Kişilerarası Duyarlılık Ölçeği

Özet

Kişilerarası Duyarlılık Ölçeği (KDÖ), bireylerin sosyal etkileşimlerde yaşadıkları kaygı, bağımlılık, reddedilme duyarlılığı ve sosyal kaçınma davranışlarını ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış 30 maddelik bir psikolojik ölçüm aracıdır. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk üniversite öğrencilerinde geçerlik ve güvenirlik analizlerini başarıyla ortaya koymuş olup, ölçeğin kişilerarası hassasiyetin üç temel boyutunu ölçtüğünü göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kişilerarası Duyarlılık, Psikometrik Analiz, Sosyal Kaygı, Reddedilme Duyarlılığı, Üniversite Öğrencileri, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Tayfun Doğan, Serap Sapmaz

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin sosyal etkileşimlerde karşılaştıkları duygusal tepkileri ve davranışsal eğilimleri, özellikle de başkalarının düşüncelerine yönelik aşırı kaygı ve reddedilme korkusunu ölçmektir. Bu bağlamda KDÖ, kişilerarası hassasiyet düzeyini belirleyerek, bireyin sosyal ortamlarda ne ölçüde güvensizlik hissettiğini ve olumsuz değerlendirilme korkusuyla nasıl başa çıktığını saptamaya hizmet eder.

Ölçek, adaptasyon çalışmasında Türk üniversite öğrencilerinin psikolojik profilini çıkarmak ve klinik psikoloji ve danışmanlık alanlarında kişilerarası işlev bozukluklarını tespit etmek için kritik bir araç sunmak amacıyla kullanılmıştır.

Yapı

Kişilerarası Duyarlılık Ölçeği, sosyal ilişkilerde bireyin hassasiyetini karakterize eden üç temel alt boyutu ölçmektedir. Bu yapı, kişilerarası kaygı ve bağımlılık, kişilerarası reddedilme duyarlılığı ve sosyal kaçınma davranışı olarak adlandırılan boyutlardan oluşur. Ölçek, bireyin sosyal ortamlarda ne ölçüde güvensizlik hissettiğini ve olumsuz değerlendirilme korkusuyla nasıl başa çıktığını belirlemeye odaklanmıştır.

Özellikle kişilerarası kaygı ve bağımlılık alt boyutu (16 madde), kişinin başkalarının onayına duyduğu ihtiyacı ve bu onayın eksikliğinde yaşadığı yoğun stresi yansıtırken; kişilerarası reddedilme duyarlılığı (7 madde), olası olumsuz sosyal etkileşimleri abartma eğilimini kapsamaktadır. Üçüncü alt boyut olan sosyal kaçınma davranışı (7 madde) ise atılgan olmayan veya pasif davranışsal tepkileri ölçmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında, ölçüte dayalı geçerlik analizleri yapılmıştır. Bu analizler, KDÖ’nün ölçmeyi amaçladığı yapıyla teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer psikolojik yapılarla olan korelasyonlarını incelemeyi içermiştir.

Elde edilen bulgular, KDÖ puanları ile nörotizm arasındaki korelasyon katsayısının 0.66 (p<.001) olarak belirlendiğini göstermiştir. Bu yüksek korelasyon, kişilerarası duyarlılığın nörotik eğilimlerle güçlü bir ilişki içinde olduğunu doğrulamaktadır. Ayrıca, ölçek puanları ile düşük benlik saygısı arasındaki ilişki katsayısı ise 0.39 (p<.01) düzeyinde bulunmuştur. Bu anlamlı ilişkiler, KDÖ’nün yapı geçerliğini destekleyici niteliktedir. Geçerlik analizleri sırasında verilerin işlenmesi için SPSS 15 ve Lisrel 8.54 istatistik programlarından yararlanılmıştır.

Güvenirlik

KDÖ’nün güvenirlik analizleri, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak hesaplanmıştır. Ölçeğin bütünü için hesaplanan Cronbach alfa iç tutarlık katsayısı 0.81 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde güvenilir ve içsel olarak tutarlı olduğunu göstermektedir.

Alt boyutlar bazında incelendiğinde ise iç tutarlık katsayıları şu şekildedir:

• Kişilerarası kaygı ve bağımlılık alt boyutu: 0.84
• Sosyal özgüven eksikliği alt boyutu: 0.64
• Atılgan olmayan davranışlar alt boyutu: 0.73

Bu katsayılar, alt boyutların da kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermekle birlikte, özellikle kişilerarası kaygı ve bağımlılık boyutunun en yüksek tutarlılığa sahip olduğu görülmektedir.

Faktör Analizi

Kişilerarası Duyarlılık Ölçeği’nin Türkçeye adaptasyonu sürecinde, orijinal ölçek yapısının korunup korunmadığını incelemek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Ölçek, toplam 30 maddeden oluşmakta ve üç ana alt boyuta ayrılmaktadır: Kişilerarası kaygı ve bağımlılık, Kişilerarası reddedilme duyarlılığı ve Sosyal kaçınma davranışı.

Bu üç faktörlü yapı, kişilerarası hassasiyet kavramının farklı boyutlarını temsil etmektedir ve uyarlama çalışması, bu yapının Türk üniversite öğrencileri popülasyonunda da geçerli olduğunu doğrulamıştır. Analizler, yapısal eşitlik modellemesi (SEM) çalışmalarında yaygın olarak kullanılan Lisrel 8.54 programı ile desteklenmiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 3 alt boyuttan oluşan 30 maddelik öz bildirim ölçeği.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Üniversite Öğrencileri

Age Group: Genç Yetişkinlik

Population Details: Türk üniversite öğrencileri üzerinde psikometrik analizleri gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılmaktadır (1= hiç uygun değil, 5= kesinlikle uygun). Yüksek toplam puanlar, yüksek düzeyde kişilerarası duyarlılığa işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kişilerarası Duyarlılık Ölçeği, KDÖ, Psikolojik Ölçüm, Cronbach Alfa, Sosyal Etkileşim, Nörotizm, Tayfun Doğan.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Sorumlu Yazar: Tayfun Doğan. İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2012 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretlendirme bilgileri hakkında sorumlu yazar Tayfun Doğan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: kisilerarasi-duyarlilik-olcegi-kdo-toad.pdf

Kaynaklar

Doğan, T. ve Sapmaz, S. (2012). Kişilerarası Duyarlılık Ölçeğinin Türk üniversite öğrencilerinde psikometrik analizi. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 5(2), 143-155. Makalenin tam metnine şu bağlantıdan erişilebilir: keg.aku.edu.tr

[quads id=5]

Kişilerarası Duyarlılık Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek toplam 3 alt başlık ve 30 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda her alt boyuta ait birer örnek madde verilmiştir:

• Kişilerarası kaygı ve bağımlılık (16 madde). Örnek Madde: Başkalarının benim hakkımda ne düşündüğü ile ilgili kaygılanırım.
• Kişilerarası reddedilme duyarlılığı (7 madde). Örnek Madde: Eğer insanlar beni gerçekten tanısalar sevmezlerdi.
• Sosyal kaçınma davranışı (7 madde). Örnek Madde: İnsanlara kızmakta zorlanırım.