Lezzetli Yeme Motivasyonları Ölçeği

Özet

Lezzetli Yeme Motivasyonları Ölçeği (LMYÖ), orijinal adıyla Palatable Eating Motives Scale (PEMS) isimli psikolojik aracın Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur (T-PEMS). Bu ölçek, bireylerin yüksek derecede lezzetli yiyecek ve içecekleri tüketme nedenlerini sistematik olarak değerlendirmeyi amaçlar.

Ölçek, özellikle üniversite öğrencilerinde aşırı yeme (binge-eating) ve obezite riski gibi yeme bozuklukları ile ilişkili motivasyonları öngörmede fayda sağlamaktadır. Türkçe adaptasyon çalışması 2017 yılında And ve arkadaşları tarafından yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Lezzetli Yeme Motivasyonları Ölçeği, Palatable Eating Motives Scale, PEMS, Yeme Bozuklukları, Aşırı Yeme, Obezite, Yeme Motivasyonu, Uyarlama, Psikometri.

Yazarlar

A. And, M.D. Sylvester, B. Turan, D. Uysal Irak, M.K. Ray, Mary M. Boggiano.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin lezzetli, genellikle yüksek yağ, şeker ve tuz içeriğine sahip yiyecekleri tüketme davranışlarının ardındaki dört ana motivasyonu ölçmektir. Bu motivasyonlar, bireyin yiyecek tüketimi ile duygusal durumu, sosyal çevresi ve haz arayışı arasındaki karmaşık ilişkiyi anlamayı sağlar.

Türkçe uyarlama çalışması (T-PEMS), bu motivasyonel faktörlerin Türk üniversite öğrencilerinde aşırı yeme davranışlarını ve obezite riskini ne ölçüde öngördüğünü belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Bu öngörü, klinik müdahale stratejilerinin geliştirilmesine yardımcı olmayı hedefler.

Yapı

Lezzetli Yeme Motivasyonları Ölçeği, yeme motivasyonlarının öz raporlama yoluyla değerlendirilmesi üzerine kurulmuş çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, yiyecek tüketiminin sadece fizyolojik açlık tarafından değil, aynı zamanda çevresel ve psikososyal faktörler tarafından da yönlendirildiği fikrine dayanır.

Ölçek, toplamda 20 madde aracılığıyla dört temel motivasyonel alanı ölçmektedir: Sosyal, Başa Çıkma, Ödül ve Uygunluk. Bu alt boyutlar, bireyin yeme davranışının altında yatan işlevsel nedenleri ortaya çıkararak, hedonik yeme (zevk için yeme) örüntülerini açıklamada önemli bir rol oynar.

Geçerlik

Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları sunulmamış olsa da, Türkçe adaptasyon çalışmasının temel odağı ölçeğin yordayıcı geçerliğini incelemektir. T-PEMS’in geçerlik analizleri, ölçülen yeme motivasyonlarının, aşırı yeme eğilimi ve yüksek Vücut Kitle İndeksi (VKİ) gibi klinik sonuçlarla anlamlı ilişkiler gösterdiğini ortaya koymuştur.

Bu bulgular, ölçeğin kavramsal olarak beklenen davranışsal sonuçları doğru bir şekilde tahmin edebildiğini desteklemektedir. Yapısal geçerlik, genellikle doğrulayıcı faktör analizi ile incelenmiş olup, orijinal ölçeğin dört faktörlü yapısının Türk kültüründe de korunduğu varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik bilgileri kaynak içerikte doğrudan belirtilmemiştir. Ancak, akademik yayın standardı gereği, T-PEMS’in alt boyutlarının ve toplam puanının iç tutarlılığının (Cronbach Alfa katsayısı) kabul edilebilir düzeylerde olması beklenmektedir. Genellikle psikometrik araçlarda, güvenilirliğin 0.70’in üzerinde olması tercih edilir.

Faktör Analizi

Lezzetli Yeme Motivasyonları Ölçeği, yapılan faktör analizleri sonucunda dört farklı alt boyuta ayrılmıştır. Ölçek, toplam 20 maddeden oluşmaktadır ve maddeler bu dört faktöre dağıtılmıştır. Bu dört faktör, lezzetli yiyecek tüketimini yönlendiren farklı psikolojik mekanizmaları temsil eder:

• Sosyal Motivasyon: 4 maddeyi içerir. Sosyal etkileşimleri desteklemek veya sosyal etkinliklerden keyif almak için yeme davranışı.
• Başa Çıkma Motivasyonu: 5 maddeyi içerir. Olumsuz duygulardan kaçınmak veya stresle başa çıkma amacıyla yeme davranışı.
• Ödül Motivasyonu: 5 maddeyi içerir. Yemeğin yarattığı duyusal haz veya zevk hissi nedeniyle tüketme.
• Uygunluk Motivasyonu: 6 maddeyi içerir. Akran grubuna uyum sağlamak veya dışlanmış hissetmemek için yeme davranışı.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) / Öz Bildirim Ölçeği

Format: 4 alt boyut ve 20 madde içeren Likert tipi bir ölçek.

Mevcut Diller: Türkçe (T-PEMS) ve İngilizce (Orijinal PEMS).

Popülasyon Grubu: Klinik Olmayan Popülasyon.

Yaş Grubu: Üniversite Öğrencileri (Genç Yetişkinler).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, lezzetli yiyecek ve içecekleri tüketme nedenlerini belirten ifadelere ne ölçüde katıldıklarını işaretler. Derecelendirme formatı kaynak içerikte belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

T-PEMS, Yeme Davranışı, Motivasyon, Sosyal Yeme, Duygusal Yeme, VKİ, Başa Çıkma, Yeme Bozuklukları.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Mary M. Boggiano (Sorumlu Yazar) için: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil (Sorumlu Yazar Mary M. Boggiano, University of Alabama at Birmingham ile ilişkilidir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin orijinal geliştirilme yılı belirtilmemiştir.

Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Mary M. Boggiano ([email protected]) ile doğrudan iletişime geçilerek alınmalıdır. Kullanım ücreti ve izin koşulları hakkında detaylı bilgi, yazar ile iletişim yoluyla edinilebilir.

Kaynaklar

And, A., Sylvester, M.D., Turan, B., Uysal Irak, D., Ray, M.K. & Boggiano, M. M. (2017). The Turkish Palatable Eating Motives Scale (T-PEMS): Utility in predicting binge-eating eating and obesity risk in university students. Eating and Weight Disorders – Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity. DOI: 10.1007/s40519-017-0383-z.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: lezzetli-yeme-motivasyonlari-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Lezzetli Yeme Motivasyonları Ölçeği Maddeleri

4 alt boyut 20 madde

• Sosyal ( 4 m ): Bu yiyecek ve içecekleri tüketiyorum çünkü bir partide eğlenmeme yardımcı oluyorlar.
• Başa Çıkma ( 5 m ): Kaygılarımı unutmak için bu yiyecek ve içecekleri tüketiyorum.
• Ödül ( 5 m ): Bu yiyecek ve içecekleri tüketiyorum çünkü bu hissi seviyorum.
• Uygunluk (6 m ): Bu yiyecek ve içecekleri dışlanmış hissetmemek için tüketiyorum.