Geniş Kapsamlı Meme Kanseri Bilgi Testi

Özet

Geniş Kapsamlı Meme Kanseri Bilgi Testi, bireylerin meme kanserine yönelik bilgi düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış 20 maddelik bir ölçektir. Özellikle üniversite öğrencileri popülasyonunda meme kanseri hakkındaki genel bilgi ve hastalığın tedavi edilebilirliğine dair inançları değerlendirmeyi hedefler. Ölçek, 2015 yılında Şadan Ceren Başak tarafından yapılan yüksek lisans tezi kapsamında Türkçe’ye uyarlanmış ve geçerlik (Geçerlik) ile güvenirlik (Güvenirlik) çalışmaları yapılmıştır. Yapılan faktör analizleri sonucunda ölçeğin Genel Bilgi ve Tedavi Edilebilirlik olmak üzere iki temel boyuttan oluştuğu belirlenmiştir.

Test, doğru-yanlış formatında derecelendirilmekte olup, katılımcıların bilgi eksikliklerini veya yanlış inanışlarını nicel olarak saptamak için tasarlanmıştır. Bu araç, halk sağlığı eğitim programlarının planlanması ve müdahale stratejilerinin etkinliğinin değerlendirilmesi açısından önemli bir kaynak sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Meme Kanseri Bilgisi, Meme Kanseri Farkındalığı, Sağlık Psikolojisi, Ölçek Uyarlama, Üniversite Öğrencileri, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Şadan Ceren Başak

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, hedef popülasyonun (özellikle üniversite öğrencilerinin) meme kanserinin etiyolojisi, risk faktörleri, erken teşhis yöntemleri ve tedavi seçenekleri hakkındaki mevcut bilgi seviyelerini kapsamlı bir şekilde tespit etmektir. Ölçek, sadece teorik bilgiyi değil, aynı zamanda hastalığın yönetimine ve tedavi edilebilirliğine dair algıları da ölçerek, bilgi eksikliklerinin hangi alanlarda yoğunlaştığını ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Ölçeğin uyarlanması, Türkiye bağlamında meme kanseri bilgi düzeyini standart bir araçla ölçme ihtiyacına cevap vermektedir. Elde edilen veriler, meme sağlığına yönelik eğitim ve bilgilendirme kampanyalarının içeriğini ve odağını belirlemede klinisyenlere ve halk sağlığı uzmanlarına rehberlik edebilir.

Yapı

Geniş Kapsamlı Meme Kanseri Bilgi Testi, 20 maddeden oluşan ve iki ana faktör altında toplanan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu faktörler, bireylerin meme kanseri hakkında sahip olduğu bilgiyi farklı yönlerden ele almaktadır.

• Genel Bilgi (12 Madde): Bu alt boyut, meme kanserinin nedenleri, belirtileri, risk faktörleri ve temel tarama yöntemleri gibi yaygın olarak bilinen konulara odaklanır. Örneğin, “Memeye alınan sert bir darbe bir kadının ileriki hayatında meme kanserine yakalanmasına sebep olabilir” gibi yanlış inanışları veya doğru bilgileri ölçen maddeleri içerir.
• Tedavi Edilebilirlik (8 Madde): Bu alt boyut, modern tıp uygulamaları bağlamında meme kanserinin prognozu, tedavi başarısı ve cerrahi seçenekler hakkındaki algıları ve bilgileri değerlendirir. Hastalığın tedavi edilebilirliğine dair umut düzeyini ve tedavi yöntemleri hakkındaki farkındalığı yansıtır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla Temel Bileşenler Analizi (Principal Component Analysis – PCA) kullanılmıştır. Analiz, Temel Bileşenler yöntemi ve Varimax Dönüştürmesi (Varimax Rotation) uygulanarak gerçekleştirilmiştir.

