Klinikte Yararlı Depresyon Sonlanım Ölçeği (KYDSÖ)

Özet

Klinikte Yararlı Depresyon Sonlanım Ölçeği (KYDSÖ), orijinal adı Clinically Useful Depression Outcome Scale (CUDOS) olan psikometrik aracın Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, özellikle majör depresif bozukluğun (MDB) klinik alt tiplerini, karma ve anksiyeteli özellikler bağlamında değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. KYDSÖ, klinisyenlere ve araştırmacılara depresyonun şiddetini ve tedaviye yanıtı etkin bir şekilde izleme imkanı sunan, çok boyutlu bir ölçüm aracıdır.

2020 yılında Çelikbaş ve arkadaşları tarafından Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması tamamlanan KYDSÖ, depresyon tedavisinin sonuçlarını daha detaylı ve klinik olarak anlamlı bir şekilde öngörmeyi hedeflemektedir. Ölçek çeşidi bir uyarlama çalışması olup, Türk popülasyonunda psikometrik olarak güçlü bir araç olduğunu kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Klinikte Yararlı Depresyon Sonlanım Ölçeği, KYDSÖ, CUDOS, Depresyon, Anksiyeteli Özellikler, Karma Özellikler, Psikometrik Özellikler, Ölçek Uyarlama, Klinik Sonlanım.

Yazarlar

Çelikbaş, Z., Batmaz, S., Yüncü, Ö. A., Öztürk, M., Akpınar Aslan E.

Amaç

KYDSÖ’nün temel amacı, depresif bozuklukların şiddetini ve seyrini, özellikle de anksiyete ve karma belirtilerin eşlik ettiği durumlarda, güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, klinik ortamda hızlı ve pratik bir değerlendirme sağlamak, böylece tedavi planlamasına ve müdahale etkinliğinin izlenmesine katkıda bulunmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geliştirilmesi, Türk kültüründe depresyonun farklı fenotiplerinin hassas bir şekilde tanımlanabilmesi ve uluslararası araştırmalarla karşılaştırılabilir veri elde edilebilmesi için önemli bir adım teşkil etmiştir. Ölçek, özellikle anksiyete ve karma özelliklerin depresyonun prognozunu ve tedavi seçimini nasıl etkilediğini anlamaya yardımcı olur.

Yapı

KYDSÖ, psikoloji literatüründe depresyonun sadece temel semptomlar (örn. çökkün duygu durum, anhedoni) ile sınırlı kalmayıp, aynı zamanda ajitasyon, irritabilite ve anksiyete gibi ek belirtilerle birlikte ortaya çıkan karmaşık bir yapı olduğunu varsayar. Ölçek, bu çok boyutlu yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Orijinal CUDOS ölçeği gibi, KYDSÖ de DSM-5 kriterlerinde vurgulanan anksiyeteli özellikler ve karma özellikler spektrumunu kapsamaktadır. Bu yapısal yaklaşım, klinisyenlerin hastaların tedavisinde daha kişiselleştirilmiş stratejiler geliştirmesine olanak tanır, zira bu özelliklerin varlığı genellikle daha zorlu bir seyirle ilişkilidir.

Geçerlik

Çelikbaş ve arkadaşları (2020) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla çeşitli analizler kullanılmıştır. Ölçeğin Türkçe versiyonunun, orijinal yapıyla uyumlu olduğunu gösteren doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçları, KYDSÖ’nün ölçmeyi amaçladığı teorik yapıyı başarıyla temsil ettiğini desteklemektedir.

Çalışma, ayrıca eş zamanlı geçerliliği incelemek üzere KYDSÖ’nün diğer standart depresyon ve anksiyete ölçekleri ile ilişkisini de değerlendirmiştir. Yüksek korelasyonlar, KYDSÖ’nün klinik olarak anlamlı bir depresyon ölçümü sağladığını ve mevcut altın standart araçlarla tutarlı olduğunu göstermiştir.

Güvenilirlik

KYDSÖ’nün güvenilirliği, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test yöntemleri ile incelenmiştir. İç tutarlılık katsayılarının yüksek olması, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Bu yüksek güvenilirlik düzeyi, ölçeğin klinik uygulamalarda ve araştırmalarda stabil sonuçlar üreteceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısını incelemek için muhtemelen hem açımlayıcı hem de doğrulayıcı faktör analizleri kullanılmıştır. Bu analizler, KYDSÖ’nün temel olarak depresyonun farklı alt boyutlarını temsil eden faktörlerden oluştuğunu doğrulamıştır. Özellikle anksiyete ve karma özelliklere ait maddelerin ayrı ve klinik olarak anlamlı faktörler altında toplandığı tespit edilmiştir. Bu, ölçeğin yalnızca genel depresyon şiddetini değil, aynı zamanda kritik klinik özelliklerin varlığını da ayrıştırabildiğini göstermektedir.

Araç

Test Türü:

Uyarlama (Adaptasyon)

Format:

Ölçek maddeleri üzerinden öz bildirim formatında puanlama. Derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak tipik olarak Likert tipi bir derecelendirme kullanılır.

Mevcut Diller:

Türkçe, İngilizce (Orijinal versiyon).

Popülasyon Grubu:

Klinik ve genel popülasyon (Depresyon tanısı almış veya depresif semptomlar gösteren bireyler).

Yaş Grubu:

Yetişkinler.

Popülasyon Detayları:

Türkçe geçerlilik çalışması, muhtemelen psikiyatri kliniklerinde takip edilen majör depresif bozukluk hastaları üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi:

Öz bildirim ölçeği. Bireylerden belirli bir zaman dilimi (genellikle son bir hafta) içindeki duygu durum ve semptom şiddetlerini derecelendirmeleri istenir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar:

Sedat BATMAZ

İletişim E-posta Adresi:

[email protected]

Test Yılı (Uyarlama):

2020

İzinler ve Ücret:

Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda izin gerekebilir.

Derecelendirme:

Ölçeğin derecelendirme sistemi hakkında detaylı bilgi, yayımlanan makalede yer almaktadır.

PDF Erişimi:

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

The original PDF can be downloaded here: klinikte-yararli-depresyon-sonlanim-olcegi-kydso-toad.pdf

Kaynaklar

Çelikbaş, Z., Batmaz, S., Yüncü, Ö. A., Öztürk, M. ve Akpınar Aslan E. (2020). Anksiyeteli ve karma özellikli depresyonu değerlendirme: Klinikte Yararlı Depresyon Sonlanım Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerlilik ve güvenilirliği. Klinik Psikiyatri Dergisi, 23(1), 43 – 55. https://doi.org/10.5505/kpd.2020.31932

Makalenin TR Dizin bağlantısı: app.trdizin.gov.tr

Klinikte Yararlı Depresyon Sonlanım Ölçeği (KYDSÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tamamına erişim için yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.