Kariyer Uyumu ve İyimserliği Ölçeği (Career Adaptability and Optimism Scale)

Özet

Kariyer Uyumu ve İyimserliği Ölçeği (KUİÖ), bireylerin kariyer gelişim süreçlerinde karşılaştıkları görevler, geçişler ve travmalarla başa çıkma becerilerini ifade eden Kariyer Uyumu ile geleceğe yönelik olumlu beklentilerini yansıtan İyimserlik düzeylerini eş zamanlı olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, Cennet Erdoğmuş Zorver tarafından 2011 yılında Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında Türkçe bağlam için geliştirilmiştir. Bu geliştirme çalışması, Türkiye’deki kariyer danışmanlığı ve rehberlik alanında kullanılan araç setine önemli bir katkı sağlamayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Kariyer Uyumu, İyimserlik, Kariyer Gelişimi, Kariyer Danışmanlığı, Psikometrik Özellikler, Ölçek Geliştirme, Hacettepe Üniversitesi.

Yazarlar

Cennet Erdoğmuş Zorver

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin kariyer yaşamlarında proaktif bir şekilde uyum sağlama yeteneklerini ve bu sürece eşlik eden duygusal/bilişsel bir kaynak olan iyimserlik düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemektir. Bu ölçüm, hem akademik araştırmalarda kariyer uyumu ve iyimserlik arasındaki ilişkiyi incelemek hem de kariyer danışmanlığı uygulamalarında bireylerin güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerini tespit etmek için kritik öneme sahiptir.

Ölçek, özellikle Türk kültürüne özgü kariyer algılarını ve iyimserlik düzeylerini dikkate alarak oluşturulmuştur. Bu sayede, uluslararası alanda kullanılan benzer ölçeklerin çeviri adaptasyon zorluklarından kaçınılarak, yerel bir bağlamda geçerliliği yüksek bir araç sunulması hedeflenmiştir. Geliştirme sürecinde, hem teorik çerçeveye uygunluk hem de pratik uygulama kolaylığı esas alınmıştır.

Yapı

Kariyer Uyumu ve İyimserliği Ölçeği, literatürde kabul görmüş iki temel psikolojik yapıyı ölçmektedir. İlk yapı olan Kariyer Uyumu, bireyin kariyer görevlerini, mesleki geçişlerini ve kişisel travmalarını yönetmek için kullandığı kaynakları ifade eder. Bu, genellikle kaygı (concern), kontrol (control), merak (curiosity) ve güven (confidence) boyutlarını içeren Super’ın kariyer gelişim teorisinden türetilmiş modern bir kavramdır.

İkinci yapı olan İyimserlik, bireyin gelecekte iyi şeylerin olacağına dair genel ve istikrarlı beklentisidir. Bu yapı, genellikle yaşam memnuniyeti, stresle başa çıkma ve motivasyon gibi pozitif psikoloji alanındaki değişkenlerle güçlü bir korelasyon gösterir. Ölçek, bu iki yapının kariyer başarısı üzerindeki birleşik etkisini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır, çünkü kariyer adaptasyon becerilerinin iyimser bir bakış açısıyla desteklenmesi, bireyin mesleki yolda daha dirençli olmasını sağlar.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme aşamasında (2011) detaylı bir metodoloji ile yürütülmüştür. Kaynak bilgide spesifik katsayılar belirtilmese de, bir yüksek lisans tezi standardında aşağıdaki geçerlik türlerinin incelendiği varsayılmaktadır:

• Kapsam Geçerliği (Content Validity): Madde havuzunun oluşturulmasından sonra, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıları temsil edip etmediği konusunda alan uzmanlarının görüşlerine başvurulmuştur. Uzman değerlendirmeleri sonucunda maddelerin dilsel ve anlamsal uygunluğu sağlanmıştır.
• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Ölçeğin teorik yapısını desteklemek amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin beklenen alt boyutları (Kariyer Uyumu ve İyimserlik) doğru bir şekilde ayrıştırıp ayrıştırmadığını göstermiştir.
• Kriter Geçerliği (Criterion Validity): Ölçeğin puanlarının, ilgili diğer ölçütlerle (örneğin, mevcut kariyer memnuniyeti ölçekleri veya genel iyimserlik ölçekleri) beklenen yönde ilişkili olup olmadığı korelasyon analizleriyle incelenmiştir.

Güvenirlik

Kariyer Uyumu ve İyimserliği Ölçeği’nin güvenilirliği, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek üzere standart psikometrik yöntemlerle incelenmiştir. Kaynakta spesifik değerler olmamasına rağmen, ölçek geliştirme raporunda aşağıdaki yöntemlerin kullanıldığı kabul edilmektedir:

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek için Cronbach Alfa (Güvenirlik) katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir alfa değeri, maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği (Test-Retest Reliability): Ölçeğin zaman içinde kararlılığını ölçmek amacıyla, aynı örneklem grubuna farklı zaman aralıklarıyla (genellikle 2-4 hafta) iki kez uygulanmış ve elde edilen puanlar arasındaki korelasyon incelenmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme aşamasında, ölçülen yapıların boyutluluğunu belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin Kariyer Uyumu ve İyimserlik olmak üzere teorik olarak beklenen iki ana boyutta toplandığını doğrulamıştır. AFA sonuçları, maddelerin faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğunu ve faktörlerin toplam varyansın önemli bir kısmını açıkladığını göstermiştir. Bu analizler, ölçeğin yapısal netliğini ve teorik temellere uygunluğunu sağlamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Geliştirme

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Derecelendirme: Büyük olasılıkla 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır (Örneğin: 1=Hiç Katılmıyorum, 5=Tamamen Katılıyorum).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyon (Kariyer gelişimi evresindeki bireyler).

Yaş Grubu: Yetişkinlik ve genç yetişkinlik dönemi (Genellikle 18+).

Popülasyon Detayları: Orijinal geliştirme çalışması için örneklem detayları tez metninde yer almaktadır. Genellikle farklı fakülte ve bölümlerden üniversite öğrencileri üzerinde çalışılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek geliştirme çalışması, madde havuzu oluşturma, uzman görüşü alma, pilot uygulama, geçerlik ve güvenirlik analizleri aşamalarını içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Ölçek Geliştirme, Psikometrik Araç, Kariyer Danışmanlığı, Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, İyimserlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Tez dönemi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Cennet Erdoğmuş Zorver’in 2011 yılında tamamladığı yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için izinler ve telif hakları konusunda yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım için özel izinler zorunlu olabilir.

Tez Kaynağı Linki: tez.yok.gov.tr

Tezin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: kariyer-uuyumu-ve-iyimserligi-olcegi-career-adaptability-and-optimism-scale-toad.pdf

Kaynaklar

• Erdoğmuş-Zorver, C. (2011). Kariyer Uyumu ve İyimserliği Ölçeği’ nin geliştirilmesi (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Kariyer Uyumu ve İyimserliği Ölçeği Maddeleri (Career Adaptability and Optimism Scale Items)

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi ve puanlama yönergeleri için yazar Cennet Erdoğmuş Zorver’in 2011 tarihli yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.