Kopenhag Tükenmişlik Envanteri

Özet

Kopenhag Tükenmişlik Envanteri (KTE), orijinal olarak Danimarka’da geliştirilen ve tükenmişliği çok boyutlu bir yapı olarak ele alan psikometrik bir araçtır. Türkiye’deki bu çalışma, envanterin Türkçe adaptasyonunu yaparak, özellikle üniversite ortamında çalışan akademik personelin tükenmişlik düzeylerini ölçmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. KTE, geleneksel tükenmişlik modellerinden farklı olarak, kişisel tükenmişlik, işe bağlı tükenmişlik ve müşteriye/bireye bağlı tükenmişlik olmak üzere üç temel alt boyutu değerlendirir. 2009 yılında yayınlanan bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü ve çalışma hayatı bağlamında geçerli ve güvenilir bir alternatif olmasını sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Kopenhag Tükenmişlik Envanteri, Tükenmişlik, Uyarlama, Akademik Personel, İş Stresi, Psikometri, Ölçek.

Yazarlar

Bu adaptasyon çalışmasının yazarları şunlardır: R. Bakoğlu-Deliorman, İ. Taştan-Boz, İ. Yiğit ve S. Yıldız. Sorumlu yazar Refika BAKOĞLU DELİORMAN‘dır.

Amaç

Kopenhag Tükenmişlik Envanterinin (KTE) temel amacı, bireylerin yaşadığı tükenmişlik seviyesini kapsamlı ve bağlamsal olarak ölçmektir. Ölçek, tükenmişliği sadece kişisel bir yorgunluk durumu olarak değil, aynı zamanda çalışma ortamı ve hizmet verilen bireylerle etkileşimden kaynaklanan spesifik zorluklarla da ilişkilendirerek ölçmeyi hedefler. Bu sayede, tükenmişliğin kaynağına yönelik daha kesin teşhisler konulabilir.

Türkiye uyarlaması (2009), özellikle yükseköğretim kurumlarında görev yapan akademik personelin yoğun iş yükü ve duygusal taleplerden kaynaklanan tükenmişlik düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemek amacıyla yapılmıştır. Bu uyarlama, KTE’nin Türkiye’deki örgütsel psikoloji ve yönetim araştırmalarında kullanılmasına olanak sağlamıştır.

Yapı

Kopenhag Tükenmişlik Envanteri (KTE), tükenmişlik kavramını üç farklı ancak ilişkili alt boyutta ele alan çok boyutlu bir yapı (construct) üzerine kurulmuştur. Bu üç boyut, tükenmişliğin kaynağına göre ayrım yaparak, araştırmacılara detaylı analiz imkanı sunar. Bu boyutlar şunlardır:

• Kişisel Tükenmişlik: Bireyin fiziksel ve zihinsel olarak kendini yorgun ve bitkin hissetmesiyle ilgilidir. Bu, genel bir yorgunluk durumunu ifade eder.
• İşle İlgili Tükenmişlik: Doğrudan iş rolünden, görevlerden ve çalışma ortamından kaynaklanan yorgunluk ve bitkinlik. İş yükü ve örgütsel sorunlar bu boyutta etkilidir.
• Müşteri/Birey İle İlgili Tükenmişlik: Hizmet verilen kişilerle (öğrenci, hasta, müşteri vb.) sürekli etkileşimden kaynaklanan duygusal yıpranma ve yorgunluk hissi. Bu boyut, özellikle insan odaklı meslekler için önemlidir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, 2009 yılında Bakoğlu-Deliorman ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen uyarlama sürecinin temel adımlarından biri geçerlik çalışmalarının yapılmasıdır. Bu çalışmada, ölçeğin Türkçe formunun Marmara Üniversitesi akademik personeli üzerindeki yapısal geçerliliğini kanıtlamak amacıyla psikometrik analizler uygulanmıştır.

Uyarlama çalışmalarında genellikle, KTE’nin orijinal üç faktörlü yapısını Türk örnekleminde de koruyup korumadığını belirlemek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır. Ayrıca, ölçeğin diğer tükenmişlik veya işle ilgili stres ölçekleriyle beklenen yönde ilişki gösterip göstermediğini inceleyen ölçüt bağımlı geçerlik analizlerinin de yapıldığı varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiştir. Ancak, bir psikometrik aracın bilimsel araştırmalarda kullanılabilmesi için gerekli olan güvenirlik analizleri, adaptasyon çalışmasının parçasıdır. Bakoğlu-Deliorman ve arkadaşları, KTE’nin Türkçe formunun iç tutarlılığını (consistency) değerlendirmek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplamalarını gerçekleştirmişlerdir.

Başarılı bir uyarlama çalışmasında, KTE’nin her bir alt boyutunun iç tutarlılık katsayısının (Alfa) kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olması beklenir. Bu yüksek katsayılar, ölçeğin maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Faktör Analizi

Kopenhag Tükenmişlik Envanterinin Türkçe adaptasyonunda, ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin teorik olarak belirlenmiş olan üç alt boyutunun (Kişisel Tükenmişlik, İşle İlgili Tükenmişlik, Müşteri/Birey İle İlgili Tükenmişlik) Türk örnekleminde istatistiksel olarak da ayrışıp ayrışmadığını incelemeyi hedefler.

Yapılan faktör analizleri sonucunda, KTE maddelerinin orijinal ölçeğe benzer şekilde üç farklı faktöre yüklendiği ve bu faktör yapısının Marmara Üniversitesi akademik personeli örnekleminde kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, ölçeğin çok boyutlu yapısının kültürlerarası geçerliliğini desteklemektedir.

Enstrüman

Test Türü: Öz Bildirim Envanteri / Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Sıklık veya Yoğunluk temelli cevap seçenekleri)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Danca (Orijinal), İngilizce.

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, özellikle hizmet sektöründe ve akademik pozisyonlarda çalışan profesyoneller.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkiye uyarlaması, Marmara Üniversitesi akademik personeli (öğretim üyeleri ve araştırma görevlileri) üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Uygulama bireysel olarak yapılmakta olup, cevaplar genellikle 5 veya 7 noktalı bir skalada işaretlenir. Toplam puanlar ve alt boyut puanları ayrı ayrı hesaplanarak tükenmişlik düzeyi belirlenir.

Anahtar Kelimeler

İş Psikolojisi, Akademik Stres, Ölçek Geliştirme, R. Bakoğlu-Deliorman, Geçerlik, Güvenirlik, Tükenmişlik Alt Boyutları.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi, İstanbul, Türkiye (Uyarlama çalışması yapıldığı dönemde).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Kopenhag Tükenmişlik Envanterinin Türkçe adaptasyonu 2009 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Refika BAKOĞLU DELİORMAN ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İzin ve ücretlendirme koşulları, kullanım amacına ve yazarların belirlediği politikalara bağlıdır.

Orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: kopenhag-tukenmislik-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

1. Bakoğlu-Deliorman, R., Taştan-Boz, İ., Yiğit, İ., ve Yıldız, S. (2009). Tükenmişliği ölçmede alternatif bir araç: Kopenhag Tükenmişlik Envanterinin Marmara Üniversitesi akademik personeli üzerine uyarlaması. İstanbul Üniversitesi Yönetim Dergisi, (63), 77-98.

Kopenhag Tükenmişlik Envanterinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçeğin tam metnine ve puanlama anahtarına erişim sağlamak için sorumlu yazar veya ilgili yayıncı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.