Çocuk ve Gençler İçin Klinisyen Tarafından Uygulanan Travma Sonrası Stres Bozukluğu Ölçeği (TSSB-ÖÇE)

Özet

Çocuk ve Gençler İçin Klinisyen Tarafından Uygulanan Travma Sonrası Stres Bozukluğu Ölçeği (TSSB-ÖÇE), çocuk ve ergenlerde travmatik olaylar sonrası ortaya çıkan belirti kümesini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama aracıdır. Bu ölçek, sadece temel TSSB belirtilerini (Yeniden Yaşantılama, Kaçınma ve Aşırı Uyarılma) değil, aynı zamanda suçluluk, utanç, dissosiasyon ve bağlanma davranışında değişiklikler gibi ilişkili psikolojik durumları da kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Ölçek, profesyonel klinisyenler tarafından uygulanmak üzere tasarlanmıştır ve bireyin işlevselliği üzerindeki etkisini ve belirti şiddetini bütünsel olarak değerlendirmeye olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Travma Sonrası Stres Bozukluğu, TSSB-ÖÇE, Çocuk, Ergen, Klinisyen Uygulaması, Psikometrik, Güvenirlik, Uyarlama.

Yazarlar

Işık Karakaya, N. Çakın-Memik, B. Ağaoğlu, A. T. Aker, Ş. G. Şişmanlar, Ö. Yıldız-Öç, A. Coşkun.

Amaç

TSSB-ÖÇE’nin temel amacı, travmatik bir olaya maruz kalmış çocuk ve gençlerde Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) belirtilerinin varlığını, şiddetini ve işlevsellik üzerindeki etkisini standardize edilmiş, klinisyen tabanlı bir yöntemle ölçmektir. Ölçek, klinik tanıyı destekleyici bilgi sağlamak ve tedavi sürecindeki belirti değişimlerini izlemek için kritik bir araç olarak tasarlanmıştır.

Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini göstermeyi hedeflemiştir. Ölçek, özellikle klinik ortamlarda, detaylı ve çok boyutlu bir değerlendirme ihtiyacını karşılamaktadır.

Yapı

Ölçek toplam 36 madde başlığından oluşmaktadır ve üç ana boyut altında toplanan çeşitli belirti gruplarını kapsamaktadır. Bu yapısı, DSM-IV (veya ilgili dönemdeki güncel tanı kılavuzları) TSSB kriterlerine ve ilişkili psikopatolojik görünümlere uygun olarak tasarlanmıştır.

Ölçeğin madde yapısı aşağıdaki kategorilere ayrılmıştır:

• TSSB Temel Belirtileri (17 madde): Yeniden yaşantılama, kaçınma ve aşırı uyarılma gibi klasik TSSB kriterlerini ölçen maddeler.
• TSSB ile İlişkili Diğer Belirtiler (8 madde): Suçluluk, utanç, dissosiasyon, bağlanma davranışında değişiklikler ve travma ile ilişkili korkular gibi ek psikolojik sorunları değerlendiren maddeler.
• İşlevsellik ve Şiddet Değerlendirmesi (11 madde): Belirtilerin toplumsal ve mesleki işlevsellik üzerine olan etkisi, belirtilerin bir önceki değerlendirmeye veya altı ay öncesine göre durumu, değerlendirmenin tahmini geçerliliği ve TSSB şiddetinin bütünsel değerlendirmesini içeren maddeler.

Geçerlik

Karakaya ve arkadaşları (2007) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin geçerlik bilgileri detaylı olarak raporlanmamıştır, ancak uyarlama çalışmaları genellikle içerik geçerliği ve yapı geçerliği adımlarını içerir. Ölçeğin, TSSB’nin üç temel belirti kümesini (yeniden yaşantılama, kaçınma ve aşırı uyarılma) ölçüyor olması, yapısal geçerliğe dair dolaylı kanıtlar sunmaktadır.

Klinisyen tarafından uygulanan bu tür ölçeklerde, uygulayıcının eğitimli olması ve standart uygulama prosedürlerinin titizlikle takip edilmesi, elde edilen verilerin geçerliliği açısından büyük önem taşımaktadır.

