Travma Sonrası Stres Bozukluğu Dissosiyatif Alt Tipi Ölçeği

Özet

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dissosiyatif Alt Tipi Ölçeği, TSSB semptomlarına ek olarak belirgin dissosiyatif belirtiler gösteren bireyleri tanımlamak ve bu belirtilerin şiddetini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir aracın Türk popülasyonuna uyarlanması çalışmasıdır. Uyarlama çalışması Zühre Neslihan İçin, Çiğdem Koşe ve Vedat Şar tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, özellikle dissosiyasyon, depersonalizasyon ve derealizasyon gibi alt tip belirtilerinin klinik değerlendirmesinde önemli bir rol oynamaktadır.

Ölçek, toplam 15 ana maddeden oluşur ve yanıtlar kademeli bir sorgulama sistemine dayanır. Bu aşamalı yapı sayesinde, sadece semptomun varlığı değil, aynı zamanda son bir ay içindeki sıklığı ve şiddeti de detaylı olarak değerlendirilmektedir. Ölçeğin derecelendirilmesinde hem 4’lü hem de 5’li Likert tipi seçenekler kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Travma Sonrası Stres Bozukluğu, Dissosiyatif Alt Tip, TSSB, Dissosiyasyon, Psikometrik Uyarlama, Depersonalizasyon, Derealizasyon, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Zühre Neslihan İçin, Çiğdem Koşe, Vedat Şar

Amaç

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Dissosiyatif Alt Tipi Ölçeği’nin temel amacı, DSM-5’te resmen tanınan TSSB’nin dissosiyatif alt tipinin (TSSB-DAÖ) klinik olarak taranması ve ölçülmesidir. Bu alt tip, tipik TSSB semptomlarına (yeniden yaşantılama, kaçınma, olumsuz biliş ve duygudurum değişiklikleri, uyarılma) ek olarak belirgin dissosiyatif semptomlar (depersonalizasyon ve derealizasyon) ile karakterizedir.

Ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, travmaya maruz kalmış bireylerde görülen dissosiyatif belirtilerin yoğunluğunu ve süresini standart bir yöntemle değerlendirme imkanı sunar. Türk kültürüne uyarlanmış olması, Türkçe konuşan popülasyonlarda güvenilir ve geçerli sonuçlar elde etmeyi hedefler.

Yapı

Ölçek, Travma Sonrası Stres Bozukluğu’nun dissosiyatif boyutunu ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu yapısal model, travmatik deneyimlere yanıt olarak ortaya çıkan ve bireyin benlik algısı ile gerçeklik algısında bozulmalar yaratan dissosiyatif süreçleri odak noktasına alır.

Ölçek, 15 ana maddeden oluşan kademeli bir sorgulama yapısına sahiptir. İlk olarak semptomun varlığı sorulur. Eğer yanıt “Evet” ise, bireyin semptomu son 1 ay içinde yaşayıp yaşamadığı, yaşadıysa sıklığı ve şiddeti gibi ek boyutlar sorgulanarak dissosiyatif belirtilerin güncel klinik ağırlığı belirlenir. Bu, ölçeğin sadece teşhis koymaya değil, aynı zamanda belirti ciddiyetini izlemeye de olanak tanıyan detaylı bir yapıya sahip olduğunu gösterir.

Geçerlik

Ölçeğin Türk popülasyonundaki geçerlik çalışmaları, İçin, Koşe ve Şar (2017) tarafından hazırlanan yayınlanmamış yüksek lisans tezinde detaylı olarak sunulmuştur. Uyarlama çalışmaları, ölçeğin kavramsal yapısının Türk kültürüne uygunluğunu ve ölçmek istediği yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü (yapı geçerliği) desteklemek için çeşitli istatistiksel yöntemleri içermektedir.

