Meme Kanseri Tarama İnanç Ölçeği

Özet

Meme Kanseri Tarama İnanç Ölçeği (MKTİÖ), kadınların meme kanseri tarama yöntemlerine (Meme Kendi Kendine Muayenesi, Klinik Meme Muayenesi ve Mamografi) yönelik inançlarını, tutumlarını ve algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, özellikle Sağlık İnanç Modeli (SİM) çerçevesinde, bireylerin algıladıkları hassasiyet, ciddiyet, faydalar ve engeller gibi temel yapıları değerlendirmektedir. Ölçeğin Türkiye uyarlaması, Türk kadınlarının tarama davranışlarına etki eden kültürel ve sosyal faktörleri dikkate alarak geçerlik ve güvenirlik çalışmalarıyla standardize edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Meme Kanseri, Meme Kanseri Tarama, Sağlık İnanç Modeli, Tarama Davranışları, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Selda Seçginli

Yazarlar

Selda Seçginli, Nevin O. Nahcivan

Amaç

Meme Kanseri Tarama İnanç Ölçeği, bireylerin meme kanseri tarama yöntemlerini uygulama kararlarını etkileyen psikososyal faktörleri ve inançları sistematik olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin birincil amacı, kadınların meme kanseri riskine ilişkin algıladıkları hassasiyet ve ciddiyet düzeylerini, tarama yapmanın algılanan faydalarını ve tarama yapmayı engelleyen algılanan bariyerleri ölçmektir.

Bu araç, özellikle sağlık eğitimcileri ve hemşireler için, tarama oranlarını artırmaya yönelik hedeflenmiş müdahaleler geliştirmede kritik öneme sahiptir. Ölçek, hangi inanç bileşenlerinin tarama davranışını en güçlü şekilde etkilediğini belirleyerek, eğitim programlarının kişiselleştirilmesine olanak tanır.

Yapı

Ölçek, temelde Sağlık İnanç Modeli (SİM) üzerine kurulmuştur. SİM, bireylerin sağlıkla ilgili davranışları benimseme olasılığının, o davranışa yönelik inançlarının bir fonksiyonu olduğunu varsayar. MKTİÖ’nün ölçtüğü temel yapılar şunlardır:

• Algılanan Hassasiyet (Perceived Susceptibility): Bireyin meme kanserine yakalanma riskinin yüksek olduğuna inanma derecesi.
• Algılanan Ciddiyet (Perceived Severity): Meme kanserinin yol açabileceği potansiyel olumsuz sonuçların ciddiyetine inanma derecesi.
• Algılanan Faydalar (Perceived Benefits): Tarama (özellikle mamografi ve kendi kendine muayene) yapmanın hastalığın erken teşhisi yoluyla sağlayacağı faydalara inanma derecesi.
• Algılanan Engeller (Perceived Barriers): Tarama yöntemlerini uygulamayı zorlaştıran maliyet, ağrı, zaman kaybı veya utanma gibi fiziksel, psikolojik ve lojistik engellere inanma derecesi.
• Sağlık Motivasyonu (Health Motivation): Genel olarak sağlığı koruma ve geliştirme arzusunun derecesi.

Geçerlik

Meme Kanseri Tarama İnanç Ölçeği’nin Türk kadınları üzerindeki geçerlik çalışmaları, Secginli ve Nahcivan (2004) tarafından gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, ölçeğin yapısal uygunluğunu doğrulamak için çeşitli yöntemler kullanılmıştır.

Yapı geçerliği, özellikle bilinen gruplar karşılaştırması yöntemiyle incelenmiştir. Tarama davranışı gösteren (düzenli mamografi yaptıran) ve göstermeyen grupların ölçek puanları arasındaki anlamlı farklılıklar, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Faktör analizleri, ölçeğin teorik olarak beklenen çok boyutlu yapısını destekler nitelikte sonuçlar vermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık (internal consistency) yöntemine odaklanmıştır. Secginli ve Nahcivan (2004) çalışmasında, ölçeğin alt boyutları ve toplam puanı için Cronbach’s Alpha katsayıları hesaplanmıştır.

Genellikle ölçeğin alt boyutları için elde edilen Cronbach’s Alpha değerleri kabul edilebilir düzeyde, yani 0.70’in üzerinde bulunmuştur, bu da ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Bu yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında stabil ve tekrarlanabilir sonuçlar ürettiğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla, Türk popülasyonu üzerinde Temel Bileşenler Analizi (Principal Components Analysis – PCA) kullanılarak faktör analizi yapılmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin orijinal yapısında bulunan ve Sağlık İnanç Modeli’nden türetilen alt boyutların Türk kültüründe de korunduğunu ortaya koymuştur.

Faktör yükleri, her bir maddenin ilgili teorik yapısıyla yüksek korelasyon gösterdiğini doğrulamıştır. Bu analizler, ölçeğin yalnızca İngilizce konuşan popülasyonlar için değil, aynı zamanda Türk kadınlarının inanç sistemlerine uygun kültürel ve psikometrik özelliklere sahip bir araç olduğunu kanıtlamıştır.

Enstrüman Bilgileri

Test Türü:

Test Type: Psikometrik Ölçek (Öz Bildirim Envanteri)

Format:

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatı kullanılır, ancak spesifik derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta belirtilmemiştir. Maddeler katılımcının inanç derecesini ölçer.

Mevcut Diller:

Language Available: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu:

Population Group: Yetişkin Kadınlar

Yaş Grubu:

Age Group: Tarama yaşına gelmiş yetişkin kadınlar (Genellikle 20 yaş ve üzeri, mamografi için 40 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları:

Population Details: Türkiye’de yaşayan, farklı sosyo-demografik özelliklere sahip kadınlar. Uyarlama çalışmasında örneklem büyüklüğü 413 kadındır.

Test Metodolojisi:

Test Methodology: Kağıt-kalem testi veya dijital uygulama şeklinde öz bildirim yoluyla veri toplama.

Anahtar Kelimeler

Meme Kendi Kendine Muayenesi, Mamografi, Klinik Meme Muayenesi, Algılanan Engeller, Algılanan Faydalar, Faktör Analizi, Güvenirlik

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Selda Seçginli

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut bilgi yok.

Kurum E-posta Adresleri: Mevcut bilgi yok.

İletişim Adresi:

Correspondence Address: [email protected] (Selda Seçginli)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Secginli ve Nahcivan tarafından 2004 yılında uluslararası bir dergide yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izin ve ücret koşulları, sorumlu yazar (Selda Seçginli) ile doğrudan iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Telif hakkı genellikle yayınevine (Cancer Nursing) aittir.

Çalışmanın yayın yılı: 2004.

Orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: breast-cancer-screening-belief-scale-among-turkish-women-toad.pdf

Kaynaklar

Secginli, S., & Nahcivan, N. O. (2004). Reliability and validity of the Breast Cancer Screening Belief Scale among Turkish women. Cancer Nursing, 27(4), 287-294.

Meme Kanseri Tarama İnanç Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri orijinal kaynakta sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına erişim için Secginli ve Nahcivan (2004) referansının tam metnine başvurulması gerekmektedir.