Adölesanlarda Meyve ve Sebze Tüketimi Değişim Süreci Ölçeği

Özet

Adölesanlarda Meyve ve Sebze Tüketimi Değişim Süreci Ölçeği (MSTDSÖ), ergenlerin sağlıklı beslenme davranışlarına yönelik değişim süreçlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. 2016 yılında Erol, Ergün ve Kadıoğlu tarafından Türkçe formu için güvenirlik ve geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Ölçek, bireylerin meyve ve sebze tüketim alışkanlıklarını iyileştirme yolunda hangi aşamada olduklarını belirlemeyi hedefler. Toplamda 19 maddeden oluşur ve Bilişsel Süreçler ile Davranışsal Süreçler olmak üzere iki temel alt boyuta ayrılmıştır.

Bu araç, gençlerin beslenme alışkanlıklarındaki değişim aşamalarını saptayarak, bu aşamalara uygun kişiselleştirilmiş müdahale programlarının geliştirilmesi için önemli bir zemin sunmaktadır. Ölçek, 5’li Likert tipi bir derecelendirme kullanır.

Anahtar Kelimeler

Adölesan, Meyve ve Sebze Tüketimi, Değişim Süreci, Beslenme Davranışı, Psikolojik Ölçek, Sağlık Eğitimi, Bilişsel Süreçler, Davranışsal Süreçler.

Yazarlar

Saime Erol, Ayşe Ergün, Hatice Kadıoğlu

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, adölesan popülasyonunda meyve ve sebze tüketimi davranışının kazanılması veya sürdürülmesi sürecinde yer alan bilişsel ve davranışsal değişim süreçlerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu süreçlerin belirlenmesi, sağlık profesyonellerine hedeflenen müdahale stratejileri oluşturma imkanı tanır.

Ölçek, bireylerin beslenme değişikliği yolculuğunda bulundukları aşamayı (Hazırlık Öncesi, Hazırlık, Eylem vb.) tespit etmek için tasarlanmıştır. Bu bilgi, özellikle okul sağlığı ve halk sağlığı alanlarında beslenme alışkanlıklarını iyileştirmeye yönelik eğitim programlarının etkinliğini artırmada kritik öneme sahiptir.

Yapı

Adölesanlarda Meyve ve Sebze Tüketimi Değişim Süreci Ölçeği (MSTDSÖ), beslenme davranışını etkileyen iki temel psikolojik süreci ölçmektedir. Bu yapı, toplam 19 madde ile temsil edilmektedir.

• Bilişsel Süreçler: Bireyin meyve ve sebze tüketiminin faydaları hakkında farkındalık geliştirmesi, kendini değerlendirmesi ve sosyal çevresindeki normları algılaması gibi içsel düşünce süreçlerini kapsar. Bu alt boyutun maddeleri genellikle tutum ve inanışları sorgular.
• Davranışsal Süreçler: Bireyin çevresini düzenlemesi, alternatif davranışları kullanması, pekiştirme ve kontrol mekanizmalarını uygulaması gibi gözlemlenebilir eylemleri ifade eder. Bu alt boyut, meyve ve sebze tüketimini artırmak için atılan somut adımları değerlendirir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Elde edilen uyum iyiliği indeksleri, ölçeğin teorik iki faktörlü yapısını desteklemektedir.

Rapor edilen uyum iyiliği değerleri aşağıdaki gibidir:

• Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI): .97
• Normlaştırılmamış Uyum İndeksi (NNFI): .96
• İyilik Uyum İndeksi (GFI): .91
• Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi (AGFI): .89
• Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kare Kalıntı (SRMR): .057
• Yaklaşık Hata Karekök Ortalaması (RMSEA): .072

Bu değerler (özellikle CFI ve NNFI’nın .95’in üzerinde olması ve RMSEA’nın .08’in altında olması), ölçeğin veri ile mükemmel düzeyde uyum sağladığını göstermektedir. Ayrıca, tüm maddelerin kendi boyutları ile olan faktör yükleri .44 ile .77 arasında bulunmuştur, bu da maddelerin ilgili alt boyutları güçlü bir şekilde temsil ettiğini kanıtlar.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı (internal consistency), Cronbach’s Alpha katsayısı ile değerlendirilmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Çalışmada elde edilen Cronbach’s Alpha değerleri:

• MSTDSÖ Toplam Ölçek İçin: .91
• Bilişsel Süreçler Alt Boyutu İçin: .79
• Davranışsal Süreçler Alt Boyutu İçin: .90

Toplam ölçek ve davranışsal süreçler alt boyutunun alfa değerleri mükemmel düzeyde iken, bilişsel süreçler alt boyutunun alfa değeri kabul edilebilir sınırlar içinde yer almaktadır, bu da ölçeğin tutarlı ölçümler yapabildiğini doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, teorik olarak beslenme davranışındaki değişimi tetikleyen iki ana süreci ölçmek üzere yapılandırılmıştır. Yapılan Faktör Analizi, bu iki alt boyutu (Bilişsel Süreçler ve Davranışsal Süreçler) teyit etmiştir. Ölçek toplam 19 maddeden oluşmaktadır.

Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçları, modelin teorik yapıyı desteklediğini ve maddelerin faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğunu göstermiştir (.44 ile .77 arası). Bu bulgular, ölçeğin adölesan beslenme davranışındaki değişim süreçlerini geçerli bir şekilde ayrıştırabildiğini kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme ve Adaptasyon)

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Adölesanlar (Ergenler)

Yaş Grubu: Ortaokul ve Lise Öğrencileri (Çalışmanın yapıldığı popülasyon)

Popülasyon Detayları: Çalışma, adölesanların sağlıklı beslenme alışkanlıklarını incelemek üzere yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. (1= hiç katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum)

Anahtar Kelimeler

Beslenme, Davranışsal Değişim, Meyve ve Sebze, Sağlık Psikolojisi, Geçerlik, Güvenirlik, Cronbach’s Alpha.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Saime Erol

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek Çeşidi: Geliştirme (Türkçe formunun güvenirlik ve geçerlilik çalışması yapılmıştır.)

Test Yılı: 2016 (Türkçe formunun yayınlandığı yıl).

İzinler ve Ücret: Kullanım izni ve ücret bilgisi için sorumlu yazar Saime Erol ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: adolesanlarda-meyve-ve-sebze-tuketimi-degisim-sureci-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Erol, S., Ergün, A., & Kadıoğlu, H. (2016). Adölesanlarda meyve ve sebze tüketimi değişim süreci ölçeği Türkçe formunun güvenilirlik ve geçerliliği. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi, 3(2), 106-114. DOI: http://dx.doi.org/10.17681/hsp.31614

Link: journals.istanbul.edu.tr

Adölesanlarda Meyve ve Sebze Tüketimi Değişim Süreci Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek 2 alt boyut ve toplamda 19 madde içerir.

• Bilişsel Süreçler: “1. Düzenli olarak meyve ve sebze yeseydim, diğerlerine iyi bir örnek olabilirdim.”
• Davranışsal Süreçler: 8. Okulda, bana meyve ve sebze yememi hatırlatan şeyler bulunduruyorum.”