğitim uzmanları ve araştırmacılar.

Yaş Grubu: Uygulamanın değerlendirildiği yaş grubu değil, ölçeği uygulayan uzman ve araştırmacı kitlesi.

Popülasyon Detayları: Geçerlik çalışması, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri (BÖTE) alanında lisansüstü eğitimi olan 6 uzman ile yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Uzman değerlendirmesi ve içerik analizi. Lawshe Kapsam Geçerlik Oranı (KGO) kullanılarak maddelerin geçerliği test edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Erişilebilirlik, mobil uygulamalar, mobil öğrenme, Lawshe Kapsam Geçerlik Oranı, kullanıcı deneyimi, BÖTE, evrensel tasarım.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Selma ŞENEL ([email protected])

Yazışma Adresi: Selma ŞENEL ([email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Kontrol listesi, 2019 yılında yayımlanan akademik makale kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar Selma ŞENEL ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Kaynaklar

Şenel, S., Şenel, H. C., & Günaydın, S. (2019). Herkes için mobil öğrenme: Mobil uygulamaların evrensel tasarım ilkelerine göre incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 20(1), 73-92. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.377503

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Orijinal kontrol listesi PDF dosyaları aşağıdan indirilebilir:

• mobil-uygulamalarinin-evrensel-tasarim-ilkelerine-gore-incelenmesi-icin-kontrol-listesi-toad.pdf
• mobil-uygulamalarinin-evrensel-tasarim-ilkelerine-gore-incelenmesi-icin-kontrol-listesi-toad.pdf

Mobil Uygulamalarının Evrensel Tasarım İlkelerine Göre İncelenmesi için Kontrol Listesi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kontrol listesi toplam 45 maddeden oluşmaktadır. Örnek madde:

• Aktif katılım, keşif ve denemeye teşvik eden görevler verilmiştir.