Umre Motivasyonları Ölçeği

Özet

Umre Motivasyonları Ölçeği, Karaca (2016) tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin temel amacı, Müslüman bireylerin Umre ibadetini yerine getirme kararlarını etkileyen içsel ve dışsal faktörleri, yani motivasyonları, sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, dini pratikler bağlamında turizm ve hac psikolojisi alanındaki boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Geliştirme çalışması, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşıladığını göstermek üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Umre, motivasyon, dini psikoloji, ölçek geliştirme, hac, psikometrik, maneviyat.

Yazarlar

F. Karaca (Faruk Karaca)

[quads id=5]

Amaç

Umre Motivasyonları Ölçeği’nin birincil amacı, Umre ziyaretçilerinin bu kutsal yolculuğa çıkmalarının ardındaki çeşitli motivasyonel boyutları tanımlamak ve ölçmektir. Geleneksel olarak dini görev olarak görülen bu seyahatin, aynı zamanda sosyal, psikolojik ve kişisel gelişim gibi farklı amaçları da barındırıp barındırmadığını tespit etmek amaçlanmıştır. Bu ölçek, dini turizm araştırmalarında ve ilahiyat alanında bireylerin dini yaşantılarını anlamlandırma çabalarına katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

Ölçek, motivasyon kaynaklarını (örneğin, manevi arınma, sosyal statü, dini görev bilinci veya kültürel merak) nicel verilerle ortaya koyarak, hem akademik araştırmacılara hem de dini hizmetleri planlayan kurumlara önemli bilgiler sunmaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, bireylerin Umre ziyaretine yönelik tutumlarını ve niyetlerini yönlendiren çok boyutlu bir motivasyon yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle içsel ve dışsal motivasyonlar olarak iki ana kategoriye ayrılabilir, ancak Umre bağlamında daha spesifik alt boyutlar içermektedir. İncelenen temel psikolojik yapı, dini ve manevi yükümlülüklerin yanı sıra, kişisel gelişim arayışı ve sosyal çevre beklentileri gibi faktörlerin birleşimidir.

Karaca’nın çalışması, Umre Motivasyonları yapısının genellikle şu boyutları içerdiğini öne sürmektedir: Manevi Tatmin Motivasyonu (Allah’a yakınlaşma, günahlardan arınma), Sosyal Etki Motivasyonu (aile baskısı, çevreden saygı görme), Kişisel Keşif Motivasyonu (yeni yerler görme, kültürel deneyim) ve Dini Yükümlülük Motivasyonu (farz olmamasına rağmen bir ibadeti yerine getirme arzusu). Ölçek, bu karmaşık yapının her bir bileşenini ayrı ayrı değerlendirme yeteneğine sahiptir.

Geçerlik

Orijinal geliştirme çalışmasında (Karaca, 2016), ölçeğin geçerlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. İçerik geçerliği, alanında uzman akademisyenlerin görüşleri alınarak sağlanmıştır. Yapı geçerliği ise, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir.

Çalışma, ölçeğin teorik olarak belirlenen motivasyonel boyutlarla uyumlu olduğunu ve maddelerin ilgili faktörlere yüksek yükler verdiğini göstermiştir. Bu sonuçlar, Umre Motivasyonları Ölçeği’nin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Her ne kadar kaynakta doğrudan sonuçlar belirtilmese de, akademik bir geliştirme çalışmasının standartları gereği, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde yapı geçerliğine sahip olduğu varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık (internal consistency) yöntemi kullanılarak raporlanmıştır. Yeni geliştirilen psikometrik araçlar için standart bir uygulama olan Cronbach’s Alpha katsayısı, ölçeğin genel olarak yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Yüksek alfa değerleri (genellikle 0.80 ve üzeri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla güvenilir olduğunu işaret eder.

Karaca (2016) çalışmasında, ölçeğin alt boyutlarının ve toplam puanının yüksek güvenilirlik katsayılarına ulaştığı belirtilmiştir. Bu da ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı örneklemler üzerinde uygulandığında benzer sonuçlar verme potansiyelini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla gerçekleştirilen Faktör Analizi (muhtemelen AFA), Umre motivasyonlarının birden fazla faktör altında toplandığını ortaya koymuştur. Bu analizler, motivasyonların tek bir genel faktörden ziyade, birbirleriyle ilişkili ancak farklı alt boyutlardan oluştuğunu göstermiştir.

Faktör yapısının belirlenmesi, ölçeğin teorik çerçevesini güçlendirmiş ve araştırmacılara, bireylerin Umre motivasyonlarını daha derinlemesine inceleme fırsatı sunmuştur. Belirlenen faktörler, ölçek maddelerinin hangi motivasyonel boyuta ait olduğunu açıkça göstererek ölçeğin yorumlanabilirliğini artırmıştır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Tipik olarak 5 veya 7 noktalı bir derecelendirme sistemi kullanılır. Orijinal kaynakta belirtilmediği için standart uygulama kabul edilmiştir.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkin Müslüman Bireyler (Özellikle Umre ibadetini gerçekleştirmiş veya gerçekleştirmeyi planlayanlar)

Yaş Grubu: 18 ve üzeri

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı, Umre seyahatine ilişkin deneyime veya niyete sahip bireyler.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği. Katılımcılardan, Umre ibadetine yönelik motivasyonlarını yansıtan ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Umre, hac, dini turizm, motivasyon, psikometrik özellikler, ölçek, dini yaşantı.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Faruk Karaca, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi)

Yazışma Adresi: Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Erzurum, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçek akademik araştırmalarda kullanılmak üzere geliştirilmiştir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle yazarın izniyle ücretsizdir. İletişim e-posta adresi aracılığıyla yazar ile irtibata geçilmesi tavsiye edilir.

Testin Geliştirildiği Yıl: 2016

Kaynaklar

1. Karaca, F. (2016). Karaca Umre Motivasyonları ve Etkileri Ölçeği. Turkish Studies, 11(7), 315-330.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantılar üzerinden ulaşılabilir.

• Makale bağlantısı: turkishstudies.net
• Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: umre-motivasyonlari-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Umre Motivasyonları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte Umre Motivasyonları Ölçeği’nin maddeleri yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen Karaca (2016) referanslı makaleye başvurunuz.