Kopenhag Psikososyal Risk Değerlendirme Ölçeği

Özet

Kopenhag Psikososyal Risk Değerlendirme Ölçeği (COPSOQ tabanlı), çalışma ortamı kaynaklı psikososyal risk faktörlerini sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş uluslararası geçerliliği olan bir enstrümanın Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Bu özel uyarlama çalışması, Ceyda Şahan tarafından 2016 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde yayımlanmamış yüksek lisans tezi olarak sunulmuştur. Ölçek, çalışanların iş talepleri, iş kontrolü, sosyal destek, iş güvenliği ve örgütsel adalet gibi kritik alanlardaki algılarını ölçerek, iş sağlığı ve güvenliği profesyonellerine riskleri yönetme konusunda bilimsel bir zemin sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kopenhag Psikososyal Risk Değerlendirme Ölçeği, COPSOQ, Psikososyal Risk, Çalışan Sağlığı, İş Stresi, Uyarlama Çalışması, Örgütsel Psikoloji

Yazarlar

Ceyda Şahan

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkiye’deki işgücünün karşılaştığı işyerine özgü psikososyal risk etmenlerini bilimsel ve standart bir yöntemle tespit etmektir. Orijinal COPSOQ ölçeği, iş stresi ve iş kaynaklı hastalıkların önlenmesinde önemli bir araç olarak kabul edilir. Türkçe uyarlaması, bu uluslararası standardı Türk kültürüne ve yasal çerçevesine uygun hale getirerek, iş sağlığı ve güvenliği alanında risk değerlendirmesi yapılmasına imkan tanır.

Bu ölçek, yöneticilere ve insan kaynakları profesyonellerine, çalışanların iş yükü, karar verme özerkliği, sosyal ilişkiler ve örgütsel kültür gibi konulardaki deneyimlerini anlamak için somut veriler sağlar. Elde edilen veriler, işyerindeki çalışma ortamı koşullarını iyileştirmeye yönelik hedeflenmiş müdahale programlarının geliştirilmesinde kritik rol oynamaktadır.

Yapı

Kopenhag Psikososyal Risk Değerlendirme Ölçeği, geniş bir yelpazedeki psikososyal faktörleri ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Bu yapı, genellikle dört ana alanı kapsar: İş Talepleri (nicel ve bilişsel talepler), İş Organizasyonu ve İçeriği (görev çeşitliliği, karar verme imkanı), Kişilerarası İlişkiler ve Liderlik (sosyal destek, çatışma, liderlik kalitesi) ve Çalışan Sağlığı ve İyi Oluş (tükenmişlik, stres belirtileri).

Ölçek, bu boyutları değerlendirerek, çalışanların refah düzeyini etkileyen potansiyel risk kaynaklarını belirler. Özellikle COPSOQ, çalışanların algılarını temel alarak, subjektif deneyimlerin işyerindeki nesnel koşullarla nasıl etkileşime girdiğini ortaya koyar. Bu sayede, sadece sonuçları değil, aynı zamanda bu sonuçlara yol açan süreçleri ve örgütsel dinamikleri de anlamayı hedefler.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışması kapsamında, ölçeğin yapısal ve kültürel geçerliliğinin incelenmesi gerekmektedir. Şahan (2016) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin orijinal yapıyı koruyup korumadığı ve Türkçe konuşan popülasyonda ölçtüğü yapıyı doğru bir şekilde temsil edip etmediği değerlendirilmiştir.

Kaynak referansında spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinde genellikle dilsel eşdeğerlik, kapsam geçerliliği ve yapı geçerliliği (faktör analizi yoluyla) incelenir. Detaylı geçerlik sonuçları, araştırmacının yayımlanmamış yüksek lisans tezinde yer almaktadır.

Güvenilirlik

Güvenilirlik, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setlerinde tutarlı sonuçlar üretme kapasitesini ifade eder. Uyarlama çalışmasında iç tutarlılık katsayıları (genellikle Cronbach Alfa) hesaplanarak ölçeğin güvenilirliği değerlendirilmiştir.

Kaynak referansında spesifik güvenilirlik değerleri sunulmamıştır. Standart psikometrik uygulamalara göre, ölçeğin alt boyutlarının kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılık göstermesi beklenir. Detaylı güvenilirlik analiz sonuçları, ilgili tez çalışmasında bulunabilir.

Faktör Analizi

Faktör analizi, ölçeğin Türkçe versiyonunun orijinal COPSOQ yapısını (yani beklenen boyutları) sürdürüp sürdürmediğini belirlemek için kullanılan temel bir yöntemdir. Bu analiz, uyarlama çalışmasının yapı geçerliliğini destekleyen en önemli adımlardan biridir.

Şahan’ın (2016) tezinde, muhtemelen Doğrulayıcı veya Açımlayıcı Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak ölçeğin faktör yapısı test edilmiştir. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi psikososyal boyutlara yüklendiğini göstererek, ölçeğin teorik yapıyla uyumunu ortaya koyar. Faktör analizine dair ayrıntılı bulgular, tezin metodoloji ve bulgular bölümlerinde yer almaktadır.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Tipik olarak Likert tipi derecelendirme kullanır.)

Language Available: Türkçe (Uyarlama), Danca ve çok sayıda uluslararası dil (Orijinal COPSOQ)

Population Group: Çalışan Yetişkinler

Age Group: 18 Yaş ve Üzeri Çalışan Bireyler

Population Details: Türkiye’deki farklı sektörlerde çalışan işgücü.

Test Methodology: Ölçek, katılımcıların işyerindeki deneyimlerini ve algılarını belirli bir derecelendirme sistemi üzerinden işaretlemesini gerektirir. Tipik olarak, “Her zaman”, “Sıklıkla”, “Bazen”, “Nadiren” veya “Hiçbir zaman” gibi frekans veya yoğunluk seçenekleri sunulur.

Anahtar Kelimeler

İş Stresi, Psikometrik Özellikler, Çalışma Koşulları, Örgütsel Adalet, Sosyal Destek, İş-Yaşam Dengesi, İş Tatmini, Geçerlik

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir (2016 Tez Dönemine ait adres).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için orijinal COPSOQ grubunun politikalarına uyulması gerekmektedir. Uyarlama çalışmasının akademik kullanımı, yazarın iznine tabidir.

Ücret: Orijinal COPSOQ genellikle akademik ve kar amacı gütmeyen araştırmalar için ücretsizdir, ancak ticari veya kurumsal kullanım için izin ve ücret gerekebilir. Uyarlamanın kullanımı için yazar Ceyda Şahan ile iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı: Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanma ve psikometrik özelliklerinin incelenme yılı 2016’dır.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: kopenhag-psikososyal-risk-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Şahan, C. (2016). Kopenhag Psikososyal Risk Değerlendirme Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

[quads id=5]

Kopenhag Psikososyal Risk Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Detaylı ölçek maddeleri için Şahan (2016) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.