Sosyal Medyaya Özgü Epistemolojik İnançlar Ölçeği (Social Media-Specific Epistemological Beliefs Scale)

Özet

Sosyal Medyaya Özgü Epistemolojik İnançlar Ölçeği (SMEİÖ), bireylerin bilgiye yönelik inançlarını özellikle sosyal medya ortamlarına odaklanarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir psikometrik araçtır. Geleneksel epistemolojik inançların (bilginin kesinliği, kaynağı ve yapısı) dijital ve ağ tabanlı bilgi kaynaklarının getirdiği yeni zorluklar bağlamında nasıl değiştiğini incelemektedir. Ölçek, Dr. Ismail Celik tarafından 2019 yılında yürütülen bir ölçek geliştirme çalışması sonucunda ortaya çıkmıştır.

Bu ölçek, kullanıcıların sosyal medya platformlarında karşılaştıkları içeriğin güvenilirliği, otoritesi ve hızla değişen doğası hakkındaki algılarını sistematik olarak değerlendirmek için tasarlanmıştır. SMEİÖ, eğitim psikolojisi ve medya çalışmaları alanlarında, bireylerin dijital okuryazarlık düzeyleri ile bilgiye yönelik temel inançları arasındaki karmaşık ilişkiyi anlamlandırmada kritik bir rol oynamaktadır. Ölçeğin geliştirme çalışması, Journal of Educational Computing Research dergisinde yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Medya, Epistemolojik İnançlar, Bilgi Algısı, Dijital Okuryazarlık, Ölçek Geliştirme, Güvenilirlik, Geçerlik, Psikometri.

Yazarlar

Ismail Celik

[quads id=5]

Amaç

Sosyal Medyaya Özgü Epistemolojik İnançlar Ölçeği’nin birincil amacı, aktif sosyal medya kullanıcılarının, bu platformlara özgü bilgi kaynaklarına ve bilgi edinme süreçlerine dair geliştirdikleri inanç sistemlerini geçerli ve güvenilir bir biçimde ölçmektir. Geleneksel epistemoloji çalışmaları genellikle akademik veya basılı kaynaklara odaklanırken, bu ölçek Twitter, Facebook ve Instagram gibi platformlarda paylaşılan içeriğin doğasına dair inançları belirlemeyi hedefler.

Ölçek, özellikle sosyal medyada yaygın olan dezenformasyon ve yanlış bilgi bağlamında, bireylerin bilginin kaynağını sorgulama, bilginin kesinliğini değerlendirme ve uzman otoritesine ne ölçüde güvendiklerini ortaya koyar. Bu sayede, eğitimciler ve araştırmacılar, sosyal medya kullanıcılarının eleştirel düşünme becerilerini etkileyen temel bilişsel yapıları daha iyi analiz edebilirler.

Yapı (Konstrukt)

SMEİÖ, bireylerin sosyal medya ortamına uyarlanmış epistemolojik inançlarını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle dört temel boyutu içerecek şekilde teorize edilmiştir: bilginin basitliği (sosyal medyada bilginin ne kadar kolay anlaşılabileceği), bilginin kesinliği (sosyal medyada mutlak doğru bilginin varlığı), bilginin kaynağı (otorite figürleri vs. akranlar) ve bilginin hızı/dinamikliği (bilginin sosyal medyada ne kadar hızlı değiştiği).

Ölçek, sosyal medya içeriğinin anlık, hızlı ve genellikle doğrulanmamış doğası göz önüne alındığında, geleneksel inançların bu dijital bağlamda nasıl farklılaştığını vurgular. Ölçülen yapı, kullanıcıların bir gönderinin doğruluğuna veya anonim bir kaynağın uzmanlığına ne ölçüde güvendiğini ve bilginin kişisel deneyimlerle mi yoksa uzman görüşleriyle mi belirlendiği inancını kapsar.

Geçerlik

Celik (2019) tarafından gerçekleştirilen ölçek geliştirme çalışmasında, güçlü bir yapı geçerliği sağlamak amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler uygulanmıştır. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı başarıyla ölçtüğünü kanıtlamak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak desteklenmiştir.

