Koronavirüse Karşı Güvence Arayan Davranış Ölçeği (KKGADÖ)

Özet

Koronavirüse Karşı Güvence Arayan Davranış Ölçeği (KKGADÖ), bireylerin COVID-19 pandemisi sırasında yaşadıkları kaygıya yanıt olarak sergiledikleri güvence arama davranışlarını ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış tek boyutlu bir psikometrik araçtır. Ölçek, 5 maddeden oluşmakta olup, cevaplar 5’li Likert formatında derecelendirilmektedir. Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması Kıraç, Göde ve Aydoğdu tarafından 2020 yılında gerçekleştirilmiştir.

Ölçek, bireylerin kendi semptomlarını kontrol etme, dijital platformlarda bilgi arama ve tıbbi profesyonellerden onay alma gibi tekrarlayıcı davranışlarını belirleyerek, Koronavirüs tehdidine yönelik sağlık kaygısı düzeylerini dolaylı olarak değerlendirmeyi amaçlar.

Anahtar Kelimeler

Koronavirüs, COVID-19, Güvence Arayan Davranış, Psikometrik Araç, Uyarlama, Sağlık Kaygısı, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Ramazan Kıraç, Ali Göde, Atilla Aydoğdu.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin Koronavirüs hastalığına (COVID-19) yakalanıp yakalanmadıklarına dair duydukları şüphe ve belirsizliği gidermek için sergiledikleri aşırı güvence arama davranışlarının sıklığını ve şiddetini saptamaktır. Bu davranışlar, bilişsel ve davranışsal stratejileri kapsayarak, kişinin kaygıyla başa çıkma yöntemleri hakkında bilgi verir.

KKGADÖ, özellikle COVID-19 pandemisi gibi yüksek risk algısının hakim olduğu dönemlerde, bireylerin psikolojik tepkilerini ve maladaptif başa çıkma mekanizmalarını inceleyen araştırmacılar için değerli bir araç sunmaktadır.

Yapı

KKGADÖ, psikolojide güvence arama davranışı olarak tanımlanan yapıyı, spesifik olarak bir sağlık tehdidi (Koronavirüs) bağlamında ölçmektedir. Bu yapı, genellikle belirsizliği tolere edememe ve olası bir hastalığı önleme veya teşhis etme çabasıyla ortaya çıkan kompulsif davranışları içerir.

Ölçek, bu güvence arama davranışlarını tek bir boyut altında toplamaktadır. Maddeler, fiziksel kontrol (ateş ölçme), dijital bilgi edinme (internet/video), sosyal onay arayışı (başka insanlarla konuşma) ve profesyonel tıbbi danışmanlık arayışı gibi çeşitli alt davranışları temsil eder.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlamasının yapı geçerliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Elde edilen uyum iyiliği indeksleri, tek faktörlü modelin verilerle yüksek düzeyde uyumlu olduğunu göstermektedir. Anahtar uyum indeksleri aşağıda listelenmiştir:

• Ki-Kare (χ²) / Serbestlik Derecesi (df): 2,430
• Uyum İyiliği İndeksi (GFI): 0,993
• Uyarlanmış Uyum İyiliği İndeksi (AGFI): 0.966
• Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI): 0,993
• Ölçeklendirilmiş Uyum İndeksi (NFI): 0,988

Hata indeksleri de modelin iyi uyumunu desteklemektedir. Ortalama Hata Karekök Değeri (RMSEA) 0,058 olarak tespit edilmiş olup, bu değer 0,08’in altında olması nedeniyle kabul edilebilir bir uyumu işaret etmektedir. Kök Artık Kareler Ortalaması (RMR) ise 0,021 olarak bulunmuştur. Bu sonuçlar, KKGADÖ’nün yapısal geçerliğinin güçlü olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

KKGADÖ’nün iç tutarlılık güvenilirliği, yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı ile hesaplanmıştır. Yapılan analiz sonucunda güvenirlik katsayısı 0,790 olarak bulunmuştur. Bu katsayı, sosyal bilimler araştırmalarında kabul edilebilir alt sınır olan 0,70 değerinin üzerinde olup, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir biçimde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Elde edilen bu güvenirlik düzeyi, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar verme potansiyelini desteklemekte ve araştırma amaçlı kullanım için yeterli iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Koronavirüse Karşı Güvence Arayan Davranış Ölçeği, 5 maddeden ve tek boyuttan oluşacak şekilde tasarlanmıştır. Türkçe uyarlama çalışmasında da bu tek faktörlü yapıya sadık kalınmıştır. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, tüm maddelerin tek bir faktör altında toplandığını ve bu faktörün, güvence arama davranışındaki varyansı yüksek oranda açıkladığını göstermiştir.

Uyum iyiliği indekslerinin yüksek olması ve hata indekslerinin düşük olması, tek boyutlu modelin mükemmel bir uyum sergilediğini ve ölçeğin yapısal netliğini koruduğunu teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 5 maddelik, tek boyutlu, kendini değerlendirme ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Ölçek, COVID-19 pandemisi sırasında güvence arama davranışları sergileyen yetişkin bireyler üzerinde kullanıma uygundur.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert Ölçeği kullanılarak puanlanmaktadır. Derecelendirme sistemi şöyledir: 1=hiçbir zaman – 5=son iki haftada neredeyse her gün. Ölçekten alınan toplam puanın yüksek olması, bireyin Koronavirüse karşı aşırı güvence arayan davranışlar sergilediğini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Güvenilirlik, Geçerlilik, Sağlık Psikolojisi, DFA, Uyum İndeksleri, Pandemi, Kompulsif Davranış.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Sağlanmamıştır.

Kurum E-posta Adresleri: Sağlanmamıştır.

İletişim Adresi: Sorumlu yazar Ali Göde’ye ait e-posta adresi, iletişim için kullanılabilir: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2020 yılında gerçekleştirilen bir uluslararası konferansta sunulan çalışma kapsamında Türkçe’ye uyarlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izin koşulları hakkında detaylı bilgi almak için sorumlu yazar Ali Göde ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı: 2020

Kaynaklar

Kıraç, R., Göde, A., & Aydoğdu, A . (2020). Koronavirüse (Covid-19) Karşı Güvence Arayan Davranış: Türkçe Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. 3. Internatıonal Conferenceon Covid-19 Studıes, Ankara, s.217-223.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: koronaviruse-karsi-guvence-arayan-davranis-olcegi-kkgado-toad.pdf

Çalışmaya ait ek bir bağlantı mevcuttur: 369485e5-78d9-4695-8ee7-77e624124993.filesusr.com

Koronavirüse Karşı Güvence Arayan Davranış Ölçeği (KKGADÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

KKGADÖ, 5 maddeden ve tek boyuttan oluşmaktadır. Örnek maddeler aşağıda verilmiştir:

1. Koronavirüs hastalığına yakalanıp yakalanmadığımı anlamak için ateşimi ölçtüm.
2. Koronavirüs hastalığının belirtilerine sahip olup olmadığımı anlamak için internetteki bilgilerden faydalandım.
3. Koronavirüse yakalanıp yakalanmadığımı anlamak için okumalar yaptım ya da videolar izledim.
4. Koronavirüse yakalanıp yakalanmadığımı anlamak için semptomlarım (belirtilerim) hakkında başka insanlarla konuştum.
5. Koronavirüse yakalanıp yakalanmadığımı anlamak için semptomlarım hakkında bir tıp uzmanı (sağlık çalışanı/profesyoneli) ile konuştum.