Liderlik Öz-Yeterliği Ölçeği

Özet

Liderlik Öz-Yeterliği Ölçeği (LÖYÖ), bireylerin liderlik görevlerini başarıyla yerine getirme yeteneklerine olan inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş önemli bir psikometrik araçtır. Bu giriş, Rıfat Cansoy ve Mahmut Polatcan tarafından 2018 yılında Türk kültürüne uyarlanmış versiyonunu tanıtmaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk örnekleminde geçerlik ve güvenirlik özelliklerini kapsamlı bir şekilde incelemeyi hedeflemiştir. Bu çalışma, orijinal ölçeğin psikometrik yapısının Türk kültürü bağlamında da sağlam olduğunu göstererek, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda akademik ve uygulamalı araştırmalarda kullanılması için güçlü bir temel sağlamaktadır.

Ölçeğin orijinal kaynağının ve uyarlama çalışmasının tam metnine Dergipark üzerinden erişilebilir. Ayrıca, uyarlama çalışmasına ait orijinal PDF dosyası da mevcuttur. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: liderlik-oz-yeterligi-olcegi-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

Liderlik, Öz-Yeterlik, Psikometri, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Yönetim Psikolojisi.

Yazarlar

Rıfat Cansoy, Mahmut Polatcan

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin çeşitli liderlik görevlerini yerine getirme konusundaki algılanan yeterlik düzeylerini bilimsel yöntemlerle belirlemektir. Liderlik öz-yeterliği, bireylerin liderlik rollerini üstlenme, grup hedeflerine ulaşmada etkili olma ve takipçilerini motive etme yeteneğine dair sahip oldukları öznel inançları ölçer.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal dildeki Liderlik Öz-Yeterliği Ölçeği’nin psikometrik özelliklerinin Türk örneklemi üzerinde korunup korunmadığını test etmek ve böylece bu aracı Türkçede geçerli ve güvenilir bir şekilde akademik çalışmalara sunmaktır. Bu sayede, Türkiye’deki liderlik araştırmalarında standart ve güvenilir bir ölçüm aracı kullanımı teşvik edilmiştir.

Yapı

Liderlik Öz-Yeterliği Ölçeği, temelde Sosyal Bilişsel Kuram’ın merkezi kavramlarından biri olan Öz-Yeterlik (Self-Efficacy) yapısını ölçmektedir. Albert Bandura tarafından geliştirilen bu kurama göre, öz-yeterlik, bireyin belirli bir eylemi başarıyla gerçekleştirme yeteneğine olan inancıdır.

Liderlik bağlamında bu yapı, bir bireyin karmaşık liderlik görevlerini, karar alma süreçlerini ve kişilerarası zorlukları etkin bir şekilde yönetebileceğine dair sahip olduğu güçlü inancı temsil eder. Yüksek liderlik öz-yeterliğine sahip bireylerin, zorluklarla daha iyi başa çıktığı, daha yüksek performans sergilediği ve liderlik rolünü üstlenmeye daha istekli olduğu varsayılır. Ölçek, bu inanç düzeyini sistematik olarak değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu sağlamak amacıyla kapsamlı geçerlik analizleri yapılmıştır. Çalışmanın başlığında da belirtildiği gibi, ölçeğin yapı geçerliği öncelikli olarak incelenmiştir. Yapı geçerliğini test etmek için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de doğrulandığı gösterilmiştir.

Ayrıca, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı gerçekten temsil edip etmediğini belirlemek amacıyla uzman görüşlerine başvurularak kapsam geçerliği de incelenmiştir. Dilsel ve kültürel eşdeğerliğin sağlanması, çeviri sürecinin titizlikle yönetilmesiyle desteklenmiştir.

Güvenirlik

Liderlik Öz-Yeterliği Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları, özellikle iç tutarlılık katsayılarının hesaplanması yoluyla gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel ve alt boyutlarına ait Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayılarının yüksek olduğu rapor edilmiştir.

Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü ve ölçeğin içsel olarak güvenilir olduğunu işaret etmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin Türk popülasyonunda kararlı ve güvenilir ölçümler yapma yeteneğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Cansoy ve Polatcan (2018) tarafından yürütülen çalışmada, Liderlik Öz-Yeterliği Ölçeği’nin faktör yapısının Türk örnekleminde doğrulanması temel bir adımdır. Bu amaçla kullanılan Faktör Analizi (genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi), ölçeğin orijinal yapısını destekleyen faktörlerin Türk verileriyle ne ölçüde uyumlu olduğunu göstermiştir.

Analiz sonuçları, maddelerin ilgili faktörlere yeterli düzeyde yüklenerek teorik yapıyı desteklediğini ortaya koymuştur. Bu durum, ölçeğin Türkçeye çevrilmiş halinin, yabancı dildeki orijinal ölçekle aynı yapısal özellikleri koruduğunu bilimsel olarak kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle Likert Tipi Derecelendirme (Öz-yeterlik ölçekleri için standart format)

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal Dil (Büyük olasılıkla İngilizce)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, Yöneticiler, Çalışanlar ve Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Türk kültürü bağlamında, çeşitli meslek gruplarından ve eğitim seviyelerinden oluşan örneklemler üzerinde test edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanır.

Anahtar Kelimeler

Liderlik Yeterliliği, Yönetim Becerileri, Psikometrik Özellikler, Adaptasyon, Sosyal Bilişsel Kuram.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Türkçe Uyarlama Yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar onayı gerekebilir. İletişim, sorumlu yazar Mahmut Polatcan üzerinden sağlanmalıdır.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mahmut Polatcan

Sorumlu Yazar İletişim Adresi: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir.

Kaynaklar

• Cansoy, R. ve Polatcan, M. (2018). Liderlik Öz-Yeterliği Ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Pesa International Journal of Social Studies, 4(4), 2149-8385. doi: 10.25272/j.2149-8385.2018.4.4.01

• Makale bağlantısı: dergipark.gov.tr

• Uyarlama çalışmasına ait orijinal PDF: liderlik-oz-yeterligi-olcegi-toad.pdf

Liderlik Öz-Yeterliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için doğrudan Cansoy ve Polatcan (2018) tarafından yayımlanan makaleye başvurulması gerekmektedir.