Kısaltılmış İş-Aile Zenginleşmesi Ölçeği

Özet

Kısaltılmış İş-Aile Zenginleşmesi Ölçeği (KİAZÖ), çalışma ve aile yaşamı arasındaki pozitif etkileşimi, yani bir alandan elde edilen kaynakların diğer alanı nasıl olumlu yönde zenginleştirdiğini ölçmek amacıyla geliştirilmiş orijinal bir ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. Tahsin Akçakanat ve Hakan Uzunbacak tarafından 2019 yılında gerçekleştirilen bu çalışma, psikoloji ve örgütsel davranış alanlarında kullanılmak üzere, bireylerin iş yaşamındaki pozitif deneyimlerinin aile yaşamına, veya tam tersi yönde, aktarımını değerlendiren kısa ve güvenilir bir araç sunmayı hedeflemiştir. Ölçek, özellikle araştırma ortamlarında veri toplama sürecini hızlandırmak ve katılımcı yükünü azaltmak için kısaltılmış formatıyla önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

İş-Aile Zenginleşmesi, İş Yaşamı, Aile Yaşamı, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Çalışan Refahı, Pozitif Psikoloji, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Tahsin Akçakanat, Hakan Uzunbacak

Amaç

Kısaltılmış İş-Aile Zenginleşmesi Ölçeği’nin temel amacı, iş ve aile alanları arasındaki pozitif etkileşim mekanizmasını, yani İş-Aile Zenginleşmesi kavramını, Türkçe konuşan popülasyonlarda geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, uluslararası literatürde kabul görmüş bir yapıyı Türkiye’deki akademik çalışmalara kazandırmayı amaçlamıştır.

Ölçek, araştırmacılara ve profesyonellere, çalışanların bir alandaki beceri, ruh hali veya kaynaklarının diğer alandaki performansı ve genel refahı nasıl artırdığını nicel olarak belirleme imkanı sunar. Kısaltılmış yapısı sayesinde, büyük örneklemlerle yapılan araştırmalarda uygulama kolaylığı sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki İş-Aile Zenginleşmesi (Work-Family Enrichment) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, iş ve aile çatışmasının aksine, bir yaşam alanında edinilen deneyimlerin, becerilerin, pozitif ruh hallerinin veya sosyal kaynakların diğer yaşam alanındaki başarıyı, performansı ve memnuniyeti artırması durumunu ifade eder.

İş-Aile Zenginleşmesi genellikle iki temel yönde ele alınır: İşten Aileye Zenginleşme (Work-to-Family Enrichment) ve Aileden İşe Zenginleşme (Family-to-Work Enrichment). Ölçeğin kısaltılmış formu, bu iki yönlü zenginleşmenin temel boyutlarını yakalamayı hedeflerken, bu pozitif aktarımın bilişsel, duygusal ve araçsal faydalarını değerlendirmektedir.

Geçerlik

Kısaltılmış İş-Aile Zenginleşmesi Ölçeği Türkçe Formunun Geçerlik çalışması, Akçakanat ve Uzunbacak (2019) tarafından titizlikle yürütülmüştür. Orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü korumak amacıyla öncelikle dilsel ve kültürel uyarlama süreçleri tamamlanmıştır.

• Yapı Geçerliği: Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır. Bu analiz, kısaltılmış formun orijinal ölçekteki teorik boyutları (İşten Aileye Zenginleşme ve Aileden İşe Zenginleşme) Türk örnekleminde de başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermeyi amaçlar.
• Kapsam Geçerliği: Maddelerin iş-aile zenginleşmesi kavramını yeterince kapsayıp kapsamadığı uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, yani ölçüm sonuçlarının tutarlılığı ve kararlılığı, Akçakanat ve Uzunbacak (2019) çalışmasında incelenmiştir. Güvenirlik testleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarıyla benzer sonuçlar üretme yeteneğini göstermek için kritik öneme sahiptir.

• İç Tutarlılık Güvenirlik: Ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek Alfa değerleri (genellikle .70 ve üzeri), ölçeğin iç tutarlılığının kabul edilebilir düzeyde olduğunu gösterir.
• Kararlılık Güvenirliği (Test-Tekrar Test): Ölçeğin zaman içinde ne kadar kararlı ölçüm yaptığını belirlemek için test-tekrar test uygulamaları yapılmış olabilir. Bu, ölçekten alınan puanların kısa bir süre sonra tekrarlandığında benzer kaldığını kanıtlar.

Faktör Analizi

Kısaltılmış İş-Aile Zenginleşmesi Ölçeği’nin psikometrik özelliklerinin belirlenmesinde Faktör Analizi merkezi bir rol oynamıştır. Uyarlama çalışmasında genellikle iki aşamalı bir faktör analizi süreci izlenir.

Öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile maddelerin faktör yükleri incelenerek orijinal yapının Türk kültürüne uygunluğu kontrol edilmiş, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile kısaltılmış formun iki boyutlu (İşten Aileye ve Aileden İşe) yapısının teorik modelle uyumu test edilmiştir. Çalışmanın sonuçları, model uyum indekslerinin (örneğin CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstererek, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinalinde Likert tipi derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır (Örneğin, 5’li veya 7’li Likert ölçeği). Cevaplar genellikle “Hiç Katılmıyorum”dan “Tamamen Katılıyorum”a doğru sıralanır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çalışan Yetişkinler, Profesyoneller, Yükseköğretim Kurumlarında Çalışanlar.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Ölçek, genellikle hem iş hem de aile yaşamına aktif olarak katılan bireylere uygulanır. Adaptasyon çalışmasında kullanılan örneklem detayları için ana kaynağa başvurulmalıdır.

Test Metodolojisi: Bireysel öz bildirim anketi (Self-report questionnaire).

Anahtar Kelimeler

İş-Aile Zenginleşmesi, Faktör Analizi, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometrik Ölçek, Organizasyonel Davranış.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim Bilgisi)

Yazışma Adresi: Tahsin Akçakanat, Süleyman Demirel Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (Tahmini).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019 (Türkçe Uyarlama çalışmasının yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir yayında sunulduğu için, ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanılması genellikle izin gerektirmemekle birlikte, sorumlu yazar Tahsin Akçakanat ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

1. Akçakanat, T. ve Uzunbacak, H. (2019). Kısaltılmış İş-Aile Zenginleşmesi Ölçeği Türkçe Formunun Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 11(20), 172-179. doi: 10.20990/kilisiibfakademik.456614

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: kisaltilmis-is-aile-zenginlesmesi-olcegi-toad.pdf

Kısaltılmış İş-Aile Zenginleşmesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

[Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.]