Kişilerarası Öz-yeterlik Ölçeği

Özet

Kişilerarası Öz-yeterlik Ölçeği (KÖYÖ), bireylerin, özellikle öğretmenlerin, kişilerarası ilişkilerde ve mesleki etkileşimlerde kendilerini ne kadar yetkin algıladıklarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe formu, Burhan Çapri ve Ali Kan tarafından 2006 yılında uyarlanmış ve geçerlik-güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Ölçek, özellikle sınıf yönetimi, idarecilerden destek sağlama ve meslektaşlarla işbirliği gibi kritik öğretmen yeterlik alanlarına odaklanarak, bireyin sosyal ve örgütsel çevresiyle etkileşim kurma becerisine dair algılarını değerlendirir.

Anahtar Kelimeler

Öz-yeterlik, Kişilerarası İlişkiler, Öğretmen Yeterliği, Geçerlik, Faktör Analizi, Uyarlama, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Burhan Çapri, Ali Kan

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğretmenlerin kişilerarası etkileşimlerde ve mesleki görevleri sırasında kendi yeterlik düzeylerine dair algılarını sistematik olarak ölçmektir. Bu bağlamda, ölçek özellikle öğretmenlerin sınıf ortamında problem çözme, destek kaynaklarını harekete geçirme ve meslektaş dayanışmasını sağlama gibi konulardaki inançlarını belirlemeyi hedefler.

Uyarlama çalışması, orijinal yabancı formun Türkiye’deki eğitim bağlamına ve kültürel yapıya uygunluğunu test etmek, böylece Türk öğretmen popülasyonunda güvenilir ve geçerli sonuçlar üretebilecek bir araç sağlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Yapı

Kişilerarası Öz-yeterlik Ölçeği, bireyin sosyal çevresiyle başarılı bir şekilde etkileşime girme kapasitesine olan inancını, yani sosyal öz-yeterlik yapısını ölçmektedir. Ölçek, bu yapıyı üç temel alt boyutta incelemektedir:

• Sınıf Yönetiminde Algılanan Öz-yeterlik: Öğrenci davranışlarını yönetme ve uyumsuz öğrencileri derse katma becerisine yönelik inanç.
• İdarecilerden Elde Edilen Desteğe İlişkin Algılanan Öz-yeterlik: Gerektiğinde okul yöneticilerinden aktif destek alabilme kapasitesine dair inanç.
• Meslektaşlardan Elde Edilen Desteğe İlişkin Algılanan Öz-yeterlik: Mesleki zorluklarla karşılaşıldığında meslektaşlardan yardım talep etme ve işbirliği kurma yeteneğine olan inanç.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla döndürülmüş temel bileşenler faktör analizi kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin teorik olarak varsayılan üç boyutlu yapısının Türk örnekleminde de uyumunu ve uygunluğunu göstermiştir. Yapılan faktör analizi, maddelerin ilgili alt boyutlar altında gruplandığını doğrulamış ve ölçeğin ölçmek istediği yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri yüksek düzeyde iç tutarlılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Alt boyutlara ilişkin hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları .89 ile .91 arasında değişmektedir, bu da boyutların homojenliğini işaret etmektedir.

Ölçeğin toplam puanının iç tutarlılık katsayısı ise oldukça yüksek bir değer olan .93 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca, ölçeğin maddelerinin toplam puanla ne kadar ilişkili olduğunu gösteren düzeltilmiş madde toplam puan korelasyon katsayıları .36 ile .77 arasında değişmektedir. Bu değerler, her bir maddenin genel ölçek puanına anlamlı katkı sağladığını ve ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında, yapısal geçerlik kanıtlarını elde etmek üzere döndürülmüş temel bileşenler faktör analizi metodu uygulanmıştır. Bu yöntem, maddelerin üç faktör altında toplanarak ölçeğin orijinal yapısına uygunluğunu test etmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin Sınıf Yönetimi, İdareci Desteği ve Meslektaş Desteği olmak üzere üç alt boyutta toplandığını ve bu faktör yapısının veri setine uyum sağladığını göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Yazılı, Öz Bildirim Ölçeği

Dil Mevcut: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çalışan Profesyoneller)

Popülasyon Detayları: Öğretmenlik mesleğini icra eden, kişilerarası öz-yeterlik algıları araştırılan eğitimciler.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert Ölçeği formatında derecelendirilmiştir (1=kesinlikle katılmıyorum, 5=tamamen katılıyorum). Toplam 18 maddeden oluşmaktadır ve puanlama, alt boyutlar ve toplam puan üzerinden yapılmaktadır. Yüksek puan, ilgili alanda algılanan yüksek öz-yeterliği ifade etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen, Sınıf Yönetimi, Sosyal Destek, Mesleki Öz-yeterlik, Likert Ölçeği, İç Tutarlılık, Psikometri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Mersin, Türkiye (Yayın tarihi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, akademik bir makale kapsamında yayımlanmış bir uyarlama çalışmasıdır. Ticari kullanım için izinler ve ücretler konusunda sorumlu yazar Burhan Çapri ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması 2006 yılında yayımlanmıştır.

Makalenin orijinal bağlantısına Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.ulakbim.gov.tr. Ayrıca, ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: kisilerarasi-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf.

Kaynaklar

• Çapri, B. ve Kan, A.(2006). Öğretmen Kişilerarası Öz-yeterlik Ölçeğinin Türkçe Formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 2(1), 48-61.

Kişilerarası Öz-yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek toplam 18 maddeden oluşmaktadır (8+5+5).

• Sınıf Yönetiminde Algılanan Öz-yeterlik (8m): Problemli ya da uyumsuz öğrencilerin derse katılımını sağlayabilirim.
• İdarecilerden Elde Edilen Desteğe İlişkin Algılanan Öz-yeterlik(5m): Gerektiğinde okul yöneticisinin bana destek olmasını sağlayabilirim.
• Meslektaşlardan Elde Edilen Desteğe İlişkin Algılanan Öz-yeterlik (5m): Meslektaşlarımın yardım edebileceği bir problemle karşılaştığımda onlardan yardım isteyebilirim.