Güvenirlik

TSSB-ÖÇE’nin güvenirlik analizleri, yüksek bir iç tutarlılığa işaret etmektedir. Ölçeğin bütünü için hesaplanan Cronbach alfa değeri 0.83 olarak bulunmuştur, bu da ölçeğin genel olarak tutarlı olduğunu göstermektedir.

Alt ölçeklere göre iç tutarlık değerleri ise şöyledir:

• Yeniden Yaşantılama: 0.72
• Kaçınma: 0.78
• Aşırı Uyarılma: 0.63

Aşırı Uyarılma alt boyutunun alfa değerinin diğerlerine göre nispeten düşük (0.63) olmasına rağmen, klinik psikometride kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, ölçek puanlarının toplam puan ile korelasyonları 0.59 ile 0.92 arasında değişmektedir, bu da maddelerin genel yapıya önemli katkı sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında açıkça bir Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) belirtilmemiş olsa da, ölçek maddelerinin TSSB’nin DSM kriterlerine uygun olarak yeniden yaşantılama, kaçınma ve aşırı uyarılma gibi bilinen üç ana faktöre göre gruplandırılması, ölçeğin teorik yapıya uygunluğunu desteklemektedir. Bu yapı, klinisyenlerin değerlendirmesi sırasında belirti kümelerini ayrı ayrı ele almasını sağlamaktadır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Klinisyen Tarafından Uygulanan)

Format: Yapılandırılmış Klinik Görüşme Formu

Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve Gençler (Klinik ve Toplum Örneklemi)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş, ancak “Çocuk ve Gençler” tanımına uygun yaş aralığı (genellikle 6-18 yaş) beklenmektedir.

Popülasyon Detayları: Travmatik olaylara maruz kalmış bireylerin TSSB belirtilerini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılarak, klinisyen tarafından birebir görüşme yoluyla uygulanır. Derecelendirme, belirti şiddetini ve sıklığını yansıtmaktadır.

Anahtar Kelimeler

TSSB, Çocuk Psikiyatrisi, Klinik Değerlendirme, Cronbach Alfa, Psikometrik Özellikler, Travma.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Işık Karakaya

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kocaeli Üniversitesi (Sorumlu Yazarın bağlı olduğu kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2007 (Uyarlama çalışmasının yayın yılı).

İletişim ve İzinler: Ölçeğin kullanımı için izinler, sorumlu yazar Işık Karakaya ile e-posta yoluyla iletişim kurularak talep edilmelidir.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlarda ücret bilgisi ilgili yazar tarafından belirlenmelidir.

Kaynaklar

Karakaya, I., Çakın-Memik, N., Ağaoğlu, B., Aker, A. T., Şişmanlar, Ş. G., Yıldız-Öç, Ö. ve Coşkun, A. (2007). Çocuk ve Gençler İçin Klinisyen Tarafından Uygulanan Travma Sonrası Stres Bozukluğu Ölçeği (TSSB-ÖÇE) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 14(3), 125-132.

Makalenin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

cocuk-ve-gencler-icin-klinisyen-tarafindan-uygulanan-travma-sonrasi-stres-bozuklugu-olcegi-tssb-oce.pdf

Ayrıca, çalışmanın yayınlandığı kaynağın bağlantısı: scopemed.org

Çocuk ve Gençler İçin Klinisyen Tarafından Uygulanan Travma Sonrası Stres Bozukluğu Ölçeği (TSSB-ÖÇE) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Toplam 36 Soru başlığı var.
• TSSB belirtileri (17 m)
• Suçluluk, utanç, dissosiasyon, bağlanma davranışında değişiklik, travma ile ilişkili korkular gibi TSSB ile ilişkili diğer belirtiler (8 m)
• Belirtilerin toplumsal ve mesleki işlevsellik üzerine olan etkisi, bir önceki değerlendirme ya da altı ay öncesine göre TSSB belirtilerinin durumu, değerlendirmenin tahmini geçerliliği ve TSSB şiddetinin bütünsel değerlendirmesi (11 m)