Travma Sonrası Hayata Küsme Bozukluğu Ölçeği

Özet

Travma Sonrası Hayata Küsme Bozukluğu Ölçeği (PTED Self-Rating Scale) Türkçe uyarlaması, bireylerin yaşamış oldukları travmatik veya ciddi stres yaratan olaylar sonrasında ortaya çıkan küsme, hayal kırıklığı ve adaletsizlik algısıyla karakterize edilen psikolojik durumu ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, 19 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanmaktadır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanılabileceğini göstermiştir.

Ölçeğin adaptasyon ve psikometrik özellikleri, 2011 yılında Ünal ve arkadaşları tarafından detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Elde edilen yüksek iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenilirliği değerleri, aracın klinik ve araştırma ortamlarında travma sonrası tepkileri değerlendirmede güçlü bir potansiyele sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Travma Sonrası Hayata Küsme Bozukluğu, PTED, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Cronbach Alpha, Ölçek, Geçerlilik, Güvenilirlik.

Yazarlar

Süheyla Ünal, Serpil Güney, Şafak Kartalcı, İrem Reyhani.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin yaşadığı ciddi travmatik olaylar sonucunda ortaya çıkan ve genellikle haksızlığa uğrama, hayata küsme, öfke ve çaresizlik hisleriyle karakterize edilen Travma Sonrası Hayata Küsme Bozukluğu (Post-Traumatic Embitterment Disorder – PTED) belirtilerinin şiddetini ve varlığını öz bildirim yoluyla ölçmektir. Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel geçerliliğini Türkiye popülasyonunda kanıtlamayı hedeflemiştir.

Bu ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, travmatik deneyimlere maruz kalmış bireylerde görülen, Travma Sonrası Stres Bozukluğu’ndan (TSSB) farklılaşan spesifik küsme tepkilerini hızlı ve etkili bir şekilde değerlendirme imkanı sunmaktadır. Böylece, uygun tedavi yaklaşımlarının belirlenmesine katkıda bulunur.

Yapı

Ölçek, temel olarak Travma Sonrası Hayata Küsme Bozukluğu (PTED) yapısını ölçmektedir. PTED, psikolojik bir tepki olup, bireyin yaşamında önemli bir adaletsizlik veya hayal kırıklığı yaratan olayın ardından ortaya çıkar ve sürekli bir küskünlük, öfke, intikam arzusu veya sosyal geri çekilme ile kendini gösterir.

Ölçeğin maddeleri, bireyin yaşadığı travmatik olayın etkilerini, bu etkinin ruhsal iyilik hali üzerindeki kalıcı olumsuz değişikliklerini ve olaya ilişkin duygusal tepkilerini (bezginlik, incinme, küsme) değerlendirmeye odaklanmıştır. Bu yapı, bilişsel ve duygusal bileşenleri içeren çok boyutlu bir sendromu temsil etmektedir.

Geçerlilik

Ölçeğin geçerlilik analizleri, kapsamlı psikometrik yöntemler kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Yapılan çalışmada, ölçeğin yapısal uygunluğunu incelemek amacıyla temel bileşenler faktör analizi (principal component analysis) Warimax dönüştürmesi (Varimax rotation) ile uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu destekleyen faktör yüklerini ortaya çıkarmıştır.

Ayrıca, ölçeğin geçerliliğini sağlamak için ölçüt bağlantılı geçerlilik (criterion-related validity) analizleri yapılmıştır. Güvenilirlik analizleriyle birlikte değerlendirilen bu geçerlilik yöntemleri, ölçeğin amaçlanan psikolojik yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirliği, üç temel yöntemle kapsamlı bir şekilde incelenmiştir:

• İç Tutarlılık Katsayısı (Cronbach Alpha): Tüm gruplar için iç tutarlılık katsayısı (Cronbach alpha) 0.93 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçeğin maddelerinin birbiriyle yüksek düzeyde tutarlı olduğunu ve tek bir yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenilirliği: Ölçek, bir hafta arayla hem hasta hem de normal örneklemde uygulanmıştır. Hasta örnekleminde test-tekrar test güvenilirliği r=0.93 (p<0.01), normal popülasyonda ise r=0.97 (p<0.01) olarak bulunmuştur. Bu sonuçlar, ölçeğin zaman içinde yüksek düzeyde kararlı ölçümler sağladığını işaret etmektedir.
• İki Yarı Güvenilirliği (Split-Half): Ölçeğin iki yarı güvenilirliği için yapılan analizde split-half katsayısı 0.89 (p<0.01) olarak bulunmuştur. Bu yüksek değer, ölçeğin yarım bölümlerinin dahi birbirine eşdeğer ve güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliliğini belirlemek amacıyla Temel Bileşenler Faktör Analizi (Principal Component Analysis) kullanılmıştır. Analiz sırasında, faktörlerin daha net bir şekilde yorumlanabilmesi için Varimax dönüştürmesi (Warimax rotation) uygulanmıştır. Bu yöntem, maddelerin hangi faktörlere daha güçlü yüklendiğini göstererek ölçeğin alt boyutlarını ortaya çıkarmayı amaçlamıştır.

Faktör analizi sonuçları, Türkçe uyarlamanın orijinal ölçeğin yapısal özelliklerini koruduğunu ve PTED yapısını Türk kültürü bağlamında da başarılı bir şekilde temsil ettiğini desteklemektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Rating Scale)

Maddeler: 19 madde

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Ölçek

Derecelendirme Açıklaması:

• hiç katılmıyorum = 1
• katılmıyorum = 2
• kararsızım = 3
• katılıyorum = 4
• tamamen katılıyorum = 5

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal (Bilinmiyor, genellikle İngilizce veya Almanca kökenlidir).

Popülasyon Grubu: Klinik ve Normal Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları hem hasta örneklemi hem de normal popülasyon örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: İç tutarlılık, test-tekrar test, split-half güvenilirlik yöntemleri ve temel bileşenler faktör analizi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

PTED, Travma Tepkisi, Psikolojik Değerlendirme, Varimax Rotasyonu, Psikometri, Öz Bildirim.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Süheyla Ünal

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İnönü Üniversitesi (Tahmini Affiliation: Sorumlu yazarın e-posta adresinden çıkarılmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2011

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: travma-sonrasi-hayata-kusme-bozuklugu-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ünal, S., Güney, S., Kartalcı, Ş. ve Reyhani, İ. (2011). Travma Sonrası Hayata Küsme Bozukluğu Ölçeğinin (PTED Self-Rating Scale) Türkçe uyarlamasının geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Düşünen Adam Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi 24, 32-37.

Makalenin orijinal bağlantısı: dusunenadamdergisi.net

Travma Sonrası Hayata Küsme Bozukluğu Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 19 maddeden oluşmuştur. Aşağıda örnek maddeler sunulmuştur:

1. Büyük ölçüde beni canımdan bezdiren ve inciten bir deneyim yaşadım.
2. Genel olarak ruhsal iyilik halimde kalıcı ve önemli bir olumsuz değişikliğe yol açan yaşantım oldu.