Kişiler Arası Tepkiverme Ölçeği

Özet

Kişiler Arası Tepkiverme Ölçeği (KTÖ), bireylerin empati deneyimlerindeki bireysel farklılıkları ölçmek üzere tasarlanmış çok boyutlu bir psikometrik araçtır. Orijinal olarak Mark H. Davis tarafından geliştirilen bu ölçek, Türkçeye 2002 yılında Erol Duru tarafından bir doktora tezi kapsamında uyarlama çalışmasıyla kazandırılmıştır. Ölçek, empatinin dört temel bileşenini (özellikle duygusal ve bilişsel boyutları) ölçerek, sosyal davranışlar, yardım etme eğilimi ve kişiler arası ilişkiler bağlamında önemli bir değerlendirme sağlar.

Duru’nun çalışması, ölçeğin öğretmen adayları üzerindeki geçerliliğini ve güvenilirliğini incelemiş, özellikle kişi-durum yaklaşımı çerçevesinde empati ile yardım etme davranışı ve düşünme stilleri arasındaki karmaşık ilişkileri araştırmıştır. Bu adaptasyon, KTÖ’nün Türk kültüründe psikolojik araştırmalarda kullanılabilmesi için temel oluşturmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kişiler Arası Tepkiverme Ölçeği, Empati, Perspektif Alma, Duygusal Tepki, Kişi-Durum Yaklaşımı, Psikometrik Uyarlama, Öğretmen Adayları.

Yazarlar

Mark H. Davis (Orijinal Geliştirici), Erol Duru (Türkçe Uyarlayıcı).

Amaç

Kişiler Arası Tepkiverme Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin diğer insanların duygularına ve durumlarına karşı gösterdikleri tepkilerin çok boyutlu doğasını ölçmektir. Ölçek, empatinin hem bilişsel (diğerinin bakış açısını anlama) hem de duygusal (diğerinin duygularını deneyimleme) bileşenlerini birbirinden ayırarak değerlendirir.

Türkçe uyarlamayı gerçekleştiren Duru (2002), bu ölçeği özellikle üniversite düzeyindeki öğretmen adaylarının sosyal davranışlarını ve psikososyal değişkenlerle ilişkilerini incelemek amacıyla kullanmıştır. Amaç, empatinin alt boyutlarının yardım etme davranışı üzerindeki etkilerini ve bu değişkenlerin eğitim bağlamındaki rolünü araştırmaktır.

Yapı

KTÖ, empatiyi tek bir yapı olarak değil, dört farklı ancak ilişkili alt boyuttan oluşan çok boyutlu bir yapı olarak kavrar. Bu dört alt boyut genellikle şunlardır:

• Perspektif Alma (Perspective Taking – PT): Bilişsel empatiyi temsil eder. Bireyin kendisini hayali olarak bir başkasının yerine koyma ve o kişinin bakış açısını anlama yeteneği.
• Fantazi (Fantasy – F): Bireyin kurgusal karakterlerin (kitap, film) duygularını ve eylemlerini hayal etme eğilimi.
• Empatik İlgi (Empathic Concern – EC): Duygusal empatiyi temsil eder. Diğerlerinin olumsuz duygularını gördüğünde şefkat, sıcaklık ve acıma hissetme eğilimi.
• Kişisel Sıkıntı (Personal Distress – PD): Diğerlerinin acı çekmesine tanık olduğunda bireyin kendisinin kaygı, rahatsızlık ve sıkıntı hissetme eğilimi.

Bu dört faktör, ölçeğin temel psikolojik yapısını oluşturur ve bireylerin kişiler arası ilişkilerde nasıl tepki verdiklerini kapsamlı bir şekilde analiz etmeye olanak tanır.

Geçerlik

Kişiler Arası Tepkiverme Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasına (Duru, 2002) ait kaynak metinde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, bir uyarlama çalışması bağlamında, ölçeğin geçerlik çalışmalarının yapılmış olması esastır. Bu çalışmalar tipik olarak şunları içerir:

• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik olarak varsayılan dört boyutlu yapıyı Türk örnekleminde de koruyup korumadığının incelenmesi (genellikle doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizi yoluyla).
• Ölçüt Geçerliği: KTÖ puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer ölçütlerle (örneğin, yardım etme davranışı, sosyal yeterlilik veya diğer empati ölçekleri) korelasyonunun incelenmesi.

