Dürüstlük Eğilim Ölçeği

Özet

Dürüstlük Eğilim Ölçeği (DEÖ), Duygu Sarmusak tarafından 2011 yılında hazırlanan bir Yüksek Lisans Tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, özellikle ilköğretim öğrencileri arasında, hile yapma, yalan söyleme ve kurallara uymama gibi günlük yaşamdaki dürüstlük dışı davranışlara yönelik eğilimleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Toplam 9 maddeden oluşan DEÖ, öğrencilerin dürüstlük düzeylerini 4’lü Likert Ölçeği formatında değerlendirmektedir.

Ölçeğin geliştirilmesi, öğrencilerin empatik eğilimleri ve algıladıkları öğretmen tutumlarının onların ahlaki değer yargılarına olan etkisini inceleyen daha geniş bir araştırmanın parçası olarak gerçekleştirilmiştir. DEÖ, öğrencilerin ahlaki gelişim süreçlerinde sergiledikleri davranışsal eğilimleri nicel olarak ölçmeye olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Dürüstlük Eğilim Ölçeği, Dürüstlük, Ahlaki Değerler, Hile Eğilimi, İlköğretim Öğrencileri, Likert Ölçeği, Psikometrik Geliştirme.

Yazarlar

Duygu Sarmusak

Amaç

Dürüstlük Eğilim Ölçeği’nin temel amacı, ilköğretim öğrencilerinin çeşitli sosyal ve akademik bağlamlarda sergileme eğiliminde oldukları dürüstlük dışı davranışları sistematik olarak ölçmektir. Ölçek, öğrencilerin yalan söyleme, kopya çekme veya sorumluluktan kaçınmak için mazeret uydurma gibi davranışsal eğilimlerinin şiddetini belirlemek üzere tasarlanmıştır.

Bu araç, öğrencilerin ahlaki gelişim düzeyleri hakkında somut veriler sağlayarak, eğitimcilerin ve ebeveynlerin ahlaki eğitim ve değerler eğitimi konularında hedefli müdahaleler geliştirmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Ölçek, bir yüksek lisans tezi kapsamında, öğrencilerin empatik ve ahlaki yargılarının incelenmesi amacıyla geliştirilmiştir.

Yapı

Ölçek, dürüstlük eğilimi yapısını, doğrudan gözlemlenebilir ve günlük yaşamda sıkça karşılaşılan ahlaki ikilemler üzerinden operasyonelleştirmektedir. Ölçek maddeleri genellikle üç ana alanı kapsamaktadır:

• Akademik Dürüstlük: Sınavda kopya çekme veya ödevler hakkında yalan söyleme gibi okul ortamındaki dürüstlük dışı davranışlar.

• Kişisel Sorumluluk: Okuldan kaçmak veya sorumlulukları yerine getirmemek için mazeret uydurma eğilimi.

• Maddi Dürüstlük: Aile üyelerinden izinsiz para alma gibi küçük çaplı etik dışı eylemler.

Geçerlik

Dürüstlük Eğilim Ölçeği’nin geçerlik çalışmalarına dair ayrıntılı bilgiler, sağlanan kaynak özetinde açıkça belirtilmemiştir. Ancak, ölçeğin bir tez çalışması kapsamında geliştirildiği göz önüne alındığında, yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) gibi istatistiksel yöntemlerin kullanıldığı varsayılmaktadır. Yapı geçerliğinin sağlanması, ölçeğin gerçekten ahlaki değerler ve dürüstlük eğilimini ölçtüğünü göstermesi açısından kritik öneme sahiptir.

Geçerlik çalışmaları hakkında daha detaylı bilgi için, ölçeğin geliştirildiği yüksek lisans tezinin tamamının incelenmesi gerekmektedir. Tez, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü bünyesinde bulunmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği, madde analizine dayalı olarak hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin güvenirlik düzeyi .7319 olarak bulunmuştur.

Genel psikometrik standartlara göre .70 ve üzeri Cronbach Alfa katsayısı, bir ölçeğin kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu gösterir. Bu değer (.7319), Dürüstlük Eğilim Ölçeği’nin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla güvenilir bir araç olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Güvenirlik analizinin yapıldığı bölümde, Açımlayıcı Faktör Analizi’ne (AFA) ek olarak iç tutarlılık katsayılarına bakıldığı belirtilmiştir. Bu durum, ölçeğin yapısal boyutlarını belirlemek amacıyla faktör analizinin kullanıldığını göstermektedir. Ancak, elde edilen faktör yapısı, alt boyutlar veya faktör yükleri hakkında detaylı bilgi kaynak özetinde yer almamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Developmental) Ölçeği

Format: 9 maddelik, tek boyutlu olduğu varsayılan kendini raporlama ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlköğretim öğrencileri.

Yaş Grubu: İlköğretim dönemi (Genellikle 7-14 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Çalışma, ilköğretim öğrencileri üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert derecelendirme sistemi kullanılmıştır:

• 1 = Hiçbir zaman

• 2 = Nadiren

• 3 = Bazen

• 4 = Çoğu zaman

Anahtar Kelimeler

Dürüstlük Eğilimi, Etik Davranış, Ahlak Gelişimi, Cronbach Alfa, Yüksek Lisans Tezi, Psikometri, Değerler Eğitimi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara (Tezin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2011 yılında Duygu Sarmusak’ın yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari kullanımı ve izinleri hakkında detaylı bilgi için sorumlu yazar Duygu Sarmusak ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Tez, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi, ek bir kaynak olarak aşağıda sunulmuştur. Orijinal PDF buradan indirilebilir: durustluk-egilim-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Sarmusak, D. (2011). İlköğretim öğrencilerinin empatik eğilimleri ve algıladıkları öğretmen tutumlarının öğrencilerin ahlakî değer yargılarına etkisi (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Tezin çevrimiçi bağlantısına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Dürüstlük Eğilim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. Sınavlarda kopya çekerim.

2. Babamın cüzdanından gizlice para alırım.

3. Parkta oynamak istiyorsam ama babamın da izin vermeyeceğini biliyorsam aileme ders uzadı derim yine de parka giderim.

4. Oynadığım oyunlarda (saklambaç, satranç, bilgisayar oyunu vb.) kazanmak için hile yaparım.

5. Okula gitmemek için hasta numarası yaparım

6. Ödevlerimi yapmadığım zaman “yırtıldı, kayboldu” gibi bahaneler uydururum.

7. Karnemde kötü not varsa, karnemi görmeyen kişilere notlarımı yüksek söylerim

8. Bir dersten yanlışlıkla karneme yüksek not yazılırsa durumu öğretmene söylerim.

9. Ödevimi yapmamışsam öğretmene mazeret uydururum