Kronik Hastalıklara Uyumu Değerlendirme Ölçeği

Özet

Kronik Hastalıklara Uyumu Değerlendirme Ölçeği (KHUDEÖ), bireylerin sahip oldukları kronik hastalık ile başa çıkma ve bu duruma psikolojik, sosyal ve davranışsal olarak uyum sağlama süreçlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, Ayşe Kacaroğlu Vicdan ve Figen Birgili tarafından 2018 yılında Türk popülasyonu üzerinde gerçekleştirilen kapsamlı bir ölçek geliştirme çalışmasının sonucudur. Bu araç, klinisyenlere ve araştırmacılara, kronik hastalığı olan bireylerin adaptasyon seviyelerini hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirme imkanı sunarak, uygun müdahale stratejilerinin belirlenmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kronik Hastalık, Uyum, Adaptasyon, Psikolojik Uyum, Yaşam Kalitesi, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Ayşe Kacaroğlu Vicdan, Figen Birgili

Amaç

KHUDEÖ’nün temel amacı, Türkiye’deki kronik hastalığı olan bireylerin hastalığa gösterdikleri uyum düzeylerini standart ve bilimsel bir yöntemle tespit etmektir. Kronik hastalık yönetimi sadece tıbbi tedaviyi değil, aynı zamanda bireyin duygusal, sosyal ve günlük yaşam adaptasyonunu da gerektirir. Bu ölçek, uyum sürecinin hangi boyutlarında zorluklar yaşandığını belirleyerek, sağlık profesyonellerinin ve danışmanların kişiselleştirilmiş destek programları geliştirmesine olanak tanır.

Ölçek, adaptasyonun farklı yönlerini (örneğin, hastalığı kabullenme, tedaviye uyum, sosyal destek kullanımı, duygusal tepkilerin yönetimi) kapsayan maddeler aracılığıyla, bireyin genel sağlık durumu üzerindeki psikososyal etkileri anlamayı hedefler. Geliştirme çalışması, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabilecek psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, bireyin kronik hastalık sürecine gösterdiği psikososyal uyumu ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Bu yapı, bireyin hastalığına yönelik bilişsel değerlendirmelerini, duygusal tepkilerini ve hastalığı yönetmek için kullandığı davranışsal stratejileri içerir. Uyum, pasif kabullenmenin ötesinde, hastalığın neden olduğu kısıtlamalara rağmen yaşam kalitesini koruma çabası olarak ele alınmıştır.

Ölçülen temel yapı, genellikle aşağıdaki alt boyutları içerir (orijinal makalede detaylı alt boyutlar belirtilmemiş olsa da, uyum ölçeklerinin standart bileşenleri):

• Duygusal Uyum: Anksiyete, depresyon ve öfke gibi olumsuz duygusal tepkilerin yönetilmesi.
• Bilişsel Uyum/Kabullenme: Hastalığın kalıcı doğasını anlama ve kabul etme.
• Davranışsal Uyum: İlaç rejimi, diyet ve egzersiz gibi tedavi protokollerine bağlılık (tedaviye uyum).
• Sosyal ve İşlevsel Uyum: Hastalığın sosyal roller ve günlük aktiviteler üzerindeki etkileriyle başa çıkma.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmasında Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini belirlemek için incelenmiştir. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, geliştirme makalesi (Kacaroğlu-Vicdan ve Birgili, 2018), geçerlik çalışmalarının yapıldığını doğrulamaktadır. Tipik olarak, bu tür çalışmalarda içerik geçerliği (uzman görüşü ile) ve yapı geçerliği (Faktör Analizi ile) test edilmiştir.

Yapı geçerliği testleri, ölçeğin teorik olarak belirlenen uyum yapısını ne ölçüde temsil ettiğini ortaya koyar. Bu, ölçek maddelerinin beklenen alt boyutlar altında kümelenip kümelenmediğini kontrol etmeyi içerir.

Güvenirlik

Ölçeğin Güvenirlik çalışması, ölçeğin ölçümlerinin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Geliştirme makalesinin başlığı, güvenirlik çalışmalarının yapıldığını açıkça belirtmektedir. Genellikle, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa katsayısı) ve madde-toplam korelasyonları kullanılarak ölçeğin iç tutarlılığı incelenmiştir.

Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, ölçekteki tüm maddelerin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Bu, ölçeğin farklı uygulamalarda benzer sonuçlar verme yeteneğinin bir göstergesidir. Kesin güvenirlik katsayıları için orijinal 2018 makalesine başvurulmalıdır.

Faktör Analizi

Kronik Hastalıklara Uyumu Değerlendirme Ölçeği’nin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Büyük olasılıkla, ölçeğin maddelerinin kaç boyutta toplandığını belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmış ve her bir faktörün uyumun farklı bir yönünü temsil ettiğini göstermiştir.

Faktör yapısının belirlenmesi, ölçeğin teorik modelle uyumlu olup olmadığını kontrol etmek için kritik öneme sahiptir. Analiz sonuçları, ölçeğin son formunun ve puanlama yapısının temelini oluşturmuştur.

Ölçme Aracı

Test Type: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme)

Format: Çok Maddeli Öz Bildirim Ölçeği (Orijinal makalede derecelendirme bilgisi belirtilmemiştir, ancak tipik olarak Likert tipi bir derecelendirme kullanılır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Kronik hastalık tanısı almış bireyler.

Age Group: Yetişkin Popülasyonu

Population Details: Türkiye’de yaşayan, kronik bir sağlık durumuyla mücadele eden yetişkinler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: Bireysel veya grup halinde uygulanabilen, kağıt-kalem veya dijital ortamda doldurulabilen öz bildirim yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Tedaviye Uyum, Sağlık Psikolojisi, Ölçek Geliştirme, Cronbach Alfa, Adaptasyon Ölçeği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Ayşe Kacaroğlu Vicdan ([email protected])

Correspondence Address: Ayşe Kacaroğlu Vicdan (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Ayşe Kacaroğlu Vicdan ve Figen Birgili tarafından 2018 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için izinler ve ücretlendirme bilgileri hakkında en kesin bilgiye ulaşmak için sorumlu yazar Ayşe Kacaroğlu Vicdan ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim adresi: [email protected].

Kaynaklar

Kacaroğlu-Vicdan, A. ve Birgili, F. (2018). Kronik Hastalıklara Uyumu Değerlendirme Ölçeği’nin geliştirilmesi, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Current Researches on Health Sector, 8(2), 135-144. doi: 10.26579/jocrehes_8.2.13

Makalenin orijinal tam metnine aşağıdaki bağlantılar aracılığıyla erişilebilir:

• Web Bağlantısı: jocrehes.com
• Ölçek Geliştirme Çalışmasının orijinal PDF’i buradan indirilebilir: kronik-hastaliklara-uyumu-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Kronik Hastalıklara Uyumu Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almadığından, bu bölümde yer alması gereken içerik boş bırakılmıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen akademik makaleye başvurulması gerekmektedir.

[Ölçek maddeleri buraya eklenecektir.]