Kopenhag Boyun Fonksiyonel Özürlülük Skalası

Özet

Kopenhag Boyun Fonksiyonel Özürlülük Skalası (KBFÖS), bireylerin yaşadığı boyun ağrısı ve sertliği nedeniyle günlük yaşam aktivitelerinde karşılaştıkları kısıtlılık düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir değerlendirme aracıdır. Orijinal ölçeğin Türkiye popülasyonuna uyarlanması, 2012 yılında G. Yapali, K. Günel ve S. Karahan tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu çapraz kültürel adaptasyon çalışması, kronik boyun ağrısı olan hastalarda ölçeğin güvenilirliğini ve geçerliğini başarılı bir şekilde kanıtlamıştır.

Skala, boyun kaynaklı fonksiyonel kısıtlılığın şiddetini nicel olarak belirleyerek, tedavi öncesi ve sonrası durum takibinde klinisyenlere önemli bir araç sunar. Ölçeğin uyarlama çeşidi, Türkçeye çeviri ve psikometrik testler yoluyla gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Boyun ağrısı, fonksiyonel özürlülük, Kopenhag Boyun Fonksiyonel Özürlülük Skalası, kronik ağrı, psikometrik adaptasyon, fizyoterapi, servikal.

Yazarlar

Gökmen Yapalı, K. Günel, S. Karahan

Amaç

Kopenhag Boyun Fonksiyonel Özürlülük Skalası’nın temel amacı, boyun ağrısı çeken bireylerde ağrının yol açtığı fonksiyonel kısıtlılık düzeyini standardize edilmiş bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, hastanın günlük yaşamda (iş, uyku, sosyal aktiviteler) ne ölçüde engellendiğini değerlendirerek, ağrının subjektif etkilerini objektif verilere dönüştürmeyi hedefler.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal İngilizce ölçeğin kültürel ve dilsel olarak Türk popülasyonuna uygunluğunu sağlamak ve klinik kullanım için güvenilir bir araç sunmaktır. Bu sayede, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında uluslararası standartlara uygun bir özürlülük değerlendirmesi yapılabilmektedir.

Yapı

KBFÖS, bireyin boyun ağrısı nedeniyle gerçekleştiremediği veya zorlukla gerçekleştirdiği eylemleri sorgulayan maddelerden oluşur. Ölçülen temel yapı, fonksiyonel özürlülük (işlevsel kısıtlılık) kavramıdır. Bu yapı genellikle aşağıdaki alanlardaki kısıtlılıkları kapsar:

• Günlük Yaşam Aktiviteleri (Giyinme, yemek yeme vb.)
• İş ve Mesleki Aktiviteler
• Uyku ve Dinlenme
• Sosyal ve Eğlence Aktiviteleri

Geçerlik

Yapali, Günel ve Karahan (2012) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasında, Kopenhag Boyun Fonksiyonel Özürlülük Skalası’nın Türkçe versiyonunun geçerliği incelenmiştir. Çalışma, ölçeğin yapı geçerliğini ve eşzamanlı geçerliğini destekleyen sonuçlar ortaya koymuştur.

Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı (boyun fonksiyonel özürlülüğü) ne kadar iyi ölçtüğünü gösterir. Eşzamanlı geçerlik, KBFÖS puanlarının, benzer yapıları ölçen diğer standart ölçeklerle (örneğin, ağrı şiddeti veya yaşam kalitesi ölçekleri) yüksek korelasyon göstermesiyle desteklenmiştir, bu da ölçeğin klinik olarak anlamlı olduğunu teyit eder.

Güvenirlik

Uyarlama çalışması, KBFÖS’nin güvenilirlik özelliklerini kapsamlı bir şekilde incelemiştir. Güvenirlik, ölçüm sonuçlarının tutarlılığı ve kararlılığı anlamına gelir.

• İç Tutarlılık: Ölçeğin maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren Cronbach Alfa değeri yüksek bulunmuştur. Bu, tüm maddelerin aynı temel yapıyı ölçtüğüne işaret eder.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Kronik boyun ağrısı olan hastalarda kısa bir zaman aralığıyla yapılan iki ölçüm arasındaki tutarlılık incelenmiş ve yüksek korelasyonlar elde edilmiştir. Bu, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

KBFÖS’nin Türkçe adaptasyonunda faktör yapısı analizi, ölçeğin orijinal yapısına benzer bir boyutsallığı koruyup korumadığını belirlemek için kritik öneme sahiptir. Orijinal ölçek genellikle tek bir toplam özürlülük puanı üretse de, bazı çalışmalar farklı fonksiyonel alanları temsil eden alt faktörleri incelemiştir.

Yapali ve arkadaşları tarafından yapılan uyarlama çalışması, faktör analizini kullanarak ölçeğin Türk kültürüne uygun bir şekilde yapısal bütünlüğünü sürdürdüğünü doğrulamıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlara ayrıldığını ve bu alt boyutların toplam özürlülük yapısını ne kadar iyi açıkladığını ortaya koymuştur.

Enstrüman

Test Çeşidi: Uyarlama (Çapraz Kültürel Adaptasyon)

Format: Kendini Bildirim Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe (Adaptasyon), Orijinal (İngilizce)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: Adaptasyon çalışmasında spesifik bir yaş aralığı belirtilmemiştir, ancak kronik ağrı hastalarıyla çalışılmıştır.

Popülasyon Detayları: Kronik boyun ağrısı tanısı almış hastalar.

Test Metodolojisi: Klinik ve psikometrik değerlendirme (Geçerlik ve Güvenirlik çalışmaları).

Anahtar Kelimeler

Boyun fonksiyonu, özürlülük indeksi, fizyoterapi değerlendirmesi, kronik servikalji, Türkçe ölçek, adaptasyon çalışması.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2012

Ölçeğin orijinal geliştirilme tarihi ve kullanımına dair izinler genellikle orijinal ölçek geliştiricileri tarafından belirlenir. Türkçe adaptasyonun kullanımı için sorumlu yazar Gökmen Yapalı ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Kaynaklar

Yapali, G., Günel, K., & Karahan S. (2012). The Cross-Cultural Adaptation, Reliability, and Validity of the Copenhagen Neck Functional Disability Scale in Patients With Chronic Neck Pain. Spine Journal, 37, 678 – E682. DOI: 10.1097/BRS.0b013e31824b549c

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: copenhagen-neck-functional-disability-scale-toad.pdf

Kopenhag Boyun Fonksiyonel Özürlülük Skalasının Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.

• Maddeler kaynak içerikte sağlanmamıştır.