Bu analizler, ölçek maddelerinin öngörülen alt boyutlara yüksek yüklerle ayrıldığını ve modelin genel olarak iyi uyum indeksleri sergilediğini göstermiştir. Ayrıca, ölçeğin kriter geçerliği kapsamında, sosyal medya bilgi değerlendirme becerileri veya dijital okuryazarlık gibi ilgili yapılarla anlamlı korelasyonlar göstererek, teorik beklentilerle uyumlu sonuçlar vermiştir.

Güvenilirlik

Sosyal Medyaya Özgü Epistemolojik İnançlar Ölçeği’nin güvenilirliği, iç tutarlılık analizleri ile kanıtlanmıştır. Ölçeğin iç tutarlılığı, genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Yayımlanan çalışmada, tüm ölçek ve alt boyutları için kabul edilebilir düzeyde yüksek Cronbach Alfa değerleri rapor edilmiştir (genellikle 0.70 ve üzeri), bu da maddelerin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı istikrarını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmaları da yapılmış olabilir. Bu psikometrik yaklaşım, ölçeğin ölçtüğü inanç yapısının kısa vadede tutarlı ve kararlı olduğunu, dolayısıyla ölçme hatasını minimize ettiğini doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, sosyal medyaya özgü epistemolojik inançların çok boyutlu doğasını ortaya çıkarmak için faktör analizleri temel alınmıştır. Faktör analizleri, ölçeğin sosyal medya bağlamına özgü birden fazla faktörden oluştuğunu göstermiştir. Bu faktörler arasında, bilginin kaynağına yönelik şüphecilik, bilginin hızla değiştiği inancı ve uzman otoritesinin sosyal medyadaki göreceli rolüne dair inançlar gibi boyutlar bulunmaktadır.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), verilerin öngörülen çok faktörlü modele mükemmel uyum sağladığını göstermiştir. Bu yapısal kanıtlar, Sosyal Medyaya Özgü Epistemolojik İnançlar Ölçeği’nin teorik temelini güçlendirmekte ve sosyal medya bağlamında epistemolojik inançların incelenmesi için sağlam bir zemin sunmaktadır.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Sosyal Medya ortamında bilgiye yönelik inançları ölçen öz bildirim ölçeği (Uyarlama/Geliştirme).

Format: Genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme formatı (“Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal geliştirme dili).

Popülasyon Grubu: Aktif sosyal medya kullanıcıları, özellikle üniversite öğrencileri.

Yaş Grubu: Genellikle 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Sosyal medyayı bilgi edinme ve paylaşım amacıyla düzenli olarak kullanan bireylerden oluşan örneklemler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Çevrimiçi veya basılı anketler aracılığıyla toplanan nicel öz bildirim verileri.

Anahtar Kelimeler

Dijital Psikometri, Bilgi Değerlendirmesi, Sosyal Medya Kullanımı, Öğrenme Ortamları, Çevrimiçi Bilgi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Mevcut değil (Kaynakta belirtilmemiştir).

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Oulu Üniversitesi (Yazarın çalışmanın yayımlandığı dönemdeki muhtemel kurumu).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sosyal Medyaya Özgü Epistemolojik İnançlar Ölçeği, Ismail Celik tarafından 2019 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik veya ticari olmayan araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ölçeğin kullanıldığı tüm çalışmalarda orijinal makaleye usulüne uygun atıf yapılması zorunludur.

Ölçeğin orijinal makalesine ait detaylı bilgi şu bağlantıda mevcuttur: scholar.google.com. Ölçeğin orijinal PDF dosyası ise buradan indirilebilir: sosyal-medyaya-ozgu-epistemolojik-inanclar-olcegi-toad.pdf.

Referanslar

• Celik, I. (2019). Social media-specific epistemological beliefs: A scale development study. Journal of Educational Computing Research, 0(0), 1-24. doi: 10.1177/0735633119850708.

[quads id=5]

Sosyal Medyaya Özgü Epistemolojik İnançlar Ölçeği (Social Media-Specific Epistemological Beliefs Scale) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri orijinal kaynak içerikte sağlanmamıştır.