Pozitif Fonksiyonel Tutumlar Ölçeği’nin Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi

Özet

Bu akademik giriş, Zeybek ve Çeçen Eroğul (2017) tarafından geliştirilen Pozitif Fonksiyonel Tutumlar Ölçeği‘nin (PFTÖ) psikometrik özelliklerini incelemektedir. Ölçek, bireylerin yaşama karşı olumlu ve işlevsel yaklaşımlarını, kişisel başarıya olan inançlarını, geleceğe yönelik iyimserliklerini, özsaygılarını ve problemlerle baş etme becerilerini değerlendirmeyi amaçlayan bir uyarlama çalışmasıdır. Yapılan geçerlik ve güvenirlik analizleri, ölçeğin Türkçe popülasyonda kullanımına uygun olduğunu göstermektedir. Bu çalışma, ölçeğin psikolojik araştırmalarda ve klinik uygulamalarda psikometrik olarak geçerli ve güvenilir bir araç olarak potansiyelini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Pozitif Fonksiyonel Tutumlar Ölçeği, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik, uyarlama, iç tutarlılık, madde analizi, bilişsel davranışçı psikoterapi, pozitif psikoloji.

Yazarlar

Saide Umut ZEYBEK, A. R. Çeçen Eroğul

Amaç

Pozitif Fonksiyonel Tutumlar Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin pozitif ve işlevsel tutumlarını, yani yaşamın çeşitli alanlarına ilişkin yapıcı düşünce ve davranış kalıplarını ölçmektir. Bu tutumlar genellikle bireyin zorluklar karşısında sergilediği direnç, öz yeterlik algısı, geleceğe yönelik olumlu beklentileri ve kişisel gelişim potansiyeline olan inancını kapsar. Ölçeğin uyarlanmasıyla, bu önemli psikolojik yapının Türk kültüründe geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirilmesi hedeflenmiştir.

Ölçek, bireylerin hayata bakış açılarını, kişisel başarıya atfettikleri önemi, olumlu gelecek beklentilerini, özsaygı düzeylerini ve problemlerle başa çıkma stratejilerini belirlemeye yardımcı olur. Bu sayede, hem akademik araştırmalarda hem de klinik uygulamalarda, bireylerin psikolojik iyi oluşunu ve adaptif başa çıkma mekanizmalarını anlamak için değerli bir araç sunmaktadır.

Yapı

Pozitif Fonksiyonel Tutumlar Ölçeği, bireylerin yaşam olaylarına karşı geliştirdikleri işlevsel ve yapıcı bilişsel şemaları ve tutumları değerlendiren bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle bilişsel davranışçı terapi (BDT) çerçevesinde ele alınan, bireyin düşünce kalıplarının duygusal ve davranışsal tepkilerini nasıl etkilediği prensibine dayanır. Ölçek, bu tutumları çeşitli alt boyutlar aracılığıyla kapsamlı bir şekilde ele almaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü ana yapı olan “pozitif fonksiyonel tutumlar”, literatürde genellikle disfonksiyonel tutumların karşıtı olarak konumlanır. Bu tutumlar, bireyin stresle baş etme, motivasyonu sürdürme ve genel yaşam doyumunu artırma kapasitesini doğrudan etkiler. Ölçek, bu yapının beş temel alt boyutunu araştırmaktadır: Hayata Bakış Açısı, Kişisel Başarı, Olumlu Gelecek, Özsaygı ve Problemlerle Baş Etme. Bu alt boyutlar, bireyin yaşamın farklı yönlerine ilişkin adaptif bilişsel stratejilerini ve genel psikolojik dayanıklılığını yansıtır.

Geçerlik

Pozitif Fonksiyonel Tutumlar Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçek maddelerinin ölçmek istediği yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Bu kapsamda, madde ayırt edicilikleri ve madde toplam puan korelasyonları titizlikle incelenmiştir. Madde toplam puan korelasyonları, her bir ölçek maddesinden alınan puanlar ile ölçeğin genel toplam puanı arasındaki ilişkiyi gösterir ve maddelerin ölçeğin bütünüyle ne kadar uyumlu olduğunu belirtir (Büyüköztürk, 2011).

