Matematiğe Yönelik Başarı Duyguları Ölçeği

Özet

Matematiğe Yönelik Başarı Duyguları Ölçeği, ergenlik öncesi dönemdeki öğrencilerin matematik derslerine ve sınavlarına yönelik deneyimledikleri çeşitli başarı duygularını ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçeğin uyarlama çalışması, başarı duyguları (achievement emotions) alanında önemli bir literatür boşluğunu doldurmayı hedeflemiştir. Bu çalışma, öğrencilerin matematik öğrenme sürecindeki motivasyonel ve duygusal durumlarını derinlemesine anlamak için güçlü bir araç sunmaktadır.

Ölçek, toplam 48 maddeden oluşmakta olup, 500 dördüncü sınıf öğrencisi üzerinde gerçekleştirilen kapsamlı geçerlik ve güvenirlik analizleri ile Türkçe kültürüne uygunluğu kanıtlanmıştır. Yapısal geçerliği doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile test edilmiş ve yüksek düzeyde iç tutarlılık sergilemiştir.

Anahtar Kelimeler

Matematiğe yönelik başarı duyguları, psikometrik uyarlama, başarı duyguları, doğrulayıcı faktör analizi, güvenirlik, ilkokul öğrencileri.

Yazarlar

M. Takunyacı, B. Karadağ

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ergenlik öncesi (ilkokul dördüncü sınıf) öğrencilerin matematik bağlamında yaşadıkları spesifik başarı duygularını (örneğin, gurur, kaygı, sıkıntı, rahatlama) güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Başarı duygularının akademik performans ve motivasyon üzerindeki kritik rolü göz önüne alındığında, bu ölçek, eğitim araştırmacılarına ve uygulamacılara öğrencilerin duygusal profilini çıkarmada yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını belirlemek ve ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda kullanıma uygunluğunu sağlamak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, matematik eğitiminde duygusal süreçlerin anlaşılmasına katkı sağlanmıştır.

Yapı (Konstrukt)

Matematiğe Yönelik Başarı Duyguları Ölçeği, Başarı Duyguları Teorisi (Pekrun, 2006) çerçevesinde tanımlanan, başarı odaklı etkinlikler (dersler) ve sonuç odaklı durumlar (sınavlar) sırasında yaşanan duygusal tepkileri ölçmektedir. Bu duygular genellikle hem pozitif (sevinç, gurur) hem de negatif (kaygı, utanç, sıkıntı) boyutları içerir.

Ölçek, öğrencilerin matematik dersine girerken veya matematik sınavıyla yüzleşirken hissettikleri spesifik duygusal durumları yakalamayı hedefler. Toplam 48 maddeden oluşan ölçek, muhtemelen başarı ve başarısızlık durumlarına yönelik farklı duygusal tepkileri temsil eden alt faktörlere ayrılmıştır (24 pozitif ve 24 negatif duygusal madde olduğu belirtilmiştir).

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları oldukça detaylı yürütülmüştür. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla, dördüncü sınıfta öğrenim gören toplam 500 öğrenciden toplanan veriler üzerinde doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, genellikle ölçek geliştirme çalışmalarında önceden belirlenmiş bir yapının doğrulanmasını amaçlayan güçlü bir istatistiksel yöntemdir. Ölçek faktör yapısı belli olduğu için sadece DFA yöntemi kullanılmıştır.

DFA’nın yanı sıra, ölçek maddelerinin kalitesini değerlendirmek için madde analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu analizler arasında madde toplam korelasyonu ve alt-üst grup ortalamaları farkına (ilişkisiz örneklemler için t testi) dayalı teknikler kullanılmıştır. Ayrıca, ölçeğin yapı geçerliğinin kapsamlı bir değerlendirmesi için ayırt edici geçerlik (discriminant validity) ve yakınsama geçerlik (convergent validity) değerleri de hesaplanmıştır. Bu kapsamlı analizler, ölçeğin matematik bağlamındaki başarı duygularını doğru bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını ve güvenilirliğini belirlemek için üç farklı istatistiksel yöntemden faydalanılmıştır. Bu yöntemler şunlardır: Cronbach Alfa (Cronbach’s Alpha) ile iç tutarlılık katsayısı, McDonald’ın omega katsayısı (McDonald’s $omega$), ve Spearman Brown test yarılama korelasyonu. Birden fazla güvenirlik katsayısının kullanılması, ölçeğin ölçüm tutarlılığına dair daha sağlam kanıtlar sunmaktadır.

