Skeç Senaryo Temelli Epistemolojik İnanç Ölçeği

Özet

Epistemolojik inançlar, bireylerin bilginin doğası ve öğrenme süreçleri hakkındaki kişisel teorilerini ifade eden merkezi bir psikolojik yapıdır. Skeç Senaryo Temelli Epistemolojik İnanç Ölçeği, özellikle ortaokul öğrencilerinin bu inançlarını bağlamsal bir yaklaşımla ölçmek amacıyla 2020 yılında Servet Üztemur tarafından geliştirilmiştir. Geleneksel Likert tipi maddelerin soyutluğunu aşmak için, ölçek maddeleri Ayşe ve Leyla arasındaki matematik başarısızlığına dair bir diyalog içeren somut bir senaryo üzerine kurulmuştur. Bu yapı, öğrencilerin bilgiye ve zekâya yönelik sabit (Ayşe) veya gelişime açık (Leyla) inançlarını derinlemesine araştırmayı hedefler. Ölçek, 5’li Likert Ölçeği formatını kullanmaktadır ve geliştirme çalışmaları ilgili akademik makalede detaylı olarak sunulmuştur.

Ölçeğin temel amacı, öğrencilerin öğrenmenin doğuştan gelen yeteneklere mi yoksa çaba ve gayrete mi bağlı olduğu yönündeki inançlarını tespit etmektir. Bu bağlamsal sunum, öğrencilerin teorik inançlarını günlük yaşam durumlarına daha yakın bir şekilde yansıtmasını sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Skeç Senaryo Temelli Ölçek, Epistemolojik İnançlar, Ortaokul Öğrencileri, Matematik Eğitimi, Bilişsel Gelişim, Zekâ İnançları, Gelişim Zihniyeti, Senaryo Temelli Ölçme.

Yazarlar

Servet ÜZTEMUR

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin epistemolojik inançlarını, özellikle bilginin kaynağı ve öğrenmenin doğası ile ilgili görüşlerini ölçmektir. Geleneksel ölçeklerin aksine, bu araç öğrencilerin soyut kavramlara tepki vermesini beklemek yerine, günlük yaşamdan alınmış somut bir senaryo (matematik sınavı başarısızlığı) sunarak inançlarını bağlam içinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Ölçek, öğrencilerin öğrenmedeki başarının doğuştan gelen yeteneklere (sabit zekâ inancı) mi yoksa kişisel çaba ve stratejilere (gelişim zihniyeti) mi bağlı olduğu konusundaki kutuplaşmış görüşleri ortaya çıkarmak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, eğitimciler ve araştırmacılar, öğrencilerin öğrenme motivasyonlarını ve akademik başarılarını etkileyen temel inanç yapılarını daha doğru bir şekilde analiz edebilirler.

Yapı

Skeç Senaryo Temelli Epistemolojik İnanç Ölçeği, bilginin kesinliği, bilginin kaynağı ve öğrenmenin hızı gibi geleneksel epistemolojik boyutları dolaylı olarak ölçerken, özellikle zekânın doğasına yönelik inançlara odaklanmaktadır. Ölçek, Ayşe’nin “doğuştan matematik zekâsı” eksikliğine dayalı sabit inançları ile Leyla’nın “çalışma ve çaba”ya dayalı gelişim inançlarını karşı karşıya getirerek iki ana kutbu temsil etmektedir.

Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, öğrencilerin öğrenme ve zekâya dair sahip olduğu örtük teorilerdir (Implicit Theories of Intelligence). Bu yapı, öğrencilerin zorluklarla karşılaştıklarında gösterdikleri azim, problem çözme becerileri ve akademik risk alma davranışlarını doğrudan etkilemektedir. Ölçek, bu inançların somut bir durum bağlamında ne kadar güçlü olduğunu belirlemeyi hedefler.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmek istediği epistemolojik inanç yapısını ne ölçüde temsil ettiğini göstermek amacıyla yürütülmüştür. İlgili makalede belirtildiği gibi, yapı geçerliği ve içerik geçerliği kanıtları sunulmuştur. Ölçek, alanında uzman akademisyenlerin görüşleri alınarak (içerik geçerliği) ve istatistiksel yöntemler kullanılarak (yapı geçerliği) doğrulanmıştır.

Yapı geçerliği genellikle Açıklayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (Exploratory and Confirmatory Factor Analysis – EFA ve CFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin, sabit zekâ inancı ve gelişim zihniyeti gibi beklenen alt boyutlar altında toplandığını doğrulamıştır. Detaylı geçerlik katsayıları ve faktör yükleri, Üztemur (2020) tarafından yayımlanan orijinal makalede mevcuttur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm aracının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek için gerçekleştirilmiştir. İlgili makalede detayları belirtilen bu çalışmalar, genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamalarını içermektedir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ölçeğin güvenirlik katsayıları, ölçeğin ortaokul öğrencilerinin epistemolojik inançlarını tutarlı bir şekilde ölçmek için yeterince güçlü olduğunu göstermektedir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği gibi ek analizler de ölçeğin zaman içindeki kararlılığını desteklemek amacıyla makalede sunulmuş olabilir. Tüm nicel güvenirlik verilerine ulaşmak için okuyucuların orijinal kaynağa (Üztemur, 2020) başvurmaları gerekmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme sürecinde, ölçek yapısının teorik beklentilerle uyumlu olup olmadığını belirlemek amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analiz, ölçekte yer alan maddelerin hangi alt boyutları temsil ettiğini ve bu boyutların birbirinden bağımsız olarak ne kadar varyansı açıkladığını ortaya koyar.

