Liderlik Tarzı Davranış Ölçeği

Özet

Liderlik Tarzı Davranış Ölçeği (LTDÖ), örgüt yöneticilerinin ve özellikle eğitim kurumlarındaki idarecilerin sergilediği farklı liderlik tarzı davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir ölçme aracıdır. Ölçek, Taş, Çelik ve Tomul (2007) tarafından, yöneticilerin otokratik, demokratik, serbest bırakıcı, dönüşümcü liderlik ve etkileşimci liderlik gibi temel yaklaşımlardaki eğilimlerini belirlemek üzere tasarlanmıştır. Toplam 59 maddeden oluşan bu araç, yöneticilerin karar alma süreçlerine katılım, çalışan motivasyonu ve görev odaklı performans gibi konulardaki tutumlarını değerlendirmektedir.

Ölçek, beşli Likert ölçeği formatını kullanarak yanıtlanmaktadır. Bu ölçek, özellikle Türkiye’deki ilköğretim okullarında yeni programların uygulanması bağlamında yönetici davranışlarının incelenmesine önemli katkılar sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Liderlik Tarzı Davranış Ölçeği, Liderlik, Yönetim, Otokratik Liderlik, Demokratik Liderlik, Dönüşümcü Liderlik, Etkileşimci Liderlik, Eğitim Yönetimi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Ali TAŞ, Kazım ÇELİK, Ekber TOMUL

[quads id=5]

Amaç

Liderlik Tarzı Davranış Ölçeği’nin temel amacı, örgütsel bağlamda görev yapan yöneticilerin sergilediği farklı liderlik tarzı eğilimlerini ve bu eğilimlerin davranışsal yansımalarını sistematik olarak ölçmektir. Ölçek, yöneticilerin çalışanlarla kurduğu ilişki biçimlerini, karar alma yetkilerini nasıl kullandıklarını ve motivasyon stratejilerini belirlemeyi hedefler.

Ölçeğin geliştirildiği orijinal çalışma, özellikle yeni ilköğretim programlarının uygulandığı okullardaki yöneticilerin liderlik tarzlarını tespit etmeye odaklanmıştır. Bu sayede, eğitim sistemindeki değişimlere yönelik yönetici tepkileri ve davranışları ampirik olarak incelenebilmiştir.

Yapı

Liderlik Tarzı Davranış Ölçeği, literatürde yaygın olarak kabul gören temel liderlik paradigmalarını kapsayan beş ana faktörden veya alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçek, yöneticinin davranışlarını bu beş farklı liderlik yaklaşımı altında inceleyen toplam 59 madde içermektedir. Bu faktörler ve ölçtükleri temel davranışlar aşağıda listelenmiştir:

• Otokratik Liderlik: Yöneticinin tek başına karar alma yetkisine sahip olması ve sorunları emir vererek çözme eğilimi.
• Demokratik Liderlik: Çalışanları karar alma sürecine aktif olarak katma ve onlarla işbirliği yapma davranışı.
• Serbest Bırakıcı Lider (Laissez-faire): Amaçların açık ve anlaşılır olması için yeterince çaba göstermeme; çalışanların motivasyonu konusunda pasif kalma eğilimi.
• Dönüşümcü Liderlik: Çalışanların yöneticiye güven duymasını ve bağlılık geliştirmesini sağlayan, vizyoner ve ilham verici liderlik yaklaşımı.
• Transactional (Etkileşimci Liderlik): Yetkileri, daha çok çaba harcayan çalışanları ödüllendirmede kullanma ve süregelen işlerin etkin gerçekleştirilmesine odaklanma.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynak referansında geçerlik (validity) bilgisi açıkça belirtilmemiştir (“-“). Ancak, ölçeğin bir akademik dergide yayımlanan bir araştırma kapsamında geliştirilmiş olması, yapı geçerliği ve içerik geçerliği çalışmalarının yapılmış olduğunu düşündürmektedir. Genellikle bu tür geliştirme çalışmalarında, faktör analizleri (yapı geçerliği) ve uzman görüşleri (içerik geçerliği) kullanılarak ölçeğin ölçmek istediği yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğü teyit edilir.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik (reliability) katsayılarına ilişkin spesifik bir değer sunulmamıştır (“-“). Güvenirlik çalışmaları tipik olarak iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) veya test-tekrar test yöntemleriyle gerçekleştirilir. Ölçeğin güvenilirliğini değerlendirmek için, orijinal makaleye (Taş, Çelik ve Tomul, 2007) başvurulması gerekmektedir. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin tutarlı ve kararlı sonuçlar verdiğini gösterir.

