Malpraktise Eğilim Ölçeği

Özet

Malpraktise Eğilim Ölçeği, hemşirelik hizmeti sunan sağlık personelinin potansiyel malpraktis riskini oluşturan davranış ve eğilimlerini belirlemek amacıyla geliştirilmiş, 49 maddeden ve 5 alt boyuttan oluşan bir ölçme aracıdır. Handan Altunkan tarafından 2009 yılında yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin psikometrik özellikleri incelenmiş ve yüksek düzeyde güvenilir olduğu (Cronbach Alfa: 0,954) ve geçerli bir faktör yapısına sahip olduğu tespit edilmiştir. Ölçek, sağlık kuruluşlarında risk yönetimi ve personel eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Malpraktis, Hemşirelik, Sağlık Personeli, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik, Risk Yönetimi, Sağlık Hizmetleri.

Yazarlar

Handan Altunkan

Amaç

Malpraktise Eğilim Ölçeği’nin temel amacı, hemşirelik hizmetleri yürüten sağlık personelinin, mesleki uygulamaları sırasında ortaya çıkabilecek hata, ihmal veya kusur eğilimlerini sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle Konya örneğinde hemşirelik hizmeti sunan personelin riskli davranış alanlarını tespit ederek, bu alanlarda önleyici tedbirlerin alınmasına ve eğitim programlarının geliştirilmesine bilimsel bir temel sağlamayı hedeflemektedir.

Ölçek, sağlık hizmeti kalitesini artırmak ve hasta güvenliğini sağlamak amacıyla, çalışanların hangi boyutlarda daha fazla risk altında olduğunu belirlemeye yardımcı olur. Bu sayede, kurumsal düzeyde malpraktis olaylarının önüne geçilmesi hedeflenmektedir.

Yapı

Ölçek, sağlık personelinin mesleki uygulamalarında malpraktis riskini artıran veya azaltan davranışsal eğilimleri ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Yapı, klinik uygulamadaki en kritik ve sıkça hata yapılan beş ana risk alanına odaklanmıştır. Bu alanlar, klinik vaka incelemeleri ve literatür taramaları sonucunda belirlenmiştir.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, çalışanların kendi uygulamalarındaki dikkat, sorumluluk, prosedürlere uyum ve iletişim yeterliliği gibi faktörleri içerir. Bu 5 alt boyut, toplam 49 madde ile detaylı bir şekilde incelenmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla Temel Bileşenler Analizi (TBA) ve Varimax Rotasyon yöntemi kullanılmıştır. Yapılan faktör analizi sonucunda, faktör yükü değerlerinin 0,268 ile 0,721 arasında değiştiği saptanmıştır.

Ölçek geliştirme sürecinde, faktör yük değeri 0,25 ve üzerinde olan maddelerin analize dahil edilmesi uygun görülmüştür. Bu kriteri karşılayan 49 madde, ölçeğin nihai formunu oluşturmuştur. 49 maddenin, belirlenen 5 boyutta açıkladığı kümülatif varyans miktarı, toplam varyansın %52,149’unu teşkil etmektedir. Bu oran, ölçeğin yapısal geçerliğinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Malpraktise Eğilim Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Geliştirilen ölçeğin genel Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı 0,954 olarak bulunmuştur.

Genel olarak 0,90 ve üzeri Cronbach Alfa değerleri “mükemmel” güvenilirlik düzeyini işaret ettiğinden, 0,954 değeri, ölçeğin maddelerinin yüksek düzeyde homojen olduğunu ve ölçülmek istenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Ayrıca, ölçekteki maddelerin madde-toplam korelasyon puanlarının 0,25’ten büyük olduğu tespit edilmiştir, bu da maddelerin ölçek bütünlüğüne katkı sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Faktör yapısının belirlenmesinde kullanılan Temel Bileşenler Analizi ve Varimax Rotasyonu yöntemi, ölçeğin 5 temel boyutta toplandığını ortaya koymuştur. Bu 5 boyut ve bu boyutlara dahil olan madde sayıları aşağıdaki gibidir:

• İlaç ve Transfüzyon Uygulamaları (18 madde)
• Hastane Enfeksiyonları (12 madde)
• Hasta İzlemi ve Malzeme Güvenliği (9 madde)
• Düşmeler (5 madde)
• İletişim (5 madde)

Bu 5 faktör, sağlık personelinin malpraktis riskini en çok etkileyen operasyonel alanları temsil etmektedir. Faktör yüklerinin 0,268 ile 0,721 arasında olması, maddelerin ilgili faktörlere güçlü bir şekilde yüklendiğini göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme

Format: 5’li Likert Ölçeği (1=Hiç – 5=Her zaman)

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Hemşirelik hizmeti sunan sağlık personeli

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan popülasyon)

Popülasyon Detayları: Konya ilindeki sağlık kuruluşlarında görev yapan hemşireler ve ilgili sağlık personeli.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporlama yöntemi ile katılımcıların malpraktis eğilimlerini değerlendiren anket tabanlı bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik Uygulamaları, Hasta Güvenliği, Klinik Risk, İlaç Yönetimi, Hastane Enfeksiyonu, Faktör Analizi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2009 (Yüksek Lisans Tezi sunum yılı)

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal yüksek lisans tezi metnine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: malpraktise-egilim-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Altunkan, H. (2009). Hemşirelik hizmeti sunan sağlık personelinde malpraktis:Konya örneği. (Yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Konya.

Malpraktise Eğilim Ölçeği Maddeleri

Ölçek 49 madde ve 5 alt boyuttan oluşmaktadır. Örnek maddeler aşağıdadır:

• İlaç ve Transfüzyon Uygulamaları (18 madde)
• İlacı doğru hastaya yaptığımdan emin olurum.
• Hastane Enfeksiyonları (12 madde)
• Çalıştığım serviste kirli malzemelerin uygun kutu ve torbalara atılmasına dikkat ederim.
• Hasta İzlemi ve Malzeme Güvenliği (9 madde)
• Hastanın aldığı çıkardığı sıvı miktarının takibini yaparım.
• Düşmeler (5 madde)
• Hasta nakillerinde gerekli tedbirlerin alınmasını sağlarım.
• İletişim (5 madde)
• Sözlü/telefon ile aldığım doktor istemini hemen hemşire gözlem formuna kaydederim.