Matematiğe Yönelik Akılcı Olmayan İnançlar Ölçeği (MYAOİÖ)

Özet

Matematiğe Yönelik Akılcı Olmayan İnançlar Ölçeği (MYAOİÖ), bireylerin matematik derslerine ve matematiğe karşı geliştirdikleri işlevsiz veya akılcı olmayan inançları ölçmek amacıyla Deniz Kaya tarafından 2017 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, rasyonel duygusal davranış terapisi (REBT) çerçevesinden yola çıkarak, öğrencilerin matematik başarısını olumsuz etkileyen katı, mutlakiyetçi ve talepkâr düşünce kalıplarını nicel olarak belirlemeyi hedefler. Ölçeğin geliştirilmesi, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile desteklenmiştir ve özellikle eğitim psikolojisi alanında matematik kaygısı ve tutum çalışmaları için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

MYAOİÖ, Matematiğe Yönelik Akılcı Olmayan İnançlar, Akılcı Olmayan İnançlar, Matematik Kaygısı, Psikometrik Geliştirme, Eğitim Psikolojisi, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Deniz KAYA

Amaç

MYAOİÖ’nün temel amacı, öğrencilerin matematik öğrenme sürecinde karşılaştıkları zorlukların bilişsel kökenlerini araştırmaktır. Ölçek, öğrencilerin “matematikte her zaman mükemmel olmalıyım” veya “eğer bir problemde hemen başarılı olamıyorsam, bu alanda yeteneksizim demektir” gibi akılcı olmayan düşüncelerini sistematik olarak ortaya çıkarmak için tasarlanmıştır. Bu inançların tespiti, eğitimcilerin ve psikolojik danışmanların öğrencilere yönelik daha hedefli ve etkili bilişsel müdahaleler geliştirmesine olanak tanır.

Ölçek, aynı zamanda, akılcı olmayan inançlar ile akademik başarı, motivasyon ve matematik öz yeterliği arasındaki ilişkileri inceleyen araştırmalarda bağımsız veya aracı değişken olarak kullanılmak üzere geliştirilmiştir. Ölçeğin geliştirme çalışması, Uluslararası İlköğretim Elektronik Dergisi‘nde (International Electronic Journal of Elementary Education) yayınlanmıştır.

Yapı

Ölçek, Albert Ellis‘in Akılcı Duygusal Davranış Terapisi (ADDT/REBT) teorisine dayanmaktadır. Bu teoriye göre, bireylerin duygusal ve davranışsal sorunlarının kaynağı olaylar değil, olaylara yükledikleri akılcı olmayan, mutlakiyetçi inançlardır. MYAOİÖ, bu inançları matematik öğrenme bağlamına adapte ederek ölçer. Tipik olarak ölçülen alt boyutlar arasında; yüksek talepkârlık (mutlak zorunluluklar), felaketleştirme (aşırı olumsuz sonuçlar çıkarma), düşük engellenme toleransı ve kendini değersizleştirme gibi temel akılcı olmayan inanç bileşenleri bulunmaktadır.

Ölçek, bireylerin matematiksel görevlere yaklaşım biçimlerini, hatalara karşı verdikleri tepkileri ve matematiksel yeteneklerine dair katı yargılarını yansıtan maddelerden oluşur. Bu yapı, matematik kaygısının bilişsel boyutunu derinlemesine anlamaya yardımcı olur.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Kaya, 2017), psikometrik özelliklerin belirlenmesi amacıyla detaylı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar genellikle yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerliği içerir. Yapı geçerliği için sıklıkla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmada, ölçek maddelerinin kuramsal yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini gösteren bulgular sunulmuştur. Özellikle, ölçeğin matematik kaygısı ve matematik tutumu gibi ilgili yapılarla beklenen yönde ilişkiler göstermesi, ölçeğin yapı geçerliğini desteklemektedir.

Geçerlik çalışmalarının detayları, Kaya (2017) makalesinde yer almaktadır. Ölçeğin Türkçe dilinde geçerli bir ölçüm sağladığı tespit edilmiştir.

Güvenirlik

MYAOİÖ’nün güvenirlik analizleri, ölçeğin zamana ve iç tutarlılığa karşı kararlılığını değerlendirmek için yapılmıştır. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Bu katsayının kabul edilebilir düzeyde yüksek olduğu rapor edilmiştir, bu da ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik sonuçları, ölçeğin farklı öğrenci gruplarında kararlı ve güvenilir ölçümler yapabileceğini ortaya koymaktadır. Ölçeğin güvenirlik katsayılarının alt boyutlar bazında da incelenerek detaylı raporlaması yapılmıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Kaya (2017) çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısının belirlenmesi için genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin matematik bağlamındaki akılcı olmayan inançları temsil eden birden fazla boyuta (faktöre) ayrıldığını göstermiştir. Bu faktörler, REBT teorisiyle uyumlu alt inanç gruplarını temsil eder.

AFA sonrasında, ölçeğin faktör yapısının doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) de kullanılmış olabilir. DFA sonuçları, veri setinin önerilen faktör modeline ne ölçüde uyum sağladığını gösteren uyum indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.) ile raporlanmıştır. Bu analizler, MYAOİÖ’nün kuramsal olarak beklenen yapıyı başarıyla ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme amaçlı psikometrik ölçek.

Format: Likert tipi derecelendirme ölçeği (Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipinde yanıt seçenekleri kullanılır).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Genellikle ortaokul, lise veya üniversite öğrencileri üzerinde uygulanmıştır).

Yaş Grubu: Akademik matematik eğitimi alan yaş grupları (Ölçeğin orijinal çalışması muhtemelen ortaokul/lise öğrencileri üzerinde yapılmıştır).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki farklı sosyo-ekonomik ve kültürel bölgelerden seçilen öğrenci örneklemi.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporlama yöntemi. Katılımcılar, verilen ifadelere ne kadar katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Davranışçı Terapi, Faktör Analizi, Psikolojik Ölçme, Öğrenci İnançları, IBIMS, Deniz Kaya, 2017.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Mevcut Değil (Yazarın akademik profilinden veya makaleden elde edilmelidir).

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı tarihteki yazarın kurumsal adresi (Makalede belirtilmektedir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Deniz Kaya tarafından 2017 yılında geliştirilmiş ve yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari olmayan akademik araştırmalar için kullanım şartları ve izinler, sorumlu yazar (Deniz Kaya) aracılığıyla öğrenilebilir. Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: matematige-yonelik-akilci-olmayan-inanclar-olcegi-myaoio-toad.pdf

Kaynaklar

Kaya, D. (2017). Developing the irrational beliefs in mathematics scale (IBIMS): A validity and reliability study. International Electronic Journal of Elementary Education, 9(3), 627-644, ISSN: 1307-9298. Makalenin yayınlandığı dergi bağlantısı: iejee.com

Matematiğe Yönelik Akılcı Olmayan İnançlar Ölçeği (MYAOİÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için orijinal makaleye (Kaya, 2017) başvurulmalıdır.