Yapılan madde analizi sonuçlarına göre, ölçek maddelerinin toplam puanla olan korelasyonları .45 ile .77 arasında değişmektedir. Bu değerler, maddelerin ölçeğin genel yapısına önemli ölçüde katkıda bulunduğunu ve ölçülmek istenen yapıyı ayırt etme gücüne sahip olduğunu göstermektedir. Analizler, 23 maddenin benzer durumları örneklediğini ve ölçeğin iç tutarlılığının orta düzeyde olduğunu ortaya koymuştur. Bu bulgular, Pozitif Fonksiyonel Tutumlar Ölçeği’nin Türk popülasyonunda yapısal geçerliğe sahip olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Pozitif Fonksiyonel Tutumlar Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları, ölçeğin ölçümlerdeki tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla 419 kişilik geniş bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir. İç tutarlık katsayısı olarak bilinen Cronbach alfa değeri, ölçeğin genel güvenilirliğinin bir göstergesi olarak hesaplanmıştır.

Elde edilen Cronbach alfa değerleri oldukça yüksektir ve ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Ölçeğin genel Cronbach alfa değeri .93 olarak bulunmuştur. Alt boyutlar için ise değerler şu şekildedir: Hayata Bakış Açısı alt boyutu için .73, Kişisel Başarı alt boyutu için .77, Olumlu Gelecek alt boyutu için .88, Özsaygı alt boyutu için .87 ve Problemlerle Baş Etme alt boyutu için .87. Bu yüksek güvenirlik katsayıları, Pozitif Fonksiyonel Tutumlar Ölçeği’nin ölçümlerde tutarlı ve güvenilir sonuçlar ürettiğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Kaynak metinde açıkça bir faktör analizi raporu sunulmamış olsa da, geçerlik bölümündeki “23 maddenin benzer durumları örneklediği” ifadesi, ölçeğin altında yatan bir veya birden fazla faktör yapısına işaret etmektedir. Madde analizi sonuçları, maddelerin toplam puanla olan yüksek korelasyonları (.45 ile .77 arası), ölçek maddelerinin kavramsal olarak birbiriyle ilişkili olduğunu ve aynı temel yapıyı ölçmeye hizmet ettiğini düşündürmektedir. Bu durum, ölçeğin içsel olarak tutarlı bir yapıya sahip olduğunu ve ölçtüğü psikolojik yapının bileşenlerini yansıttığını ima eder.

Güvenirlik bölümünde belirtilen alt boyutlar (Hayata Bakış Açısı, Kişisel Başarı, Olumlu Gelecek, Özsaygı, Problemlerle Baş Etme), ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olabileceğini ve bu boyutların faktör analizi ile daha net bir şekilde ortaya konabileceğini düşündürmektedir. Gelecekteki çalışmalar, bu alt boyutların yapısal geçerliğini ve faktör yüklerini daha detaylı bir şekilde inceleyerek ölçeğin yapısal modelini doğrulamaya odaklanabilir.

Ölçek

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Likert tipi derecelendirme ölçeği. Derecelendirme formatı “hiçbir zaman (1)” ile “her zaman (5)” arasında değişmektedir.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu (Çalışmada spesifik bir klinik veya demografik grup belirtilmemiştir.)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Örneklem popülasyonunun yaş aralığı spesifik olarak belirtilmemiştir, ancak üniversite öğrencisi veya genel yetişkinler olduğu varsayılabilir).

Popülasyon Detayları: Güvenirlik çalışmaları 419 kişilik bir örneklem üzerinden elde edilen verilerle hesaplanmıştır.

Test Metodolojisi: Kendini bildirim ölçeği. Katılımcılar, verilen ifadelere ne sıklıkla katıldıklarını 1’den 5’e kadar derecelendirerek yanıt verirler.

Anahtar Kelimeler

Pozitif tutumlar, fonksiyonel düşünme, psikolojik sağlamlık, uyarlama çalışması, bilişsel şemalar, kişisel gelişim, özsaygı, problem çözme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için izinler ve telif hakları hakkında detaylı bilgi kaynakta açıkça belirtilmemiştir. Kullanım öncesinde sorumlu yazar (Saide Umut ZEYBEK) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ölçeğin kullanımına ilişkin herhangi bir ücret bilgisi mevcut değildir.

Test Yılı: 2017 (Ölçeğin psikometrik özelliklerinin incelendiği çalışmanın yayınlandığı yıl).

Referanslar

• Zeybek, S. U. ve Çeçen Eroğul A. R. (2017). Pozitif Fonksiyonel Tutumlar Ölçeği’nin psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 6(1), 15-21.
• Büyüköztürk, Ş. (2011). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (15. baskı). Ankara: Pegem Akademi.

Makalenin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: pozitif-fonksiyonel-tutumlar-olceginin-psikometrik-ozelliklerinin-incelenmesi-toad.pdf

Makalenin çevrimiçi bağlantısı: ejmanager.com

Pozitif Fonksiyonel Tutumlar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri orijinal kaynakta açıkça belirtilmemiştir.