Duru (2002) tezinde, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve ilgili psikososyal değişkenlerle tutarlılığını gösteren bulgular sunmuştur. Tez metnine buradan erişilebilir: tez.yok.gov.tr.

Güvenirlik

Kaynak metinde Kişiler Arası Tepkiverme Ölçeği’nin spesifik güvenirlik değerleri belirtilmemiştir. Ancak, Kişiler Arası Tepkiverme Ölçeği‘nin standart uyarlama süreçlerinde genellikle aşağıdaki güvenirlik yöntemleri kullanılır:

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin alt boyutlarının her birinde yer alan maddelerin birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısının hesaplanması.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Belirli bir zaman aralığıyla (örneğin 2-4 hafta) aynı kişilere uygulanan test sonuçlarının tutarlılığının incelenmesi.

Duru’nun (2002) çalışmasında, ölçeğin Türk kültürüne özgü örneklemde kabul edilebilir düzeyde güvenirlik katsayılarına sahip olduğu varsayılmaktadır; zira ölçek, tezin ana analizlerinde temel ölçüm aracı olarak kullanılmıştır.

Faktör Analizi

Kişiler Arası Tepkiverme Ölçeği’nin orijinal yapısı, dört birbirinden bağımsız faktörden oluşur. Türkçe uyarlama sürecinde, Duru (2002) tarafından bu dört faktörlü yapının Türk öğrenci popülasyonunda doğrulanması beklenir. Faktör analizi, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlara yüklendiğini belirleyerek, ölçeğin yapısal geçerliliğini destekleyen temel istatistiksel yöntemdir.

Bu analiz, Perspektif Alma ve Fantazi alt boyutlarının bilişsel empatiyi; Empatik İlgi ve Kişisel Sıkıntı alt boyutlarının ise duygusal empatiyi temsil eden temel faktörler olarak ayrıştığını göstermelidir. Faktör yapısının korunması, uyarlamanın başarılı olduğunun kritik bir göstergesidir.

Ölçme Aracı

Test Türü:

Uyarlama (Orijinal: Kendi Bildirim Ölçeği)

Format:

Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal formda genellikle 5 veya 7 noktalı Likert kullanılır. Kaynakta derecelendirme bilgisi mevcut değildir.)

Mevcut Diller:

Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu:

Genel Popülasyon, Öğrenci Popülasyonu

Yaş Grubu:

Ergenlik Dönemi Sonu ve Yetişkinlik (Duru’nun çalışmasında üniversite öğrencileri)

Popülasyon Detayları:

Duru (2002) çalışmasında Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde öğrenim gören öğretmen adayları örneklem olarak kullanılmıştır.

Test Metodolojisi:

Bireysel ya da grup olarak uygulanabilen, kağıt-kalem formu veya dijital formatta doldurulabilen öz bildirim ölçeğidir. Maddeler genellikle katılımcının kendi duygusal ve sosyal tepkilerini ne sıklıkta veya ne kadar doğru yansıttığını değerlendirmesini ister.

Anahtar Kelimeler

Kişiler Arası Tepkiverme, Perspektif Alma, Empatik İlgi, Kişisel Sıkıntı, Öz Bildirim, Psikolojik Ölçüm, Doktora Tezi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı:

Mevcut değil (Duru, 2002 tezi için)

Kurum E-posta Adresleri:

Mevcut değil

İletişim Adresi:

Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir (2002 çalışması referans alınmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret:

Ölçeğin orijinal formu akademik kullanım için genellikle ücretsiz olsa da, Türkçe uyarlamanın ticari kullanımı için Duru (2002) veya ilgili yayıncıdan izin alınması gerekebilir. Akademik araştırmalarda referans gösterilerek kullanımı yaygındır.

Test Yılı:

Türkçe Uyarlama Yılı: 2002 (Erol Duru Doktora Tezi)

Kaynaklar

Duru, E. (2002). Öğretmen adaylarında kişi-durum yaklaşımı bağlamında yardım etme davranışı, empati ve düşünme stilleri ilişkisi ve bu değişkenlerin bazı psikososyal değişkenler açısından incelenmesi (Doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir. Teze erişim linki: tez.yok.gov.tr.

Kişiler Arası Tepkiverme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Orijinal Kişiler Arası Tepkiverme Ölçeği genellikle 28 maddeden oluşmaktadır ve dört alt boyuta ayrılmıştır.