Kişilerarası Hataya İlişkin Ruminasyon Ölçeği

Özet

Kişilerarası Hataya İlişkin Ruminasyon Ölçeği (KHİRÖ), bireylerin kişilerarası bir ihlal veya anlaşmazlık sonrasında yaşadıkları olumsuz duygusal ve bilişsel süreçlere odaklanma eğilimini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, T. Oral ve C. Arslan tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin uyarlama çalışması, Türk kültürüne özgü bağlamda ruminasyon yapısının geçerliğini ve güvenirliğini test etmeyi hedeflemiştir. KHİRÖ, özellikle affetme süreçlerini, kişilerarası ilişkileri ve uzun süreli psikolojik sıkıntıyı inceleyen araştırmacılar için önemli bir ölçektir.

Anahtar Kelimeler

Kişilerarası Hata, Ruminasyon, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Güvenirlik, Kişilerarası İlişkiler, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Tuncay ORAL, Ceyhun ARSLAN

Amaç

Kişilerarası Hataya İlişkin Ruminasyon Ölçeği’nin temel amacı, orijinal formu yabancı dilde olan bu aracı Türkçeye kazandırmak ve Türk örnekleminde geçerlik ve güvenirlik katsayısı çalışmalarını yürüterek ölçeğin psikometrik açıdan sağlamlığını belirlemektir. Bu uyarlama çalışması, KHİRÖ’nün Türk akademik ve klinik alanlarda güvenilir bir şekilde kullanılabilmesi için zemin hazırlamıştır.

Ölçek, bireylerin başkaları tarafından kendilerine yapılan hatalara veya haksızlıklara karşı gösterdikleri tekrarlayıcı, pasif ve olumsuz düşünce kalıplarının yoğunluğunu ölçmeyi amaçlamaktadır. Bu tür bir ruminasyon eğilimi, genellikle affetme yeteneğini azaltan ve psikolojik iyilik halini olumsuz etkileyen bir faktör olarak kabul edilir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel bilişsel yapılardan biri olan ruminasyon (geviş getirme) kavramını kişilerarası bağlamda ele almaktadır. Kişilerarası Hataya İlişkin Ruminasyon, bireyin bir başkasının kendisine karşı yaptığı bir hatayı veya olumsuz davranışı sürekli olarak zihninde döndürmesi, olayın nedenlerini, sonuçlarını ve kendi duygusal tepkilerini tekrar tekrar analiz etmesi şeklinde tanımlanır.

Bu yapı, bilişsel-duygusal işleme süreçlerinin bir parçası olup, özellikle depresyon, anksiyete ve travma sonrası stres bozukluğu gibi durumlarla ilişkilidir. KHİRÖ, bu olumsuz döngüye odaklanarak, bireyin affetme ve ilişki onarımı kapasitesini dolaylı olarak değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Oral ve Arslan (2017) tarafından yapılan uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve dil yapısına uygunluğunu incelemiştir. Geçerlik çalışmalarında genellikle yapı geçerliği (faktör analizi) ve eş zamanlı geçerlik (benzer veya farklı yapıları ölçen diğer ölçeklerle korelasyon) incelenir.

Kaynak metinde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, bir ölçeğin uyarlama sürecinin tamamlanması, dilsel eşdeğerlik, içerik geçerliği ve yapı geçerliği gibi aşamaların başarıyla geçildiğini ima etmektedir. Araştırmacılar, ölçeğin orijinal yapısını koruyarak, maddelerin Türkçede de aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

KHİRÖ’nün güvenirlik katsayısı çalışmaları, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde öğrenim gören toplam 198 gönüllü öğrenci (156 kız, %78,8; 42 erkek, %21,2) üzerinde gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik tespiti için test-tekrar test yöntemi kullanılmıştır.

Ölçek, aynı öğrenci grubuna üç hafta arayla iki kez uygulanmıştır. Uygulamalar sonucunda elde edilen test-tekrar test güvenirlik katsayısı 0,76 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, KHİRÖ’nün zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini ve kişilerarası hataya ilişkin ruminasyon düzeyini stabil bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmaları kapsamında, Kişilerarası Hataya İlişkin Ruminasyon Ölçeği’nin orijinal faktör yapısının Türkçe formda da korunup korunmadığını belirlemek amacıyla faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Kaynak metinde detaylı faktör analizi sonuçları (örneğin, döndürme yöntemi, özdeğerler veya varyans açıklama yüzdeleri) yer almasa da, uyarlama çalışmasının temel adımı olarak bu analizlerin yapıldığı varsayılmaktadır. Faktör analizi, ölçeğin ölçtüğü yapının tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır. Seçenekler şu şekildedir: Hiç katılmıyorum=1 ve Tamamen katılıyorum=5.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan Dil)

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri

Yaş Grubu: Yetişkinlik dönemi başlangıcı (Genç Yetişkinler)

Popülasyon Detayları: Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde öğrenim gören 198 öğrenci (156 kız, 42 erkek) örneklem olarak kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Test-tekrar test yöntemi kullanılarak güvenirlik analizi yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Test-Tekrar Test, Üniversite Öğrencileri, Kişilerarası Çatışma, Bilişsel İşleme, Duygusal Tepkiler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Tuncay ORAL

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Bulunmamaktadır.

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected]

İletişim Adresi: Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Fakültesi (Çalışmanın yapıldığı dönemdeki kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Tuncay Oral ve Ceyhun Arslan tarafından 2017 yılında Türkçeye uyarlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Tuncay Oral ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Telif hakları ve kullanım izinleri hakkında detaylı bilgi, makalenin yayınlandığı dergiden veya sorumlu yazardan talep edilebilir.

Orijinal makale, Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi‘nde yayınlanmıştır ve tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: ejmanager.com.

Kaynaklar

• Oral, T. ve Arslan, C. (2017). Kişilerarası Hataya İlişkin Ruminasyon Ölçeği’ni Türkçeye Uyarlama Çalışması. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 6(3), 101-107. DOI: 10.5455/JCBPR.268374

• Bu çalışmanın orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: kisilerarasi-hataya-iliskin-ruminasyon-olcegini-turkceye-uyarlama-calismasi-toad.pdf

Kişilerarası Hataya İlişkin Ruminasyon Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesine erişim için, yukarıda belirtilen referans makalenin tam metnine başvurulması gerekmektedir.