Faktör Analizi

Liderlik Tarzı Davranış Ölçeği, temel olarak beş farklı liderlik tarzını ölçmek üzere tasarlandığından, geliştirme sürecinde bu beş boyutu (Otokratik, Demokratik, Serbest Bırakıcı, Dönüşümcü, Etkileşimci) ortaya koyan bir açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi çalışmasının yapıldığı varsayılmaktadır. Toplam 59 madde, bu beş faktör altında toplanarak ölçeğin çok boyutlu yapısı kanıtlanmıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Orijinal olarak Türk araştırmacılar tarafından geliştirilmiştir.)

Format: Öz Bildirim Likert Ölçeği, 59 madde.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Örgüt Yöneticileri, özellikle Eğitim Yöneticileri (Okul Müdürleri).

Yaş Grubu: Yetişkinler (Profesyonel yöneticiler).

Popülasyon Detayları: Yeni İlköğretim Programlarının Uygulandığı İlköğretim Okullarındaki Yöneticiler.

Test Metodolojisi: 5’li Likert ölçeği derecelendirmesi kullanılmıştır (5=Her zaman, 4=Çoğunlukla, 3=Arasıra, 2=Nadiren, 1=Hiç). Yüksek puan, ilgili liderlik tarzının daha sık sergilendiğini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Liderlik Tarzı, Dönüşümcü Liderlik, Etkileşimci Liderlik, Yönetici Davranışları, Ölçek Geliştirme, Eğitim Yönetimi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Ali TAŞ)

Yazışma Adresi: Bilgi orijinal kaynakta detaylı olarak belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir makale kapsamında yayımlanmıştır ve genellikle akademik veya eğitim amaçlı kullanımlarda yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Ücret bilgisi mevcut değildir. Ölçeğin yayımlandığı ve kullanıldığı yıl 2007‘dir.

Kaynaklar

Taş, A., Çelik, K. ve Tomul E. (2007). Yeni İlköğretim Programlarının Uygulandığı İlköğretim Okullarındaki Yöneticilerin Liderlik Tarzları. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. Sayı 22(2), 85-98.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı: pauegitimdergi.pau.edu.tr

Ölçek maddelerini içeren orijinal DOC dosyası buradan indirilebilir: liderlik-tarzi-davranis-olcegi-toad.doc

[quads id=5]

Liderlik Tarzı Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

OTOKRATİK LİDERLİK
emir vererek sorun çözmeyi tercih eder.
karar alma yetkisine sahip tek kişidir.
DEMOKRATİK LİDERLİK
çalışanları karar alma sürecine katar
çalışanlarla işbirliği yapar.
SERBEST BIRAKICI LİDER
amaçların açık ve anlaşılır olması için çalışmaz.
çalışanların motive olmaları için çaba harcamaz.
DÖNÜŞÜMCÜ LİDERLİK
çalişanların yöneticiye güvenmelerini sağlar.
çalişanlar yöneticiye bağlılık duymasını sağlar.
TRANSACTİONAL (ETKİLEŞİMCİ) LİDERLİK
yetkilerini daha çok çaba harcayan çalışanları ödüllendirmede kullanır.
süregelen işlerin etkin gerçekleştirilmesi için çalışır.