Meme Kanseri Tarama İnançları Ölçeği

Özet

Meme Kanseri Tarama İnançları Ölçeği (MKTİÖ), bireylerin meme kanseri tarama yöntemlerine (meme kendi kendine muayenesi, klinik meme muayenesi ve mamografi) yönelik inançlarını, tutumlarını ve algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması, Nihan Türkoğlu ve Ayşe Sis-Çelik tarafından 2018 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, özellikle tarama davranışlarını etkileyen psikososyal faktörleri belirlemede ve halk sağlığı müdahalelerinin etkinliğini değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır. Ölçek çeşidi bir uyarlama çalışması olup, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliliğini sağlamayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Meme Kanseri, Tarama İnançları, Psikometrik Uyarlama, Sağlık Davranışı, Geçerlilik, Güvenilirlik, Hemşirelik Araştırmaları.

Yazarlar

Nihan Türkoğlu, Ayşe Sis-Çelik

Amaç

Meme Kanseri Tarama İnançları Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin meme kanseri tarama yöntemlerini (özellikle mamografi) düzenli olarak kullanmalarını engelleyen veya teşvik eden bilişsel ve duygusal engelleri sistematik olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, genellikle Sağlık İnanç Modeli (SIM) gibi teorik çerçeveler temelinde, algılanan yararları, engelleri, ciddiyeti ve duyarlılığı ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Türkçe uyarlama çalışmasının spesifik amacı, uluslararası alanda kullanılan bu önemli aracı Türk kültürü ve diline uygun hale getirerek, Türkiye’deki kadınların tarama davranışlarına yönelik inançlarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek bir araç sağlamaktır. Elde edilen veriler, sağlık profesyonelleri ve politika yapıcılar için hedefe yönelik eğitim ve müdahale programları geliştirmede temel teşkil eder.

Yapı

Ölçek, bireyin sağlık davranışlarını etkileyen psikolojik yapıları ölçmektedir. Bu yapılar genellikle Sağlık İnanç Modeli‘nin bileşenleriyle ilişkilidir. MKTİÖ’nün ölçtüğü temel yapılar arasında şunlar bulunabilir (orijinal ölçeğin yapısına bağlı olarak):

• Algılanan Duyarlılık: Bireyin meme kanseri geliştirme riskini ne kadar yüksek algıladığı.
• Algılanan Ciddiyet: Hastalığın sonuçlarının ne kadar ciddi olduğunu düşünme derecesi.
• Algılanan Yararlar: Tarama eyleminin faydalı sonuçlar doğuracağına dair inanç.
• Algılanan Engeller: Tarama yapmanın maliyet, ağrı, zaman kaybı veya korku gibi olumsuz yönleri.
• Sağlık Motivasyonu veya Öz-Yeterlilik: Bireyin tarama davranışını başarıyla gerçekleştirme yeteneğine olan inancı.

Ölçeğin faktör yapısı, genellikle bu inanç boyutlarını temsil eden alt ölçeklerden oluşur. Uyarlama çalışması, bu orijinal yapıların Türkçe örneklemde korunup korunmadığını test etmeyi amaçlamıştır.

Geçerlik

Meme Kanseri Tarama İnançları Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerlilik çalışması, 2018 yılında İstanbul’da sunulan bir bildiri kapsamında rapor edilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin kavramsal yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olduğunu doğrulamayı hedeflemiştir.

Kaynak verilerde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinde genellikle içerik geçerliliği (uzman görüşleri ile), yapı geçerliliği (faktör analizi ile) ve ölçüt bağımlı geçerlilik yöntemleri kullanılmıştır. Yapı geçerliliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıları ne kadar doğru ölçtüğünü gösteren en önemli adımdır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirlik analizi, Türkoğlu ve Sis-Çelik tarafından yürütülen çalışmanın temel bileşenlerinden biridir. Güvenilirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder; yani aynı koşullar altında tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar verme yeteneğidir.

Genellikle, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri, ölçeğin güvenilirliğini belirlemek için kullanılır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Uyarlama çalışması, Türkçe versiyonun kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermeyi amaçlamıştır. Kaynakta spesifik bir katsayı belirtilmemiştir.

Faktör Analizi

Meme Kanseri Tarama İnançları Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonunda, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de korunup korunmadığını belirlemek amacıyla faktör analizi tekniklerinin kullanıldığı varsayılmaktadır.

Bu analizler genellikle açımlayıcı faktör analizi (AFA) ile başlar, ardından doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile teorik yapının uygunluğu test edilir. Bu süreç, ölçek maddelerinin hangi alt boyutları oluşturduğunu ve bu boyutların teorik çerçeveyle ne kadar uyumlu olduğunu belirlemeye yardımcı olur. Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin nihai puanlama yapısını ve alt boyutlarını kesinleştirir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Kaynak verilerde derecelendirme bilgisi yer almamaktadır; ancak bu tür inanç ölçekleri genellikle Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanır (örneğin, “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a kadar değişen 4, 5 veya 7 noktalı bir ölçek).

Language Available: Türkçe (Uyarlama), Orijinal Dil (Bilinmiyor/İngilizce olduğu varsayılır).

Population Group: Yetişkin Kadın Popülasyonu

Age Group: Tarama yaş grubundaki yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üstü, özellikle 40 yaş ve üzeri kadınlar).

Population Details: Meme kanseri tarama davranışlarına yönelik inançları olan bireyler.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Sağlık İnanç Modeli, Psikometri, Davranış Değişikliği, Mamografi, Klinik Meme Muayenesi, Öz-Yeterlilik, Geçerlilik, Güvenilirlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Nihan Türkoğlu)

Correspondence Address: Bildiri sunumu sırasında ilgili kurum adresi (Bilinmiyor)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2018 yılında sunulmuştur. Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler için sorumlu yazar Nihan Türkoğlu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım ücreti ve izin koşulları hakkında kaynakta bilgi bulunmamaktadır.

Ölçeğin orijinal PDF’i kaynaklarda belirtilmemiştir.

Kaynaklar

1. Türkoğlu, N., & Sis-Çelik, A., (4-5 Mayıs, 2018). Meme Kanseri Tarama İnançları Ölçeğinin Türkçe Versiyonunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması [Bildiri sunumu]. 1. Uluslararası İnovatif Hemşirelik Kongresi, İstanbul.

Meme Kanseri Tarama İnançları Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Meme Kanseri Tarama İnançları Ölçeği’nin orijinal maddeleri, kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen 2018 yılındaki kongre bildirisine başvurulması gerekmektedir.