Mamografi Davranış Değişim Süreci Ölçeği

Özet

Mamografi Davranış Değişim Süreci Ölçeği (MDDSÖ), kadınların mamografi tarama davranışlarını ve bu davranışın hangi aşamalarında bulunduklarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama aracıdır. Ölçek, toplam 22 maddeden ve dört temel alt boyuttan oluşmaktadır. Temel olarak, bireylerin bilgi edinme, iletişim kurma, düzenli tarama kararlılığı, sağlık sistemlerinden kaçınma eğilimleri ve mevcut tarama davranışlarını ölçmeyi hedefler.

Ölçeğin Türkçeye adaptasyonu Sinem Sezen tarafından 2017 yılında bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Yapılan faktör analizi çalışmaları, ölçeğin yapı geçerliğini desteklemekte ve toplam varyansın önemli bir kısmını (%63) açıklamaktadır. MDDSÖ, sağlık psikolojisi ve halk sağlığı alanlarında meme kanseri taramasına yönelik davranışsal engelleri ve teşvik edici faktörleri belirlemede önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Mamografi, Davranış Değişimi, Davranış Değişim Süreci, Meme Kanseri Taraması, Sağlık Psikolojisi, Ölçek Uyarlama, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Sinem Sezen

Amaç

Mamografi Davranış Değişim Süreci Ölçeği’nin temel amacı, kadınların mamografi tarama davranışlarına yönelik tutumlarını, niyetlerini ve mevcut davranış durumlarını ölçmektir. Bu ölçek, özellikle bireylerin sağlık tarama davranışlarını etkileyen psikososyal süreçleri ve engelleri belirlemek için tasarlanmıştır. Ölçek, davranış değişikliği teorileri çerçevesinde, bireylerin hangi aşamada (niyet, hazırlık, eylem vb.) olduğunu tespit etmeye yardımcı olur.

Ölçek, sağlık profesyonellerine ve araştırmacılara, meme kanseri taraması farkındalığını artırmaya yönelik müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmede veya bireyleri mamografi çektirmeye teşvik etme sürecindeki kişiselleştirilmiş stratejileri geliştirmede somut veriler sunar. Bu sayede, tarama oranlarının yükseltilmesi hedeflenir.

Yapı

MDDSÖ, davranış değişikliği modelleri bağlamında, bireyin mamografi tarama davranışını gerçekleştirmeye yönelik hazırlık düzeyini ve bu süreçteki psikolojik engelleri ölçen 22 maddeden ve dört ana alt boyuttan oluşur. Bu yapı, sadece mevcut davranışı değil, aynı zamanda gelecekteki tarama kararlılığını ve sağlık sistemleriyle etkileşim biçimini de kapsar.

Ölçeğin alt boyutları ve odaklandığı temel yapılar şunlardır:

• Bilgi Edinme, Paylaşım ve İletişim: Bireyin mamografi hakkındaki bilgiyi yayma ve paylaşma eğilimi ile sosyal çevresiyle iletişim kurma becerisi.
• Düzenli Tarama Kararlılığı: Bireyin düzenli tarama yaptırma niyetine ve bu taramanın faydasına olan inancı.
• Sağlık Bakım Sistemlerinden Kaçınma: Bireyin sağlık hizmeti almaktan veya doktora gitmekten kaçınma düzeyi ve bu sistemlere yönelik olumsuz tutumları.
• Düzenli Tarama Davranışı: Bireyin mamografi çektirmenin kadın sağlığı açısından önemine dair genel inancı ve mevcut tarama alışkanlığı.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla hem açıklayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Yapılan analizler, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak dört alt boyuttan oluştuğunu doğrulamıştır.

Yapısal analizler sonucunda, MDDSÖ’nün toplam varyansın %63’ünü açıkladığı tespit edilmiştir. Bu oran, psikometrik araçlar için kabul edilebilir bir düzeyde olup, ölçeğin davranış değişim süreci yapısını başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir. Faktör yüklerinin ve uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu raporlanmıştır.

Güvenirlik

MDDSÖ’nün iç tutarlılık güvenirlik analizleri, ölçeğin genel olarak yüksek bir güvenirliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur. Ölçeğin tamamı için hesaplanan Cronbach Alfa değeri 0,93 olarak bulunmuştur; bu, mükemmele yakın bir iç tutarlılığa işaret eder.

Alt boyutların güvenirlik katsayıları ise, yapısal tutarlılığı destekler niteliktedir:

• Bilgi Edinme, Paylaşım ve İletişim: 0,92
• Düzenli Tarama Kararlılığı: 0,84
• Sağlık Bakım Sistemlerinden Kaçınma: 0,78
• Düzenli Tarama Davranışı: 0,64

Bu değerler, alt boyutların büyük çoğunluğunun güçlü bir iç tutarlılığa sahip olduğunu gösterirken, “Düzenli Tarama Davranışı” alt boyutunun kabul edilebilir alt sınırda (0.64) bir güvenirlik sunduğunu belirtmektedir.

Faktör Analizi

Mamografi Davranış Değişim Süreci Ölçeği’nin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen analizlerde, ölçeğin 22 maddesinin, teorik olarak beklenen dört faktörlü yapıyı koruduğu tespit edilmiştir. Hem Açıklayıcı hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçları, Türk popülasyonunda kullanılan bu uyarlama formunun geçerli bir ölçüm yapısını sergilediğini göstermiştir.

Analizler sonucunda, dört faktörün toplam varyansın %63’ünü açıklaması, faktör yapısının güçlü ve anlamlı olduğunu kanıtlamaktadır. Bu sonuçlar, MDDSÖ’nün faktör analizi açısından sağlam bir psikometrik temele sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe

Population Group: Kadınlar

Age Group: Mamografi tarama yaş aralığındaki yetişkin kadın popülasyonu.

Population Details: Meme kanseri tarama davranışlarını değerlendirmeye ihtiyaç duyan, genellikle 40 yaş ve üzeri kadın popülasyonu.

Test Methodology: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır. Derecelendirme sistemi şu şekildedir: (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= kesinlikle katılıyorum). Yüksek puanlar, ilgili davranış veya tutumun daha güçlü olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Meme Kanseri, Sağlık Davranışı, Davranış Değişimi, Psikometri, Yapı Geçerliği, Güvenirlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Celal Bayar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Manisa (Tez Kaynağı)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin adaptasyon ve psikometrik geçerlik/güvenirlik çalışması 2017 yılında tamamlanmıştır. Kullanım izinleri ve telif hakları için sorumlu yazar Sinem Sezen ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: mamografi-davranis-degisim-sureci-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Sezen, S. (2017). Mamografi Davranış Değişim Süreci Ölçeğinin (MDDSÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Celal Bayar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Manisa.

Mamografi Davranış Değişim Süreci Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek 22 madde ve dört alt boyuttan oluşmaktadır:

• Bilgi edinme, paylaşım ve iletişim (10m): En az bir kişiye daha mamografiden bahsedebilirim
• Düzenli tarama kararlılığı (5m): Mamografi çektirirsem kendimi daha iyi hissedeceğimi düşünüyorum
• Sağlık bakım sisteminden kaçınma (3m): Hasta olduğumda doktora gitmektense kendi kendimi tedavi etmeye çalışırım.
• Düzenli tarama davranışı (4m): Mamografi çektirmenin kadın sağlığı açısından önemli olduğunu düşünüyorum.