Duyguları Yönetme Becerileri Ölçeği

Özet

Duyguları Yönetme Becerileri Ölçeği (DYBÖ), A. R. Çeçen tarafından 2002 yılında doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, bireylerin kendi duygusal durumlarını ve başkalarının duygusal ifadelerini etkili bir şekilde yönetme yeteneklerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, uygulanan bir eğitim programının, özellikle öğretmen adayları gibi yüksek duygusal etkileşim gerektiren meslek gruplarının duygusal yönetim becerileri üzerindeki etkisini değerlendirmektir. Ölçek, duygu yönetimi becerilerinin çeşitli boyutlarını kapsamaktadır ve bu alandaki bilimsel çalışmalara nicel bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Duyguları Yönetme Becerileri, Duygusal Zeka, Ölçek Geliştirme, Öğretmen Adayları, Psikometrik Araç, Duygusal Düzenleme.

Yazarlar

Çeçen, A. R.

Amaç

Duyguları Yönetme Becerileri Ölçeği’nin birincil amacı, duygusal yönetim becerilerinin seviyesini objektif olarak ölçebilecek, geçerli ve güvenilir bir araç oluşturmaktır. Ölçek, özellikle duygusal yetkinlik eğitim programlarının etkililiğini değerlendirmede bir ön test ve son test aracı olarak kullanılmıştır.

Ölçeğin geliştirilme süreci, yazarın doktora tez çalışmasının temelini oluşturmaktadır. Bu çalışma, eğitim programlarının bireylerin duygusal yetkinliklerini artırmadaki rolünü bilimsel olarak kanıtlamayı hedeflemiştir. Bu nedenle DYBÖ, öğretmen adaylarının mesleki yaşamlarında kritik öneme sahip olan duygusal düzenleme ve başa çıkma stratejilerini ne ölçüde edindiklerini belirlemek için tasarlanmıştır.

Yapı

DYBÖ, bireyin duygusal durumunu fark etme, anlama, ifade etme ve uygun şekilde tepki verme kapasitesi olan duygusal zeka kavramının davranışsal yönü olan duyguları yönetme becerisi üzerine odaklanmaktadır. Bu yapı, genellikle şu temel bileşenleri içerir:

• Duygusal Farkındalık: Bireyin kendi duygularını doğru bir şekilde tanıma ve etiketleme yeteneği.
• Duygusal İfade: Duyguları sosyal olarak uygun ve etkili bir şekilde dışa vurma yeteneği.
• Duygusal Düzenleme: Olumsuz duyguların yoğunluğunu ve süresini yönetmek için stratejiler kullanma becerisi.
• Empati ve İlişki Yönetimi: Başkalarının duygularını anlama ve kişilerarası ilişkilerde bu bilgiyi kullanma becerisi.

Ölçek, bu bileşenlerin her birini kapsayan maddeler aracılığıyla genel bir duyguları yönetme becerisi puanı sunmayı amaçlamıştır.

Geçerlik

Kaynak referansında ölçeğin geçerlik çalışmaları hakkında doğrudan nicel bilgi sunulmamıştır. Ancak bir geliştirme çalışması olduğu için, doktora tezi kapsamında kapsamlı geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır. Bu çalışmaların tipik olarak şunları içermesi beklenir:

• Kapsam Geçerliği: Maddelerin, ölçülmek istenen duygusal yönetim becerileri yapısının tüm boyutlarını temsil edip etmediğinin uzman görüşleri ile değerlendirilmesi.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik yapıyı ne ölçüde desteklediğini belirlemek için Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) kullanılması.
• Kriter Geçerliği: Ölçek puanlarının, aynı yapıyı ölçen veya ilgili teorik yapılarla ilişkili olduğu bilinen diğer ölçeklerle (örneğin, duygusal zeka ölçekleri) korelasyonunun incelenmesi.

DYBÖ’nün tam geçerlik katsayıları ve detaylı analizleri, Çeçen (2002) doktora tezinin tam metninde yer almaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (reliability) bilgileri kaynakta “-” olarak belirtilmiştir. Ancak ölçek geliştirme süreci göz önüne alındığında, iç tutarlılık ve zamana bağlı istikrar çalışmalarının yapılmış olması gerekmektedir.

Genellikle, bu tür psikometrik araçlarda iç tutarlılık katsayısı olarak Cronbach Alfa değeri hesaplanır. Bu değer, ölçekteki maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçüp ölçmediğini gösterir. Ayrıca, ölçeğin zaman içinde kararlılığını test etmek amacıyla Test-Tekrar Test Güvenirliği çalışmalarının da uygulanmış olması muhtemeldir. Bu çalışmalar, ölçek puanlarının farklı zamanlarda uygulandığında ne kadar istikrarlı olduğunu ortaya koyar.

Faktör Analizi

Duyguları Yönetme Becerileri Ölçeği’nin geliştirme aşamasında, ölçtüğü yapının boyutlarını belirlemek ve maddelerin hangi alt faktörler altında toplandığını görmek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu mu yoksa tek boyutlu mu olduğunu ortaya koyarak ölçeğin yapı geçerliğine katkıda bulunur.

Tipik olarak, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin nihai yapısının belirlenmesinde kritik rol oynamıştır. Bu süreçte Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Barlett Küresellik Testi gibi istatistikler kullanılarak veri setinin faktör analizi için uygunluğu değerlendirilmiştir. Çeçen (2002) tezinde, ölçeğin kaç faktörden oluştuğu ve bu faktörlerin toplam varyansın ne kadarını açıkladığı detaylı olarak belirtilmektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Self-Report)

Format: Derecelendirme formatında (Likert tipi) olması muhtemeldir, ancak kaynakta derecelendirme bilgisi net değildir. Tipik olarak 4’lü veya 5’li Likert formatı kullanılır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmen Adayları

Yaş Grubu: Üniversite öğrencisi yaş grubu (Genellikle 18-25 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’ne bağlı bölümlerde öğrenim gören öğretmen adayları.

Test Metodolojisi: Eğitim programının etkisini ölçmek için deneysel veya yarı deneysel desenlerde (ön test-son test) uygulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Özellikler, Güvenirlik, Geçerlik Çalışmaları, Eğitim Programı Etkililiği, Çukurova Üniversitesi, Duygusal Yetkinlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana (Tez çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ticari bir ücret bilgisi mevcut değildir. Ölçeğin kullanımı için genellikle yazarından veya telif hakkı sahibi kurumdan izin alınması gerekmektedir.

Test Yılı: 2002

Kaynaklar

1. Çeçen, A. R. (2002). Duyguları yönetme becerileri eğitimi programının öğretmen adaylarının duyguları yönetme becerileri üzerindeki etkisi (Doktora tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.

Duyguları Yönetme Becerileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak referansta sağlanan minimal bilgide yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için Çeçen (2002) doktora tezinin orijinal metnine başvurulması gerekmektedir.