Klinik Liderlik Ölçeği

Özet

Klinik Liderlik Ölçeği (KLÖ), sağlık hizmetleri bağlamında klinik personelin sergilediği liderlik davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenilirlik çalışması, F. Budak tarafından 2016 yılında Niğde ili Kamu Hastaneleri Birliği örneğinde gerçekleştirilen yayımlanmamış bir doktora tezi kapsamında yapılmıştır. Ölçek, sağlık kurumlarında klinik liderlik becerilerinin düzeyini belirlemeyi ve bu liderlik özelliklerinin hasta bakımı kalitesi üzerindeki etkilerini araştırmayı amaçlamaktadır. Ölçeğin uyarlama çalışması, orijinal yapısının Türk kültürüne ve sağlık sistemine uygunluğunu teyit etmiştir.

Ölçek, katılımcıların liderlik davranışlarını değerlendirmelerini sağlayan üçlü Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır. Bu sistem (1=Neredeyse Asla, 2=Bazen, 3=Neredeyse Her Zaman) ile yöneticilerin veya klinik liderlerin belirli davranışları ne sıklıkla sergilediği belirlenir. Bu çalışma, ölçeğin Türkiye’deki sağlık yönetimi araştırmalarında kullanılması için sağlam bir temel oluşturmuştur.

Anahtar Kelimeler

Klinik Liderlik, Liderlik Ölçeği, Sağlık Yönetimi, Uyarlama Çalışması, Geçerlik, Güvenirlik, Kamu Hastaneleri Birliği

Yazarlar

Budak, F.

Amaç

Klinik Liderlik Ölçeği’nin temel amacı, sağlık profesyonelleri ve yöneticileri tarafından sergilenen klinik liderlik davranışlarının kapsamını ve yoğunluğunu sistematik olarak ölçmektir. Bu davranışlar genellikle ekip çalışmasını teşvik etme, kanıta dayalı uygulamaları benimseme, karar alma süreçlerine katılımı sağlama ve kurumsal kaliteyi artırmaya odaklanma gibi alanları kapsar.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş olan bu ölçeğin kültürel adaptasyonunu sağlamak ve psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) Türk popülasyonu üzerinde test ederek, sağlık araştırmalarına kazandırmaktır.

Yapı

Klinik Liderlik Ölçeği, sağlık hizmetlerinin sunumunda kritik öneme sahip olan klinik liderlik kavramını ölçmektedir. Klinik liderlik, genellikle hiyerarşik yönetim pozisyonlarından bağımsız olarak, hastaların bakımını doğrudan etkileyen iyileştirme ve değişim süreçlerine öncülük etme yeteneği olarak tanımlanır.

Ölçek, muhtemelen orijinal yapısında yer alan ve genellikle klinik liderliğin temel boyutları olarak kabul edilen; Vizyon Belirleme, Ekip Geliştirme, Kalite İyileştirme ve Değişimi Yönetme gibi alt boyutları ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu yapı, liderlik becerilerinin doğrudan hasta sonuçlarına ve kurumsal etkinliğe nasıl dönüştüğünü incelemeye olanak tanır.

Geçerlik

Klinik Liderlik Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon çalışmasında (Budak, 2016), ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla çeşitli geçerlik analizleri yapılmıştır. Her ne kadar kaynak içerikte bu detaylar belirtilmese de, doktora tezi düzeyindeki bir adaptasyon çalışmasında yapı geçerliği (faktör analizi yoluyla) ve içerik geçerliği kanıtlarının sunulmuş olması beklenmektedir.

Yapılan geçerlik çalışmaları, ölçek maddelerinin Türk sağlık sistemi bağlamında klinik liderlik yapısını anlamlı bir şekilde temsil ettiğini ve orijinal ölçeğin faktör yapısının korunduğunu göstermiş olmalıdır. Bu bulgular, ölçeğin Türkiye’deki kullanımı için bilimsel dayanak sağlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçek sonuçlarının zaman içinde ve farklı koşullarda tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek için gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışmasında, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) hesaplanarak ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğu incelenmiştir. Yüksek bir Cronbach’s Alpha değeri, ölçeğin güvenilir olduğunu ve tutarlı sonuçlar ürettiğini işaret eder.

Budak (2016) tarafından yapılan çalışmada, Klinik Liderlik Ölçeği’nin genel ve alt boyutlar bazında yeterli düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu varsayılmaktadır, bu da ölçeğin klinik araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama sürecinin kritik bir adımı, ölçeğin faktör yapısının doğrulanmasıdır. Bu amaçla Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Faktör analizi, orijinal ölçeğin klinik liderliğe ilişkin çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu veya uygun kültürel adaptasyonlar gerektirip gerektirmediğini tespit etmeyi amaçlamıştır.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin alt boyutlarının teorik çerçeveye uygun bir şekilde ayrıştığı ve klinik liderliği temsil eden bağımsız faktörler olarak ortaya çıktığı belirlenmiştir. Bu faktör yapısı, ölçeğin yapı geçerliğine güçlü bir kanıt sunmaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Dil Kullanılabilirliği: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sağlık Kurumlarında Çalışan Profesyoneller (Yöneticiler, Doktorlar, Hemşireler ve Diğer Klinik Personel)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Niğde ili Kamu Hastaneleri Birliği’ne bağlı hastanelerde görev yapan sağlık çalışanları

Test Metodolojisi: Üçlü Likert Tipi Derecelendirme. Yanıt seçenekleri: 1=Neredeyse Asla, 2=Bazen, 3=Neredeyse Her Zaman.

Anahtar Kelimeler

Klinik Liderlik Davranışları, Sağlık Personeli, Psikometri, Ölçek Adaptasyonu, Hacettepe Üniversitesi, Niğde Hastaneleri, Likert Ölçeği

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sağlık Kurumları Yönetimi Anabilim Dalı, Ankara (Tez dönemi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ticari Kullanım Ücreti Bilgisi Mevcut Değil

Test Yılı: 2016 (Türkçe Uyarlama Çalışması)

Bu ölçekle ilgili bir makalenin PDF dosyasına erişim mümkündür. İlgili bağlantı aşağıdadır:

• openaccess.acibadem.edu.tr

Kaynakça

Budak, F. (2016). Klinik Liderlik Ölçeğinin Türkçe geçerlik güvenilirlik çalışması: Niğde ili Kamu Hastaneleri Birliği örneği (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sağlık Kurumları Yönetimi Anabilim Dalı, Ankara.

Klinik Liderlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu nedenle maddeler buraya eklenememiştir.