Kekemeliğe İlişkin Yararlı Olmayan İnançlar ve Düşünceler Aracı-6

Özet

Kekemeliğe İlişkin Yararlı Olmayan İnançlar ve Düşünceler Aracı-6 (KİYİD-6), kekemelik yaşayan bireylerin konuşma güçlükleriyle ilişkili olarak geliştirdikleri olumsuz ve uyumsuz inançlar ve düşünce kalıplarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, uyarlama çalışması kapsamında Türkçeye kazandırılmıştır. Ölçeğin temel amacı, kekemeliğin sadece bir konuşma akıcılığı bozukluğu olmanın ötesinde, bireyin bilişsel düzeyde yaşadığı zorlukları ve bu zorlukların terapi sürecine etkisini değerlendirmektir. Özmen (2018) tarafından gerçekleştirilen bu çalışma, Türk popülasyonunda bu tür bilişsel yapıların geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülmesine olanak sağlamayı hedeflemiştir.

KİYİD-6, özellikle Kognitif Davranışçı Terapi (KDT) yaklaşımlarının kekemelik tedavisinde kullanılmasını destekleyen tanısal bir araç olarak işlev görür. Bu araç sayesinde klinisyenler, bireylerin kekemelik hakkındaki yıkıcı düşüncelerini belirleyebilir ve bu düşünceleri hedef alan etkili müdahale stratejileri geliştirebilirler.

Anahtar Kelimeler

Kekemelik, Kekemeliğe İlişkin Yararlı Olmayan İnançlar ve Düşünceler Aracı-6, KİYİD-6, uyumsuz bilişler, psikolojik değerlendirme, konuşma bozuklukları, uyarlama.

Yazarlar

Ömer Özmen

Amaç

Kekemeliğe İlişkin Yararlı Olmayan İnançlar ve Düşünceler Aracı-6’nın temel amacı, özgün İngilizce formunda yer alan ve kekemeliğe eşlik eden kekemelik hakkındaki olumsuz bilişleri ve inançları ölçen yapıyı, Türk kültür ve dil bağlamına uygun olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde adapte etmektir. Bu uyarlama, Türkçede kekemelik yaşayan bireylerin bilişsel zorluklarını sistematik olarak değerlendirebilecek standart bir araç ihtiyacına cevap vermektedir.

Ölçek, klinisyenlerin ve araştırmacıların, kekemeliğin duygusal ve bilişsel boyutlarını nicel olarak analiz etmelerini, böylece konuşma terapisine ek olarak bilişsel yeniden yapılandırma çalışmalarını planlamalarını sağlamayı hedeflemektedir. Uyarlama çalışması, ölçeğin dilsel eşdeğerliğini ve psikometrik özelliklerini Türk örnekleminde kanıtlamaya odaklanmıştır.

Yapı

Kekemeliğe İlişkin Yararlı Olmayan İnançlar ve Düşünceler Aracı-6, bireyin kekemelik deneyimine verdiği duygusal ve bilişsel tepkileri kapsayan, maladaptif bilişler yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle kekemelik anları öncesinde, sırasında veya sonrasında ortaya çıkan ve konuşma kaygısını, kaçınma davranışlarını ve sosyal izolasyonu artıran olumsuz otomatik düşünceleri içerir.

Ölçek, kekemeliği bir kimlik veya kişilik kusuru olarak algılama, başkalarının tepkilerine aşırı odaklanma ve konuşma başarısızlığına dair genelleştirilmiş olumsuz beklentiler gibi temel inanç alanlarını değerlendirir. Bu bilişsel çarpıtmaların ölçülmesi, kekemelik tedavisinin sadece akıcılığı artırmaya değil, aynı zamanda bireyin yaşam kalitesini düşüren yıkıcı düşünce döngülerini kırmaya odaklanmasına yardımcı olur.

Geçerlik

Kaynak verilerde geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, Özmen (2018) tarafından yapılan yüksek lisans tezi kapsamında kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar tipik olarak, ölçeğin teorik yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü belirlemek için yapı geçerliği analizlerini (örneğin, Doğrulayıcı Faktör Analizi) ve ilgili diğer ölçeklerle korelasyonunu inceleyen ölçüt geçerliğini (eş zamanlı geçerlik) içerir.

Uyarlama sürecinde, dilsel ve kültürel eşdeğerliğin sağlanması amacıyla çeviri-geri çeviri yöntemleri kullanılmış ve uzman görüşleri alınmıştır. Nihai geçerlik sonuçları, ölçeğin Türk kültüründe kekemeliğe dair yararlı olmayan inançları geçerli bir biçimde ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiştir. Ancak, uyarlama çalışmasında ölçeğin iç tutarlılığını (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliğini inceleyen analizler yapılmıştır. İç tutarlılık analizi, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösterirken, test-tekrar test güvenirliği ise zaman içinde ölçüm sonuçlarının ne kadar istikrarlı olduğunu ortaya koyar.

Bu tür bir psikometrik araç için yüksek iç tutarlılık değerleri (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçeğin güvenilir bir ölçüm sağladığına işaret eder. Özmen’in (2018) tez çalışması, KİYİD-6’nın Türkçe formunun klinik ve araştırma ortamlarında güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini kanıtlamayı amaçlamıştır.

Faktör Analizi

Kekemeliğe İlişkin Yararlı Olmayan İnançlar ve Düşünceler Aracı-6’nın uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde korunup korunmadığını incelemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Genellikle, Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanır.

Faktör analizi, ölçekteki maddelerin hangi temel bilişsel boyutlar altında toplandığını belirlemeye yardımcı olur. Bu analizler, KİYİD-6’nın ölçtüğü yararlı olmayan inançların, teorik olarak beklenen alt boyutlara (örneğin, utanç, kaçınma beklentisi, başkalarının yargılanması) ayrılıp ayrılmadığını doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

Araç Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kaynakta belirtilmemiştir; ancak psikometrik ölçekler genellikle Likert tipi derecelendirme formatını kullanır.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Kekemelik (Konuşma Akıcılığı Bozukluğu) yaşayan bireyler.

Age Group: Kaynakta spesifik yaş grubu belirtilmemiştir, ancak uyarlama çalışması yetişkin veya ergen popülasyonu hedeflemiş olabilir.

Population Details: Özmen (2018) tarafından yürütülen çalışmanın hedef kitlesi, Türkiye’deki kekemelik yaşayan bireylerdir.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Bireylerin kekemeliğe dair inançlarını ve düşüncelerini belirli bir derecelendirme sistemi üzerinden değerlendirmesi beklenir.

Anahtar Kelimeler

Konuşma terapisi, bilişsel yeniden yapılandırma, psikometrik özellikler, iç tutarlılık, yapı geçerliği, Ömer Özmen.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Ege Üniversitesi (Uyarlama tezi sırasında bağlı olunan kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2018 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı ve izin şartları, sorumlu yazar Ömer Özmen ile iletişime geçilerek belirlenmelidir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımına ilişkin detaylar genellikle tez yayım kurallarına tabidir.

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyasına erişim sağlanabilmektedir. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: kekemelige-iliskin-yararli-olmayan-inanclar-ve-dusunceler-araci-6-toad.pdf

Kaynaklar

1. Özmen, Ö. (2018). Kekemeliğe İlişkin Yararlı Olmayan İnançlar ve Düşünceler Aracı-6’nın Türkçe uyarlaması.. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Ege Üniversitesi, İzmir.
2. YÖK Ulusal Tez Merkezi Erişim Bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Kekemeliğe İlişkin Yararlı Olmayan İnançlar ve Düşünceler Aracı-6 Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için Özmen (2018) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.