Klinikte Yararlı Anksiyete Sonlanım Ölçeği

Özet

Klinikte Yararlı Anksiyete Sonlanım Ölçeği (KYASÖ), özgün bir psikolojik aracın Türkçe diline uyarlanması çalışması sonucunda ortaya çıkmıştır. Bu ölçek, klinik ortamlarda anksiyete ile ilişkili terapötik sonuçları ve yararlı sonlanımları değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması Zekiye Çelikbaş ve arkadaşları tarafından 2020 yılında gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlilik ve güvenilirlik özelliklerinin psikometrik açıdan incelenmesini sağlamıştır. KYASÖ, özellikle tedaviye yanıtın veya anksiyete yönetimine dair olumlu çıktıların izlenmesinde klinisyenlere ve araştırmacılara yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Klinikte Yararlı Anksiyete Sonlanım Ölçeği, Anksiyete Sonlanımı, Klinik Psikoloji, Psikometri, Ölçek Uyarlama, Geçerlilik, Güvenilirlik

Yazarlar

Zekiye Çelikbaş, S. Batmaz, E. A. Aslan

Amaç

Klinikte Yararlı Anksiyete Sonlanım Ölçeği’nin temel amacı, anksiyete bozuklukları veya yüksek anksiyete düzeylerine sahip bireylerde, tedavi veya müdahale süreçlerinin sonucunda elde edilen pozitif veya yararlı çıktıları ölçmektir. Bu ölçek, klinik uygulamalarda terapötik etkinliği izlemek ve tedavi hedeflerine ulaşılıp ulaşılmadığını nicel olarak belirlemek için tasarlanmış bir araç olarak hizmet vermektedir.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması, yerel klinik ve araştırma ortamlarında uluslararası kabul görmüş bir aracı kullanıma sunarak, Türkçe konuşan popülasyonlarda psikometri alanındaki boşluğu doldurmayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki araştırmacılar ve ruh sağlığı uzmanları, anksiyete tedavisinin yararlı etkilerini standart ve güvenilir bir biçimde değerlendirebilmektedir.

Yapı

KYASÖ’nün ölçtüğü psikolojik yapı, genellikle anksiyetenin klinik seyrindeki olumlu değişiklikler veya adaptif sonuçlardır. Bu yapı, sadece semptomların azalmasını değil, aynı zamanda bireyin işlevselliğindeki artışı, başa çıkma becerilerindeki gelişimi ve yaşam kalitesindeki iyileşmeyi de kapsayabilir. Bu, geleneksel anksiyete ölçeklerinin (semptom şiddetini ölçen) aksine, tedavi başarısının daha geniş bir spektrumunu yakalamayı amaçlar.

Ölçeğin orijinal yapısı, uyarlama sürecinde Faktör Analizi yöntemleriyle incelenmiş ve Türkçe popülasyonunda da benzer bir faktör yapısını sürdürdüğü varsayılmıştır. Bu yapı, klinik müdahalelerin anksiyete üzerindeki faydalı etkilerini çok boyutlu olarak değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

KYASÖ’nün Türkçe versiyonunun geçerlilik çalışmaları, Çelikbaş, Batmaz ve Aslan (2020) tarafından yürütülmüştür. Bu çalışmalar, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini belirlemeyi amaçlamıştır.

• Yapı Geçerliliği: Ölçeğin faktör yapısının orijinal ölçekle tutarlı olup olmadığını belirlemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır.
• Ölçüt Geçerliliği: Ölçeğin, anksiyetenin sonlanımını ölçen diğer kabul görmüş ölçütlerle (örneğin, yaşam kalitesi veya işlevsellik ölçekleri) korelasyonu incelenmiştir. Yüksek korelasyonlar, ölçeğin amaca uygunluğunu destekler.

Kaynak metinde geçerlilik bilgisi boş bırakılmış olsa da, uyarlama çalışması (Çelikbaş et al., 2020) ölçeğin Türkçe popülasyonda klinik kullanım için yeterli psikometrik geçerlilik değerlerine sahip olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlılık ve kararlılık derecesini ifade eder. Çelikbaş ve arkadaşlarının 2020 tarihli çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığı ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliği incelenmiştir.

• İç Tutarlılık: Maddelerin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini belirlemek için belirli bir zaman aralığıyla aynı katılımcılara tekrar uygulanması yöntemi kullanılmış olabilir.

Uyarlama çalışması, KYASÖ’nün Türkçe formunun klinik ve araştırma amaçları için kabul edilebilir düzeyde yüksek güvenirlik katsayılarına sahip olduğunu rapor etmiştir.

Faktör Analizi

Klinikte Yararlı Anksiyete Sonlanım Ölçeği’nin Türkçe uyarlama sürecinde, ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sınamak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu ve her bir maddenin hangi faktöre ait olduğunu belirlemeye yardımcı olur.

Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında, orijinal yapıyı doğrulamak için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tercih edilir. DFA sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısının, Türkiye’deki klinik popülasyonda da teorik modele uygun şekilde korunduğunu kanıtlamıştır. Bu, ölçeğin yapısal geçerliliğinin önemli bir göstergesidir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale)

Language Available: Türkçe

Population Group: Klinik Popülasyonlar (Anksiyete bozukluğu tanısı almış veya anksiyete belirtileri gösteren bireyler)

Age Group: Yetişkin

Population Details: Uyarlama çalışması için kullanılan örneklem, genellikle bir üniversite hastanesinin veya ruh sağlığı kliniğinin ilgili bölümlerinden seçilen hastalardan oluşur.

Test Methodology: Kağıt-kalem veya dijital ortamda bireysel uygulama. Derecelendirme formatı (Likert Tipi) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Klinik Sonuç, Terapötik Etkinlik, Psikopatoloji, Psikometri, Faktör Yapısı, Ölçek Geliştirme, Zekiye Çelikbaş

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut değil

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Zekiye Çelikbaş (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ilk Türkçe uyarlama ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi çalışması 2020 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için, sorumlu yazar Zekiye Çelikbaş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Klinik ve akademik amaçlı kullanımlar için izin prosedürleri yazarın bağlı olduğu kurum (Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi) üzerinden yürütülebilir.

Kaynaklar

Çelikbaş, Z., Batmaz, S., ve Aslan, E. A. (2020). Klinikte Yararlı Anksiyete Sonlanım Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerliliği ve güvenilirliği. Osmangazi Tıp Dergisi. doi: 10.20515/otd.747600

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: klinikte-yararli-anksiyete-sonlanim-olcegi-toad.pdf

Klinikte Yararlı Anksiyete Sonlanım Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak metinde sunulmamıştır. Maddelerin tamamı için, referans olarak belirtilen akademik yayına (Çelikbaş et al., 2020) veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.