Kişilerarası ilişki Tarzları Ölçeği

Özet

Kişilerarası ilişki Tarzları Ölçeği, bireylerin sosyal ve duygusal bağlamlarda sergilediği tipik kişilerarası ilişkiler ve davranış kalıplarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçek uyarlamasıdır. Ölçeğin temel amacı, bireyin başkalarıyla kurduğu ilişkilerdeki baskın eğilimlerini, özellikle de bağımlılık, yakınlık veya kaçınma gibi boyutları tespit etmektir. Türkiye’deki uyarlama çalışması, Öztan (1995) tarafından doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir ve özellikle psikoterapi ortamındaki terapötik ilişki bağlamında kullanılmıştır.

Bu ölçek, klinik psikoloji ve danışmanlık alanlarında, danışanların ilişki dinamiklerini anlamlandırmak ve tedavi stratejilerini bu dinamiklere göre şekillendirmek için önemli bir araç olarak kabul edilmektedir. Ölçeğin adaptasyonu, Türk popülasyonunda kişilerarası işleyişin kültürel ve psikolojik yapısını incelemeye olanak sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Kişilerarası İlişkiler, İlişki Tarzları, Bağlanma Stilleri, Psikoterapi, Terapötik İlişki, Psikometrik Araç, Uyarlama.

Yazarlar

Nergis Öztan (Uyarlayan), Orijinal Ölçek Yazarları (Kaynakta Belirtilmemiştir).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin diğer insanlarla etkileşim kurarken kullandıkları karakteristik ve sürekli ilişki tarzlarını saptamaktır. Bu tarzlar, bireyin sosyal çevresine verdiği tepkileri, çatışma çözüm yöntemlerini ve duygusal destek arama biçimlerini içerir.

Özellikle Öztan’ın 1995 yılındaki çalışmasında, bu ölçek terapist ile hasta arasındaki terapötik ilişkinin farklı boyutlarını bilimsel olarak incelemek üzere bir araç olarak kullanılmıştır. Bu sayede, danışanların ilişki dinamiklerinin tedavi sürecini nasıl etkilediği ve terapötik ittifakın kalitesinin bu tarzlarla ilişkisi araştırılmıştır. Ölçek, hem klinik tanıya yardımcı olmayı hem de akademik araştırmalara veri sağlamayı hedefler.

Yapı

Kişilerarası ilişki Tarzları Ölçeği, genellikle bağlanma teorileri ve kişilerarası psikodinamik modeller bağlamında ele alınan kişilerarası ilişki yapılarını ölçmektedir. Ölçeğin temel olarak ölçtüğü boyutların, bireyin yakın ilişkilerde sergilediği bağımlılık, özerklik, yakınlık kurma ve kaçınma eğilimleri olduğu varsayılmaktadır.

Bu boyutlar, bireyin kendini ve başkalarını nasıl algıladığını (örneğin, ben değerliyim/değersizim; başkaları güvenilirdir/güvenilmezdir) gösteren içsel çalışma modellerini yansıtır. Ölçek, kişinin sosyal adaptasyonunu ve duygusal düzenleme becerilerini ilişki bağlamında analiz ederek, bireyin kronikleşmiş ilişki örüntülerini ortaya koyan psikometrik bir araçtır.

Geçerlik

Kaynak materyalde, Kişilerarası ilişki Tarzları Ölçeği’nin Türkiye’deki uyarlama çalışmasına dair spesifik geçerlik analizlerine (yapı geçerliği, ölçüt geçerliği veya ayırt edici geçerlik) ait detaylı bilgiler sunulmamıştır. Geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı kişilerarası ilişki yapılarını ölçtüğünün kanıtlanması açısından zorunludur.

Bu ölçeğin geçerlik verileri, Öztan (1995) tarafından hazırlanan ve Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde sunulan orijinal doktora tezinde detaylı olarak incelenmiştir. Ölçeği kullanacak araştırmacıların, geçerlik katsayılarını ve kullanılan istatistiksel yöntemleri doğrulamak için doğrudan bu teze başvurmaları gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık (Cronbach Alfa) veya test-tekrar test güvenilirliği gibi temel güvenirlik katsayılarına dair veriler, sağlanan kaynak özetinde mevcut değildir. Güvenirlik, bir psikolojik ölçek için tutarlı ve tekrarlanabilir sonuçlar üretme yeteneğini gösteren temel psikometrik gerekliliktir.

Uyarlama çalışmasının akademik niteliği gereği, ölçeğin alt boyutlarının her biri için iç tutarlılık katsayılarının hesaplanmış olması muhtemeldir. Ancak bu bilgilere erişim sağlanamadığından, ölçeğin mevcut güvenilirlik düzeyi hakkında kesin bir yorum yapmak mümkün değildir. Güvenilirlik verileri için yine Öztan’ın (1995) orijinal doktora tezine yönlendirme yapılmalıdır.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne ve örneklemine uygunluğunu test etmek amacıyla faktör analizi yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin hangi temel kişilerarası ilişki boyutlarını temsil ettiğini belirlemek ve orijinal ölçek yapısının korunup korunmadığını incelemek için kritik öneme sahiptir.

Eğer ölçek çok boyutlu bir yapıya sahipse, uyarlama sürecinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin teorik olarak dayandığı boyut sayısının Türk örnekleminde de istatistiksel olarak desteklenip desteklenmediği incelenmiştir. Bu analiz sonuçları, ölçeğin yapı geçerliğinin temelini oluşturur.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) ve Öz Bildirimli Kişilik Envanteri

Format: Derecelendirme (Kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikolojik ölçek standartları gereği Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkin Popülasyonu (Tez bağlamında klinik veya genel yetişkin örneklemi)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversite öğrencileri veya psikoterapi hizmeti alan/almayan yetişkinlerdir.

Test Metodolojisi: Bireylerin kendi ilişki davranışları ve duygusal tepkileri hakkındaki görüşlerini raporlamasına dayalı (Self-report) psikometrik bir ölçüm aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Kişilik, Psikometri, Bağımlılık, Kaçınma, İlişki Dinamikleri, Terapötik İttifak, Öztan 1995.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: Veri mevcut değil.

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (1995 çalışması bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal adı ve yazarları belirtilmediği için telif hakları ve kullanım ücretleri hakkında net bilgi bulunmamaktadır. Türkiye uyarlaması 1995 yılında Nergis Öztan tarafından bir doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Ölçeğin akademik araştırmalarda kullanımı genellikle tez sahibine atıf yapılarak mümkündür. Ticari amaçlı veya geniş ölçekli dağıtımı için ise orijinal ölçeğin telif haklarına sahip olan kurum veya kişilerden izin alınması gerekmektedir.

Kaynaklar

• Öztan, N. (1995). Terapist ile hasta arasındaki terapötik ilişkinin farklı boyutlarda incelenmesi (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Kişilerarası ilişki Tarzları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynakta sunulmamıştır. Maddeler, Öztan (1995) tarafından hazırlanan doktora tezi içinde yer almaktadır. Bu maddeler, bireyin yakınlık kurma, çatışma yönetimi ve duygusal destek arama biçimlerini yansıtan ifadelerden oluşmaktadır.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına dair bir bağlantı kaynakta mevcut değildir.