Kontinans Öz-etkililik Ölçeği

Özet

Kontinans Öz-etkililik Ölçeği, bireylerin idrar kaçırma (Üriner İnkontinans) semptomlarını yönetme ve kontrol etme becerilerine yönelik inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu özel giriş, ölçeğin Türkiye’deki kadın popülasyonunda uyarlama çalışmasını temel almaktadır. Ölçek, özellikle öz-etkililik teorisi çerçevesinde, bireyin kontinans sağlığını sürdürme yeteneğine olan güven düzeyini değerlendirir. Zengin ve Pınar (2012) tarafından gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türkçe konuşan kadınlarda geçerliğini ve güvenirliğini kanıtlamayı hedeflemiştir.

Ölçeğin temel amacı, idrar kaçırma problemi yaşayan kadınların tedaviye uyumlarını ve yaşam kalitelerini etkileyen psikolojik faktörleri, yani öz-etkililik inançlarını, nicel olarak belirlemektir. Bu sayede klinik uygulamalarda risk gruplarının tespit edilmesi ve kişiselleştirilmiş müdahale programlarının geliştirilmesi hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kontinans, Öz-etkililik, İdrar Kaçırma, Üriner İnkontinans, Uyarlama, Psikometri, Hemşirelik, Sağlık Psikolojisi

Yazarlar

Neriman Zengin, Rukiye Pinar

Amaç

Kontinans Öz-etkililik Ölçeği’nin temel amacı, idrar kaçırma sorunu yaşayan bireylerin, özellikle Türk kadınlarının, bu durumu başarılı bir şekilde yönetme, semptomları kontrol altına alma ve günlük yaşam aktivitelerine devam etme konusundaki algılanan yeterliliklerini (öz-etkililiklerini) ölçmektir. Bu ölçek, kontinans yönetimi eğitimlerinin ve davranışsal terapilerin etkinliğini değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır.

Ölçek, aynı zamanda, kontinansla ilgili sağlık davranışlarını ve tedaviye bağlılığı yordayan bir araç olarak da kullanılmaktadır. Yüksek öz-etkililik düzeyine sahip bireylerin, pelvik taban kas egzersizleri gibi tedavi protokollerine daha iyi uyum sağladığı ve dolayısıyla daha olumlu sonuçlar elde ettiği varsayılmaktadır.

Yapı

Ölçek, Kanadalı psikolog Albert Bandura tarafından geliştirilen Öz-etkililik Teorisi psikolojik yapısını ölçmektedir. Bu bağlamda, Kontinans Öz-etkililik Ölçeği, kişinin belirli bir görevi (bu durumda, kontinansı sürdürme ve yönetme) başarıyla yerine getirebileceğine dair sahip olduğu inancın gücünü değerlendirir.

Ölçek, genellikle iki ana boyutta öz-etkililiği ele alır: Semptom Yönetimi Öz-etkililiği ve Yaşam Tarzı Yönetimi Öz-etkililiği. Semptom Yönetimi, idrar kaçırma ataklarını önleme veya azaltma becerisine odaklanırken, Yaşam Tarzı Yönetimi, sosyal aktiviteler, fiziksel egzersiz ve sıvı alımı gibi günlük yaşam faktörlerini kontrol etme güvenini kapsar.

Geçerlik

Zengin ve Pınar (2012) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal ve kültürel geçerliği incelenmiştir. Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk popülasyonu için uygunluğu ve maddelerin kültürel olarak eşdeğerliği değerlendirilmiştir.

Çalışmada, ölçeğin ilgili klinik ve psikometrik ölçütlerle korelasyonları incelenerek ölçüt geçerliği ve eş zamanlı geçerliği desteklenmiştir. Detaylı geçerlik analizleri, ölçeğin idrar kaçırma sorunu yaşayan Türk kadınlarında kontinans öz-etkililiğini doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Ancak, kaynak içerikte bu detaylara ilişkin spesifik istatistiksel değerler sunulmamıştır; bu bilgiler için orijinal makaleye başvurulmalıdır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık (Cronbach alfa katsayısı) ve genellikle test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve tekrarlanabilir sonuçlar üretme yeteneğini göstermesi açısından önemlidir.

Uyarlama çalışmasında elde edilen yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı (kontinans öz-etkililik) ölçmede birbirleriyle uyumlu olduğunu kanıtlamıştır. Bu bulgular, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı veya açıklayıcı faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısında bulunan faktörlerin (örneğin, Semptom Yönetimi ve Yaşam Tarzı Yönetimi) Türkçe versiyonunda da korunup korunmadığını incelemiştir.

Faktör analizi sonuçları, Kontinans Öz-etkililik Ölçeği’nin Türkçe formunun, teorik olarak beklenen alt boyutları desteklediğini ve Türk kadın popülasyonunda geçerli bir çok boyutlu yapı sergilediğini ortaya koymuştur.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal ölçeğin formatı varsayılmıştır; kaynakta detay verilmemiştir.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Klinik Popülasyon

Age Group: Yetişkin (Özellikle üriner inkontinans yaşayan kadınlar)

Population Details: İdrar kaçırma (Üriner İnkontinans) tanısı almış Türk kadınları.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği

Anahtar Kelimeler

Kontinans Yönetimi, Öz-etkililik İnancı, Pelvik Taban, Psikometrik Özellikler, Adaptasyon, Hemşirelik Araştırmaları

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Neriman Zengin için e-posta adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2012 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izin ve ücret bilgileri, sorumlu yazar Neriman Zengin ile doğrudan iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: the-continence-self-efficacy-scale-toad.pdf

Kaynaklar

1. Zengin, N., Pinar, R.(2012). Reliability and validity of The Continence Self-Efficacy Scale in Turkish women with urinary incontinence. Nursing and Health Sciences, 14, 277-284. doi: 10.1111/j.1442-2018.2012.00692.x

Kontinans Öz-etkililik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Kaynak içerikte Kontinans Öz-etkililik Ölçeği’nin maddeleri bulunmamaktadır. Ölçek maddelerine ulaşmak için yukarıda belirtilen referans makaleye başvurulması gerekmektedir.