Manevi Kaynaklar Ölçeği

Özet

Manevi Kaynaklar Ölçeği, bireylerin yaşam zorlukları karşısında kullandıkları içsel ve dışsal manevi destek mekanizmalarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Bu ölçek, Ekşi, Çelimli, Sevim ve Ekşi (2019) tarafından Türkçe diline uyarlama çalışması yapılarak Türk kültürüne kazandırılmıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe formunun psikometri özelliklerini, özellikle de geçerlik ve güvenirlik katsayılarını belirlemeyi hedeflemiştir. Ölçek, maneviyatın bireysel başa çıkma stratejilerindeki rolünü inceleyen araştırmalar için temel bir araç sağlamaktadır.

Ölçeğin orijinal yapısı korunarak gerçekleştirilen bu adaptasyon, manevi kaynakların stresle başa çıkma, psikolojik iyi oluş ve yaşam doyumu gibi psikolojik yapılarla olan ilişkisini bilimsel olarak incelemeye olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Manevi Kaynaklar, Maneviyat, Dini Başa Çıkma, Psikometri, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Halil Ekşi (Sorumlu Yazar), Çiğdem Çelimli, Emine Sevim, Fatih Ekşi.

Amaç

Manevi Kaynaklar Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin zorlayıcı yaşam olayları veya krizler karşısında başvurdukları manevi dayanak noktalarını ve destek sistemlerini sistematik olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, manevi değerlerin ve inanç sistemlerinin bireyin psikolojik sağlığı ve dayanıklılığı üzerindeki etkisini nicel verilerle ortaya koymayı amaçlar.

Türkçe formunun uyarlanmasındaki spesifik amaç, uluslararası alanda kullanılan bu önemli aracı Türk kültürü bağlamında geçerli ve güvenilir bir hale getirmek ve böylece Türkiye’deki psikoloji, eğitim ve ilahiyat alanındaki araştırmacıların kullanımına sunmaktır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, “Manevi Kaynaklar” (Spiritual Resources) yapılarını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle bireyin içsel inançları (umut, anlam arayışı, yaşam amacı) ve dışsal destek sistemleri (din, cemaat, doğa ile ilişki) aracılığıyla elde ettiği psikolojik gücü ve direnci ifade eder.

Manevi kaynaklar, bireyin kendine yeterlilik hissini artırır, zorlukları aşmada motivasyon sağlar ve yaşamına anlam katarak psikolojik iyi oluşu destekler. Ölçek, bu kaynakların çeşitliliğini ve yoğunluğunu farklı boyutlarda değerlendirir.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynakta detaylı geçerlik bilgileri belirtilmemiş olsa da, Ekşi ve arkadaşları (2019) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında yapı geçerliği kanıtlanmıştır. Bu kapsamda, ölçeğin yapısal uygunluğunu test etmek için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yöntemleri kullanılmıştır.

Ayrıca, ölçeğin puanlarının teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer psikolojik yapılarla (örneğin, yaşam doyumu veya dini yönelim ölçekleri) korelasyonu incelenerek ölçüt bağıntılı geçerlik çalışmaları da raporlanmıştır. Detaylı geçerlik katsayıları ve faktör yükleri ilgili referansta mevcuttur.

Güvenirlik

Ekşi ve arkadaşları (2019), Manevi Kaynaklar Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenilirliğini incelemişlerdir. Güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık katsayısı, yani Cronbach Alfa değeri üzerinden rapor edilir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel puanı ve alt boyutları için kabul edilebilir düzeyde yüksek iç tutarlılık katsayıları elde edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Ölçeğin zaman içinde kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizleri de yapılmış olabilir.

Faktör Analizi

Manevi Kaynaklar Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonu sırasında, orijinal ölçeğin teorik yapısını koruyup korumadığını belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin birden fazla alt boyuta ayrılıp ayrılmadığını ve bu boyutların Türkçe örneklemde de geçerli olup olmadığını araştırmıştır.

Faktör analizi sonuçları, Türk kültüründeki bireylerin manevi kaynak algılarının, orijinal ölçeğin ortaya koyduğu boyutlarla tutarlı olduğunu veya kültürel farklılıklara bağlı olarak küçük yapısal ayarlamalar gerektirip gerektirmediğini göstermiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi verilmemiştir; ancak psikometrik ölçeklerin standart uygulamasına uygun olarak genellikle 4’lü veya 5’li Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanılır.

Kullanılabilir Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu.

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi ve üzeri (18+).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir; ancak ölçeğin yetişkin popülasyonda da kullanılması mümkündür.

Test Metodolojisi: Özbildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Dini İnanç, Psikolojik İyi Oluş, Dayanıklılık, Stresle Başa Çıkma, Manevi Destek, Faktör Analizi, Halil Ekşi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Halil Ekşi

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımına dair izinler ve telif hakları için sorumlu yazar Halil Ekşi ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ticari kullanım dışındaki akademik amaçlı kullanımlar için genellikle ücret talep edilmemektedir, ancak yazar onayı gereklidir.

Test Yılı: Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

Ekşi, H., Çelimli, Ç., Sevim, E. ve Ekşi, F. (2019). Manevi Kaynaklar Ölçeği Türkçe formunun geçerlilik ve güvenirlik çalışması. V. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi Tam Metin Kitapçığı içinde (s. 759-767). Ankara: TEBAD.

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: manevi-kaynaklar-olcegi-toad.pdf

Çalışmanın Word belgesi (DOC) versiyonuna buradan ulaşılabilir: manevi-kaynaklar-olcegi-toad.doc

Manevi Kaynaklar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir. Maddelerin tamamına ulaşmak için Ekşi ve arkadaşlarının (2019) referans gösterilen akademik çalışmasının incelenmesi gerekmektedir.