Faktör analizi sonuçları, öz değeri (eigenvalue) 1.00’ın üzerinde olan iki temel faktörün varlığını desteklemiştir. Bu bulgu, ölçeğin teorik olarak öngörülen iki boyutlu yapısının (Genel Bilgi ve Tedavi Edilebilirlik) ampirik olarak da doğrulandığını göstermektedir. Bu yapısal geçerlik kanıtı, testin gerçekten meme kanseri bilgisinin iki farklı yönünü ölçtüğünü ileri sürmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa (Cronbach’s Alpha) katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen alfa değerleri, ölçeğin genel olarak kabul edilebilir düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir, ancak alt boyutlar için bu değerler nispeten düşüktür.

• Genel Bilgi Boyutu: Cronbach Alfa değeri .60 olarak bulunmuştur.
• Tedavi Edilebilirlik Alt Boyutu: Cronbach Alfa değeri .62 olarak bulunmuştur.
• Ölçek Toplamı: Ölçeğin tamamı için Cronbach Alfa değeri .71 olarak hesaplanmıştır.

Genel ölçek toplamının .71 olması, testin makul bir güvenirlik düzeyine sahip olduğunu işaret ederken, alt boyutlardaki daha düşük değerler, bu alt boyutların tek başına kullanılması durumunda dikkatli yorumlanması gerektiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla kullanılan istatistiksel yöntem Açımlayıcı Faktör Analizi (Exploratory Factor Analysis – EFA) olmuştur. Bu analizde, maddelerin ortak varyansını açıklayan temel bileşenleri saptamak için Temel Bileşenler yöntemi tercih edilmiştir.

Döndürme yöntemi olarak ise Varimax Dönüştürmesi (dik döndürme) kullanılmıştır. Varimax rotasyonu, faktör yüklerini maksimize ederek her bir faktörün daha net ve yorumlanabilir bir yapıya sahip olmasını sağlamıştır. Analiz, öz değeri (eigenvalue) 1.00 eşiğini aşan iki faktörün bağımsız bilgi ve tedavi edilebilirlik yapılarını temsil ettiğini doğrulamıştır.

Ölçek

Test Çeşidi: Uyarlama (Adaptation)

Format: 20 maddelik, İki Faktörlü Bilgi Testi

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler (Yaklaşık 18-25 yaş)

Popülasyon Detayları: Orijinal uyarlama çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencilerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 20 madde, iki alt boyutta toplanmıştır (Genel Bilgi: 12 madde, Tedavi Edilebilirlik: 8 madde). Puanlama 0 (yanlış/boş) ve 1 (doğru) olarak ikili sistemde yapılmaktadır. Yüksek puan, meme kanseri hakkında yüksek bilgi düzeyini ifade eder.

Anahtar Kelimeler

Kanser Bilgisi, Sağlık Eğitimi, Psikometri, Faktör Analizi, Varimax, Mastektomi, Cronbach Alfa.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yüksek lisans tezi Okan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul’da tamamlanmıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2015 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Şadan Ceren Başak ile doğrudan e-posta yoluyla ([email protected]) iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik amaçlı kullanımlar için izinler genellikle yazarın takdirine bağlıdır.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: genis-kapsamli-meme-kanseri-bilgi-testi-toad.pdf

Referanslar

Başak, Ş.C. (2015). Üniversite öğrencilerinde meme kanseri bilgi seviyesi: Geniş kapsamlı meme kanseri bilgi testinin geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Okan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

[quads id=5]

Geniş Kapsamlı Meme Kanseri Bilgi Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Ölçek Yapısı: 20 madde ve iki faktörden oluşmaktadır.
• Genel bilgi (12m): Memeye alınan sert bir darbe bir kadının ileriki hayatında meme kanserine yakalanmasına sebep olabilir.
• Tedavi edilebilirlik (8m): Bugünlerde birçok kadın için meme kanseri memenin alınmamasına (mastektomi) rağmen başarı ile tedavi edilebilir.