Merkezi Epistemolojik İnançlar Ölçeği

Özet

Merkezi Epistemolojik İnançlar Ölçeği (MEİÖ), bireylerin bilginin doğası, bilgi edinme süreçleri ve bilginin kaynaklarına dair sahip oldukları temel inançları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, 2006 yılında Oksal, Şanşekerci ve Bilgin tarafından geliştirilmiştir. Toplam 23 maddeden oluşan bu araç, dört ana alt boyutta yapılandırılmıştır. Bu alt boyutlar, bilimsel bilgiye verilen değeri, rasyonel toplumsal süreçlere olan güveni, batıl ritüellere eğilimi ve doğaüstü güçler ile kader inancını kapsamaktadır. Ölçek, 5’li bir Likert derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır (1= hiç katılmıyorum, 5= tamamen katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Merkezi Epistemolojik İnançlar, Epistemoloji, Bilim İnancı, Batıl İnançlar, Rasyonellik, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Araç.

Yazarlar

Aynur Oksal, Eylem Şanşekerci, Ayşe Bilgin.

Amaç

Merkezi Epistemolojik İnançlar Ölçeği’nin temel amacı, Türkiye bağlamında bireylerin merkezi bilgi ve inanç sistemlerini geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirecek standart bir araç sunmaktır. Bu inanç sistemleri, bireylerin öğrenme stillerini, problem çözme yaklaşımlarını ve çevrelerindeki olayları yorumlama biçimlerini derinden etkilemektedir.

Ölçek, özellikle bilgi kaynağı olarak bilime ne kadar değer verildiğini, modern rasyonel düşünceye olan bağlılığı ve buna karşın geleneksel, doğaüstü veya batıl inançların bilgi edinmedeki rolünü ne ölçüde kabul ettiklerini belirlemeyi hedefler. Bu sayede, eğitim ve psikoloji alanlarında epistemolojik inançların diğer değişkenlerle (örneğin, akademik başarı, eleştirel düşünme) ilişkisini incelemeye olanak sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, bireylerin bilgiye ve bilgi kaynaklarına ilişkin sahip olduğu dört temel inanç boyutunu ölçmektedir. Bu boyutlar, bilginin mutlaklığı, kaynağı ve değişkenliği gibi geleneksel epistemolojik konuların yanı sıra, kültürün ve toplumsal kabulün etkilediği inanç sistemlerini de kapsamaktadır. Bu yapı, bilginin sadece bilimsel yollarla mı elde edildiği, yoksa batıl veya doğaüstü yollarla da mümkün olup olmadığına dair farklılaşan görüşleri yansıtır.

MEİÖ’nün ölçtüğü yapı, rasyonel ve bilimsel düşünce ile batıl ve kaderci düşünce arasındaki gerilimi ortaya koyarak, bireylerin dünya görüşlerinin merkezindeki bilgi kabullerini derinlemesine analiz etmeyi amaçlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Oksal vd., 2006) geçerlik çalışmaları detaylı olarak sunulmuştur. Bu çalışmalar, ölçeğin amaçladığı teorik yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü göstermek üzere gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliği, genellikle faktör analizi yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Her ne kadar kaynak özetinde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, yayınlanan makale, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu destekleyen kanıtları içermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, maddelerin iç tutarlılığını ve ölçüm sonuçlarının zamana karşı istikrarını değerlendirmek üzere yapılmıştır. Geliştirme çalışması, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler sağladığını gösteren sonuçlar sunmaktadır. Güvenirlik katsayıları (örneğin, Cronbach Alfa katsayısı) orijinal makalede yer almakla birlikte, buradaki özet verilerde belirtilmemiştir. Ölçeğin alt boyutlarının her birinin yeterli düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir.

Faktör Analizi

Merkezi Epistemolojik İnançlar Ölçeği, yapılan faktör analizi sonucunda dört ana alt boyutta toplanan toplam 23 maddeden oluşmaktadır. Bu dört faktörlü yapı, teorik beklentilerle uyumlu bulunmuştur ve bireylerin bilgi kaynaklarına yönelik karmaşık inanç sistemini başarıyla ayırmaktadır. Faktörler ve madde sayıları şunlardır:

• Bilgi kaynağı olarak bilime inanç (7 madde)
• Rasyonel topluma inanç (6 madde)
• Batıl ritüellere inanç (6 madde)
• Doğaüstü güçlere inanç (4 madde)

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: Kağıt tabanlı (Self-report) anket

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Özellikle üniversite öğrencileri veya yetişkinler için uygun olabilir, orijinal çalışmada örneklem belirtilmemiştir).

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Orijinal geliştirme çalışması, Türkiye’deki bir üniversitenin öğrenci veya akademik çevresi üzerinde yürütülmüş olabilir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme (1= hiç katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum). Yüksek puanlar ilgili alt boyuttaki inancın yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Epistemolojik İnançlar Ölçeği, Merkezi İnançlar, Bilimsel Bilgi, Kader İnancı, İnanç Sistemleri, Psikometri, Uludağ Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Belirtilmemiştir.

Sorumlu Yazar E-posta Adresi: [email protected] (Aynur Oksal)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek ilk olarak 2006 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve telif hakları için sorumlu yazar Aynur Oksal ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari olmayan akademik araştırmalar için genellikle izin alınarak ücretsiz kullanım mümkündür.

Kaynaklar

Oksal, A., Şanşekerci, E. ve Bilgin, A. (2006). Merkezi Epistemolojik İnançlar Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 371-381.

Makalenin dijital bağlantısı: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi burada indirilebilir: merkezi-epistemolojik-inanclar-olcegi-toad.pdf

Merkezi Epistemolojik İnançlar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

4 alt boyut ve 23 madde

• Bilgi kaynağı olarak bilime inanç (7 m): Gerçekliğe yalnızca bilimle ulaşabiliriz.
• Rasyonel topluma inanç (6 m): Bilimin vazgeçemeyeceğimiz bir boyutu da yenilikçi olmasıdır.
• Batıl ritüellere inanç (6 m): Fal bakarak geleceği kestirmek mümkündür.
• Doğaüstü güçlere inanç (4 m): İnsan bilgi edinerek güçlükleri aşabilir, fakat kaderini değiştiremez.