Suça İlişkin Kişilerarası Motivasyonlar Ölçeği

Özet

Suça İlişkin Kişilerarası Motivasyonlar Ölçeği, bireylerin suç teşkil eden davranışları sergilemelerine neden olan temel kişilerarası motivasyonları ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, Türk kültürüne 2007 yılında Ebru Taysi tarafından başarıyla uyarlanmıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini ve güvenilirliğini sınayarak, Türkiye’deki kriminolojik ve adli psikoloji araştırmalarında kullanılmak üzere sağlam bir temel oluşturmuştur. Ölçek, 11 maddeden oluşmakta olup, İntikam ve Kaçınma olmak üzere iki ana boyutta motivasyonel eğilimleri değerlendirmektedir.

Bu araç, suç davranışlarının altında yatan sosyal ve duygusal dinamikleri anlamada araştırmacılara önemli bir bakış açısı sunar ve özellikle suçun önlenmesi ile rehabilitasyon stratejilerinin geliştirilmesine bilimsel veri sağlamayı hedefler.

Anahtar Kelimeler

Suç motivasyonu, kişilerarası ilişkiler, intikam, kaçınma, psikometrik araç, psikolojik ölçek, uyarlama, adli psikoloji, kriminoloji.

Yazarlar

Ebru Taysi

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireyleri suç eylemlerine iten kişilerarası faktörleri ve motivasyonları sistematik olarak ölçmektir. Ölçek, özellikle bireylerin sosyal çevrelerinden kaynaklanan haksızlıklar veya tehditler karşısında geliştirdikleri tepkileri, suç davranışı bağlamında nicelleştirmeyi amaçlar.

Ölçek, motivasyonel süreçleri iki temel eksende inceleyerek, intikam alma arzusunun (aktif bir tepki) ve belirli sosyal durumlardan veya kişilerden kaçınma ihtiyacının (pasif bir tepki) suç teşkil eden eylemlere ne ölçüde katkıda bulunduğunu belirlemeyi hedefler. Bu ayrım, suç davranışının nedenlerini daha derinlemesine analiz etme fırsatı sunar.

Yapı

Suça İlişkin Kişilerarası Motivasyonlar Ölçeği, suç davranışına yol açan iki farklı kişilerarası motivasyonel yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır:

• İntikam: Bu faktör, bireyin kendisine yapılmış bir haksızlığa veya algılanan zarara misilleme yapma, öç alma dürtüsünü ifade eder. Bu, genellikle doğrudan hedefe yönelik agresif eğilimleri içerir.
• Kaçınma: Bu faktör, bireyin hoş olmayan sosyal durumlardan, çatışmalardan veya tehdit edici kişilerden uzak durma, kendini koruma çabasını ifade eder. Bu kaçınma davranışı, dolaylı yoldan yasa dışı eylemlere yönelme şeklinde ortaya çıkabilir.

Uyarlama çalışması, bu iki alt boyutun Türk kültüründeki suç motivasyonlarını açıklamakta yeterli olduğunu göstermiştir, toplamda 11 madde bu iki yapıyı temsil etmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapısal geçerliği belirlemek amacıyla iki farklı psikolojik araçla korelasyonel analizler yapılarak gerçekleştirilmiştir: Kısa Semptom Envanteri (KSE) ve Suçluluk-Utanç Ölçeği (SUTÖ). Bu araçların seçimi, suç motivasyonlarının psikopatoloji ve duygusal tepkilerle ilişkili olduğu varsayımına dayanmaktadır.

Analiz sonuçlarına göre, KSE alt ölçekleri ile Suça İlişkin Kişilerarası Motivasyonlar Ölçeği (ÇBÖÖ) alt ölçekleri arasında korelasyon katsayıları .01 ile .67 arasında değişmektedir. Bu bulgular, ölçeğin ölçtüğü motivasyonel yapıların, genel psikopatoloji belirtileriyle (KSE) farklı düzeylerde ilişkili olduğunu göstermektedir. Ayrıca, SUTÖ ile ÇBÖÖ alt ölçekleri arasında da istatistiksel olarak anlamlı korelasyonlar tespit edilmiştir, bu da suç motivasyonlarının suçluluk ve utanç duygularıyla teorik beklentilere uygun bir ilişki içinde olduğunu doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizi, maddeler arasındaki iç tutarlılığın değerlendirilmesi yoluyla yapılmıştır. Genel güvenirlik katsayısı, Cronbach Alfa değeri kullanılarak .82 olarak belirlenmiştir. Bu değer, ölçeğin genel olarak yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu ve maddelerin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, uyarlama çalışmasında incelenen 15 faktör alt ölçeğinin güvenirlik katsayıları da detaylı olarak raporlanmıştır. Bu alt ölçekler için güvenirlik katsayıları .64 ile .95 gibi geniş bir aralıkta dağılmaktadır. Bu sonuçlar, ölçeğin bazı spesifik motivasyonel bileşenlerinin çok yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu, diğer bazılarının ise kabul edilebilir alt sınırlarda yer aldığını işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması, faktör yapısının Türk kültürü bağlamında iki ana faktör altında toplandığını ortaya koymuştur. Bu faktörler, ölçeğin teorik çerçevesine uygun olarak İntikam ve Kaçınma motivasyonlarıdır. Ölçek, toplamda 11 maddeden oluşmaktadır.

Faktör dağılımı şu şekildedir: İntikam alt boyutu 5 maddeyi, Kaçınma alt boyutu ise 6 maddeyi kapsamaktadır. Bu sadeleştirilmiş yapı, ölçeğin kısa ve uygulaması kolay olmasını sağlarken, aynı zamanda suç davranışına yol açan temel kişilerarası dinamikleri güçlü bir şekilde temsil etme yeteneğini korumaktadır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Psikometrik Ölçek)

Format: Kendi kendine raporlama (Self-Report) formatında uygulanır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkin bireyler; özellikle suç davranışlarına yönelik motivasyonları araştırmaya uygun popülasyonlar (kriminoloji veya adli psikoloji çalışmaları).

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türk kültüründeki yetişkin popülasyon üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılarak puanlanır. Derecelendirme formatı şöyledir: (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= kesinlikle katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Sosyal psikoloji, suçluluk, utanç, Cronbach alfa, faktör yapısı, Kısa Semptom Envanteri (KSE), Suçluluk-Utanç Ölçeği (SUTÖ), psikolojik değerlendirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değil

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Ebru Taysi)

Yazışma Adresi: Yazışma detayları için sorumlu yazarın bağlı olduğu kurum veya e-posta adresi kullanılmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türk kültürüne uyarlama çalışması 2007 yılında tamamlanmış ve yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Ebru Taysi ile e-posta yoluyla iletişime geçilerek talep edilmelidir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi, aşağıdaki adresten indirilebilir: suca-iliskin-kisilerarasi-motivasyonlar-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Taysi, E. (2007). Suça İlişkin Kişilerarası Motivasyonlar Ölçeğini Türk kültürüne uyarlama çalışması. Türk Psikoloji Yazıları, 10(20), 63-74.

Makalenin orijinaline aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: turkpsikolojiyazilari.com

Suça İlişkin Kişilerarası Motivasyonlar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

2 alt boyut ve 11 madde

• İntikam (5 m): Bunu ödeteceğim.
• Kaçınma (6 m): Ondan kaçınıyorum.