Uyarlama sürecinde kullanılan geçerlik analizleri (örneğin, faktör analizi, ölçüt bağımlı geçerlik) hakkında detaylı bulgulara, İstanbul Arel Üniversitesi’nde sunulan orijinal tez metninden ulaşılabilir. Bu tür bir uyarlama çalışması, psikolojik araçların kültürel ve dilsel bağlamlarda geçerliğini sağlamak için kritik öneme sahiptir.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirlik verileri, Türk adaptasyon çalışması kapsamında incelenmiştir. Güvenilirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Tipik olarak iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılarak değerlendirilir.

Tez çalışmasında bu ölçeğin iç tutarlılık katsayısının, klinikte kullanıma uygun düzeyde olup olmadığına dair sonuçlar yer almaktadır. Kullanıcıların ölçeği uygulamadan önce, uyarlama çalışmasının sağladığı güvenilirlik katsayılarını kontrol etmeleri önerilir.

Faktör Analizi

Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk popülasyonunda korunup korunmadığını belirlemek amacıyla keşfedici veya doğrulayıcı faktör analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutlar altında toplanıp toplanmadığını gösterir.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Dissosiyatif Alt Tipi Ölçeği’nin faktör yapısının, TSSB’nin çekirdek semptomları ile dissosiyatif belirtileri (depersonalizasyon/derealizasyon) ayrı veya ilişkili faktörler olarak ayırıp ayırmadığına dair detaylar İçin ve arkadaşlarının (2017) yüksek lisans tezinde mevcuttur.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Çalışması (Orijinal bir aracın Türkçeye adaptasyonu)

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal Dil Bilinmiyor (Genellikle İngilizce)

Popülasyon Grubu: Travmatik stres veya dissosiyatif belirtiler gösteren bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Yüksek Lisans tezi popülasyonuna bağlı olarak).

Popülasyon Detayları: Klinik örneklem veya travmaya maruz kalmış genel popülasyon.

Test Metodolojisi: 15 ana madde içeren, kademeli (aşamalı) sorgulama yapısına sahip bir formattır. Yanıtlar, 4’lü ve 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılarak toplanır.

Anahtar Kelimeler

Klinik Değerlendirme, Psikolojik Ölçek, Dissosiyatif Bozukluklar, Travma, Türk Adaptasyonu, Yüksek Lisans Tezi, Semptom Şiddeti.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Veri mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Zühre Neslihan İçin (Sorumlu Yazar İletişim E-postası: [email protected])

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçeye Uyarlama Çalışması 2017 yılında tamamlanmıştır.

İzinler ve Ücretler: Ölçeğin ticari kullanımı ve klinik uygulamaları için izin ve ücret bilgileri sorumlu yazar (Zühre Neslihan İçin) ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Ölçeğin kaynağı yayınlanmamış bir yüksek lisans tezi olduğundan, kullanım için yazar onayı gereklidir.

Orijinal tez çalışmasına Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim mümkündür: tez.yok.gov.tr.

Referanslar

İçin, Z. N., Koşe, Ç. ve Şar, V. (2017). Turkish adaptation study of Dissociative Subtype of Post Traumatic Stress Disorder Scale [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Arel Üniversitesi, İstanbul.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: travma-sonrasi-stres-bozuklugu-dissosiyatif-alt-tipi-olcegi-toad.pdf

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Dissosiyatif Alt Tipi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek, 15 ana sorudan oluşmaktadır. Her soru aşamalı olarak ilerlemektedir, kişi sorulan semptoma “Evet” yanıtını verirse bir sonraki soruda semptomun son 1 ayda var olup olmadığı, var ise sıklığı ve şiddeti sorgulanmaktadır.

Ölçeğin maddeleri kaynak metinde açıkça belirtilmemiştir; ancak uygulama metodolojisi aşağıdaki gibidir:

• Madde Sayısı: 15 ana madde.
• Soru Yapısı: Kademeli ve aşamalı.
• Derecelendirme: 4’lü ve 5’li Likert tipi.