Güvenirlik ve madde analizleri için SPSS 20 paket programı kullanılmıştır. Yapısal geçerlik analizlerinin temelini oluşturan doğrulayıcı faktör analizi (DFA) işlemleri ise Lisrel 8.7 paket programı aracılığıyla yürütülmüştür.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını incelemek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, genellikle klasik faktör analizi çalışmalarından sonra uygulanan bir yöntemdir ve araştırmacıların önceden belirledikleri faktör yapılarının doğrulanmasını amaçlar. Ölçek faktör yapısı belli olduğu için sadece DFA uygulanmıştır.

Doğrulayıcı faktör analizinin uygulanması, ölçeğin orijinal yapısının (muhtemelen yabancı dildeki orijinal ölçek) Türk kültürüne adapte edilirken korunup korunmadığını istatistiksel olarak test etmeyi sağlamıştır. Bu analizler, dördüncü sınıf öğrencilerinden elde edilen verilerin teorik faktör yapısıyla yüksek düzeyde uyumlu olduğunu göstermiştir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenlik Öncesi Öğrenciler

Yaş Grubu: İlkokul Dördüncü Sınıf Öğrencileri (Yaklaşık 9-10 yaş)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, dördüncü sınıfta öğrenim gören toplam 500 öğrenciden elde edilen verilerle yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Derecelendirme sistemi şöyledir: 1) Hiç katılmıyorum, 2) Katılmıyorum, 3) Kararsızım, 4) Katılıyorum, 5) Tamamen katılıyorum.

Anahtar Kelimeler

Başarı duyguları, matematik eğitimi, psikometrik özellikler, Cronbach Alfa, McDonald’s Omega, test uyarlama, ilkokul.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Buket KARADAĞ)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020 (Uyarlama Çalışması)

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri ve ticari/akademik kullanım şartları için sorumlu yazar Buket Karadağ ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Makalenin orijinal bağlantısı Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: matematige-yonelik-basari-duygulari-olcegi-toad.pdf

Referanslar

1. Takunyacı, M., & Karadağ, B. (2020). Ergenlik Öncesi Öğrencilerin Matematiğe Yönelik Başarı Duyguları Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. International Journal of Educational Studies in Mathematics, 6(4), 206-218.
2. Bayram, N. (2010). Yapısal Eşitlik Modellemesine Giriş: AMOS Uygulamaları. Ankara: Detay Yayıncılık.
3. Sümer, N. (2000). Yapısal Eşitlik Modelleri: Temel Kavramlar ve Uygulamalar. Türk Psikoloji Yazıları, 3(6), 49–74.
4. Şimşek, Ö. F. (2007). Yapısal Eşitlik Modellemesine Giriş: Temel İlkeler ve LISREL Uygulamaları. Ankara: Ekinoks Yayınları.

Matematiğe Yönelik Başarı Duyguları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek toplam 48 madde içermektedir (24 pozitif duygu + 24 negatif duygu). Aşağıdaki maddeler, ölçekten örnek olarak sunulmuştur:

• Matematik dersini anlayabildiğim için kendimle gurur duyarım.
• Matematik dersinde yanlış bir şey söyleyebilirim korkusuyla hiçbir şey söylememeyi tercih ederim.
• Matematik dersine girmeden önce bile, dersi anlamayacağımı biliyorum.
• Matematik sınavından önce bildiklerimi bir an evvel göstermeye istekliyim.
• Matematik sınavı başladığında kendimi paniklemiş (gergin ve korkmuş) hissederim.
• Matematik sınavını yapabiliyor olmaktan mutluyum.