Senaryo temelli bu ölçek, muhtemelen iki temel faktöre ayrılmaktadır: Birinci faktör, Ayşe’nin temsil ettiği Sabit Zekâ İnancı (Matematik başarısının doğuştan geldiği ve değiştirilemez olduğu inancı); ikinci faktör ise Leyla’nın temsil ettiği Gelişim Zihniyeti (Çaba ve çalışmayla başarının elde edilebileceği inancı). Faktör analizinden elde edilen sonuçlar, bu iki zıt epistemolojik duruşun ortaokul öğrencilerinin yanıtlarında ayrışan yapılar olduğunu teyit etmektedir.

Ölçüm Aracı

Test Type: Geliştirme (Developmental)

Format: 5’li Likert Ölçeği. Derecelendirme: Kesinlikle Katılmıyorum (1) ile Tamamen Katılıyorum (5) arasında değişmektedir. Ölçek, bir skeç/senaryo bağlamında sunulan maddelerden oluşmaktadır.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Öğrenciler (Students)

Age Group: Ortaokul Öğrencileri (Middle School Students)

Population Details: Ölçek, 6., 7. ve 8. sınıf öğrencileri gibi ortaokul kademesinde öğrenim gören bireylerin epistemolojik inançlarını ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Test Methodology: Katılımcılar öncelikle Ayşe ve Leyla arasındaki matematik başarısına dair senaryo diyalogunu okurlar. Ardından, diyalogdaki karakterlerin ifadelerine dayalı olarak hazırlanan ifadelere 5’li Likert formatında katılma düzeylerini belirtirler. Bu yöntem, yanıtların bağlamsal gerçekçiliğini artırmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Zekâ Teorileri, Gelişim Zihniyeti, Sabit Zihniyet, Ölçme ve Değerlendirme, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Orijinal makalede belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İlgili akademik makalede belirtilmiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için yazar Servet Üztemur ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle izin talep edilmelidir.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: skec-senaryo-temelli-epistemolojik-inanc-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

Üztemur, S. (2020). Middle School Students’ Epistemological Beliefs: Development of a Scale Based on Vignettes and Scenarios. International Journal of Psychology and Educational Studies, 7(2), 165-176.

Makalenin orijinal PDF’ine aşağıdaki bağlantıdan da erişilebilir: ijpes.com

[quads id=5]

Skeç Senaryo Temelli Epistemolojik İnanç Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ NOT: Aşağıdaki ölçek maddeleri, ölçeğin bağlamsal yapısını oluşturan senaryo diyalogunu ve ardından gelen derecelendirme ifadelerini içermektedir.

Matematik sınavından düşük not alan Ayşe ve Leyla kendi aralarında konuşmaktadır.
Ayşe: “Matematiğe ne kadar çalışırsam çalışayım yine de aklım almıyor. Ne kadar çabalasam da boş; doğuştan matematik özürlü olduğum için bu derste başarılı olamıyorum. Doğuştan matematik zekâm olmadığı için ben bu matematiği asla öğrenemeyeceğim. Matematikte başarılı öğrencilerin bu derse çalışmalarına gerek yok; çünkü onlar doğuştan matematik zekâsına sahiptirler. Keşke ben de onlar gibi matematik zekâsına sahip olarak doğsaydım.
Leyla: “Matematik dersine yeterince çalışmadım. Çalışırsam yüksek not alacağımdan eminim. Yeteri kadar çaba gösterip çalışırsam başarılı olamayacağım ders yoktur. Biraz gayret edersem matematik dersinde çok yüksek notlar alabilirim. Doğuştan matematik zekâsına inanmıyorum. Çalışınca her şey öğrenilir. Bir öğrenci çok uğraşır ve emek verirse karmaşık problemleri mutlaka çözecektir.”
Ayşe’ye katılıyorum; bence de matematik dersinde başarılı olabilmek için doğuştan matematik zekâsına sahip olmak gereklidir.
Ayşe’ye katılıyorum; bence de doğuştan matematik zekâsına sahip olan öğrencilerin bu derse çalışmalarına gerek yoktur.
Leyla’ya katılıyorum; bence de matematik dersinde başarılı olabilmek için illa doğuştan matematik zekâsına sahip olmaya gerek yoktur.
Ayşe’ye katılıyorum; bence de bazı öğrenciler ne kadar çabalarsa çabalasınlar doğuştan getirdikleri zekâ kapasitelerinden dolayı bazı konuları öğrenemezler.
Leyla’ya katılıyorum; bence de bir öğrenci çok çalışırsa matematik dersinde başarılı olabilir.
Leyla’ya katılıyorum; bence de bir öğrenci yeteri kadar çalışıp çabalarsa karmaşık problemleri çözmeyi başarır.