Klinisyen Tarafından Uygulanan Travma Sonrası Stres Bozukluğu Ölçeği (TSSB-Ö)

Özet

Klinisyen Tarafından Uygulanan Travma Sonrası Stres Bozukluğu Ölçeği (TSSB-Ö), uluslararası alanda Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) tanısı için altın standart olarak kabul edilen Clinician-Administered PTSD Scale (CAPS) ölçeğinin Türkçe uyarlama çalışmasıdır. Bu ölçek, travmatik bir olaya maruz kalmış bireylerde TSSB semptomlarının varlığını ve şiddetini sistematik olarak değerlendirmek amacıyla klinisyenler tarafından yarı yapılandırılmış bir görüşme formatında uygulanır. Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenilirlik çalışması 1999 yılında Aker ve arkadaşları tarafından yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Travma Sonrası Stres Bozukluğu, TSSB, CAPS, Psikometrik Uyarlama, Klinik Değerlendirme, Semptom Şiddeti, DSM.

Yazarlar

A. Tamer Aker, M. Özeren, M. Başoğlu, C. Kaptanoğlu, A. Erol, B. Buran.

Amaç

TSSB-Ö’nün temel amacı, bireylerin yaşadığı travmatik olay sonrası ortaya çıkan TSSB semptomlarının DSM tanı kriterlerine (uyarlama sırasında DSM-IV kriterleri esas alınmıştır) ne ölçüde uyduğunu ve bu semptomların şiddetini belirlemektir. Ölçek, hem klinik tanı koyma sürecinde hem de tedavi sonuçlarının izlenmesinde, semptom düzeyindeki değişimleri ölçmek için yüksek hassasiyetle kullanılır. Klinisyen tarafından uygulanması, değerlendirmenin nesnelliğini ve derinliğini artırmaktadır.

Yapı

TSSB-Ö, ölçtüğü psikolojik yapı itibarıyla Travma Sonrası Stres Bozukluğu‘nun çekirdek semptom kümelerini kapsamaktadır. Orijinal CAPS ve dolayısıyla TSSB-Ö, genellikle üç ana semptom kümesini (yeniden yaşantılama, kaçınma/duygusal uyuşma ve aşırı uyarılma) veya güncel DSM-5 sınıflandırmasına göre dört kümeyi (yeniden yaşantılama, kaçınma, olumsuz biliş ve duygudurum değişiklikleri, aşırı uyarılma) değerlendirir. Her bir madde, hem semptomun frekansını hem de şiddetini ölçmeye olanak tanır, böylece semptomun klinik olarak anlamlı olup olmadığına karar verilebilir.

Geçerlik

TSSB-Ö’nün Türkçe uyarlama çalışmasında (Aker vd., 1999) ölçeğin geçerliği incelenmiştir. Orijinal CAPS ölçeği, yüksek düzeyde kriter geçerliği ve yapı geçerliği göstermesiyle bilinir. TSSB-Ö’nün geçerlik çalışmaları, ölçeğin diğer TSSB veya travma ile ilişkili ölçeklerle beklenen düzeyde korelasyon gösterdiğini (eş zamanlı geçerlik) ve TSSB tanısı olan hastaları olmayanlardan ayırt edebildiğini (ayırt edici geçerlik) ortaya koymuştur. Klinik görüşmeye dayalı yapısı, semptomların bağlamsal olarak değerlendirilmesine olanak tanıdığı için tanısal geçerliğini güçlendirir.

Güvenirlik

TSSB-Ö’nün güvenirlik analizleri, genellikle ölçeğin iç tutarlılığını ve klinisyenler arası güvenirliğini (inter-rater reliability) değerlendirir. Yarı yapılandırılmış bir görüşme aracı olduğundan, farklı klinisyenlerin aynı hastayı benzer sonuçlarla puanlayabilmesi kritik öneme sahiptir. Aker ve arkadaşları tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin tüm semptom kümeleri için kabul edilebilir veya yüksek düzeyde iç tutarlılık katsayılarına (Cronbach alfa) sahip olduğu belirlenmiştir. Bu durum, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

TSSB-Ö’nün faktör yapısı, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı semptom kümelerini empirik olarak destekleyip desteklemediğini anlamak için incelenmiştir. 1999 uyarlaması, büyük olasılıkla DSM-IV‘ün üç faktörlü yapısını (Yeniden Yaşantılama, Kaçınma/Uyuşma, Aşırı Uyarılma) temel almıştır. Yapılan faktör analizleri, ölçeğin maddelerinin Türkçe örneklemde de bu teorik kümeler altında gruplandığını ve TSSB’nin multidimensiyonel doğasını yansıttığını göstermiştir. Bu analizler, ölçeğin yapı geçerliğine önemli bir kanıt sunar.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon) / Yarı Yapılandırılmış Klinik Görüşme

Format: Klinisyen tarafından birebir görüşme yoluyla uygulanan maddelerden oluşur. Puanlama, hem semptomun sıklığını hem de şiddetini kapsar (genellikle 0-4 arası iki boyutlu puanlama, toplam 0-8 arası şiddet puanı).

Language Available: Türkçe (Uyarlama), Orijinal İngilizce.

Population Group: Travmatik bir olaya maruz kalmış ve TSSB semptomları gösteren yetişkinler.

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri yetişkin popülasyon.

Population Details: Ölçeğin uyarlama çalışması, Türkiye’deki klinik örneklemler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Görüşme sırasında klinisyen, travmatik olayı tanımladıktan sonra, TSSB‘nin A’dan D’ye (veya güncel versiyonlarda E’ye kadar) olan tüm semptom kriterlerini sistematik olarak sorgular. Puanlama, son bir ay içindeki semptomların frekansına ve yoğunluğuna göre yapılır.

Anahtar Kelimeler

Klinik Görüşme, Psikopatoloji, TSSB Tanısı, DSM-IV, Semptom Şiddeti, Güvenilirlik, Geçerlik Çalışması, Türkçe Ölçek.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Sorumlu yazar A. Tamer Aker’in 1999 yılındaki yayındaki kurumsal adresi geçerlidir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal versiyonu olan CAPS, genellikle lisanslı kullanım gerektirmekle birlikte, Türkçe uyarlamanın kullanımı için Aker ve arkadaşlarının yayınlandığı makaleye atıf yapılması gerekmektedir. Testin uyarlama ve güvenilirlik çalışması 1999 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

• Aker, A. T., Özeren, M., Başoğlu, M., Kaptanoğlu, C., Erol, A., ve Buran, B. (1999). Klinisyen Tarafindan Uygulanan Travma Sonrasi Stres Bozukluğu Ölçeği (TSSB-Ö)-geçerlik ve güvenilirlik çalişması. Türk Psikiyatri Dergisi, 10(4).
• Makalenin orijinal bağlantısı için: turkpsikiyatri.com

Klinisyen Tarafından Uygulanan Travma Sonrası Stres Bozukluğu Ölçeği (TSSB-Ö) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, orijinal kaynağın sağladığı bağlantıdaki dökümanda yer almaktadır. Orijinal DOCX dosyası buradan indirilebilir:

klinisyen-tarafindan-uygulanan-travma-sonrasi-stres-bozuklugu-olcegi-tssb-o-toad.docx