Kısa İşlevsellik Değerlendirme Ölçeği

Özet

Kısa İşlevsellik Değerlendirme Ölçeği (KİDÖ), bireylerin günlük yaşamdaki işlevsellik düzeylerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu akademik girişte ele alınan sürüm, ölçeğin Türkçe adaptasyonu olup, özellikle Bipolar Bozukluk tanısı almış bireylerde güvenilirlik ve geçerlilik çalışmaları yapılmıştır. Toplam 24 maddeden ve 6 alt boyuttan oluşan KİDÖ, otonomi, mesleki işlevsellik ve kişiler arası ilişkiler gibi temel alanlardaki zorlanma düzeylerini 4’lü Likert tipi bir derecelendirme ile ölçer. Ölçek, yüksek düzeyde iç tutarlılık ve test-yeniden test güvenilirliği göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Kısa İşlevsellik Değerlendirme Ölçeği, KİDÖ, Bipolar Bozukluk, İşlevsellik, Psikometrik Özellikler, Adaptasyon, Günlük Yaşam Zorlukları, Faktör Analizi.

Yazarlar

Ömer Aydemir, Bora Uykur.

[quads id=5]

Amaç

Kısa İşlevsellik Değerlendirme Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin günlük yaşam aktivitelerinde ve sosyal rollerinde karşılaştıkları işlevsellik zorluklarının kapsamını ve şiddetini hızlı ve etkili bir şekilde ölçmektir. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, özellikle Bipolar Bozukluk hastalarında klinik durumdan bağımsız olarak kalıcı işlevsellik kayıplarını belirlemeye odaklanmıştır.

Bu ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, tedavi sonuçlarının değerlendirilmesinde ve rehabilitasyon programlarının planlanmasında kritik öneme sahip olan işlevsel durumu standart bir yöntemle takip etme imkanı sunmaktadır. KİDÖ, psikiyatrik bozuklukların bireyin yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini nicel olarak değerlendirmede kullanılan önemli bir araçtır.

Yapı

KİDÖ, bireyin günlük yaşamdaki çeşitli alanlardaki işlevsellik düzeyini çok boyutlu olarak ele alan bir yapıyı ölçer. Ölçek, sadece semptomların varlığını değil, bu semptomların kişinin sosyal, mesleki ve kişisel yaşamındaki somut etkilerini değerlendiren bir yapıya sahiptir. Bu çok boyutlu yapı, toplam 24 madde ve 6 farklı alt boyutta incelenmektedir.

Ölçeğin ölçtüğü alt boyutlar şunlardır:

• Otonomi Boyutu (4 madde)
• Mesleki İşlevsellik Boyutu (5 madde)
• Bilişsel İşlevsellik Boyutu (5 madde)
• Mali Konular Boyutu (2 madde)
• Boş Zaman Etkinlikleri Boyutu (6 madde)
• Kişiler Arası İlişkiler Boyutu (2 madde)

Geçerlik

KİDÖ’nün yapı geçerliliğini incelemek amacıyla açıklayıcı faktör çözümlemesi (AFA) gerçekleştirilmiştir. Verilerin faktör analizi için uygunluğunu değerlendirmek üzere uygulanan Kaiser–Meier–Olkin Testi’nde (KMO) katsayı 0.936 gibi yüksek bir değerde bulunmuştur. Bu sonuç, örneklem büyüklüğünün ve verilerin faktörleştirme için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, değişkenler arasındaki korelasyonun yeterliliğini test eden Bartlett Küresellik Testi’nde ise ki-kare değeri 4.005 olarak hesaplanmış ve bu değer istatistiksel olarak yüksek düzeyde anlamlı bulunmuştur (p<0.0001). Bu bulgular, ölçeğin yapısal olarak geçerli olduğuna dair güçlü kanıtlar sunmaktadır.

Güvenirlik

Kısa İşlevsellik Değerlendirme Ölçeği’nin güvenilirlik analizleri, yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. İç tutarlılık çözümlemesinde, Cronbach alfa katsayısı 0.960 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü işaret eden mükemmel bir güvenilirlik düzeyidir.

Madde–toplam puan bağıntı katsayıları 0.480 ile 0.838 arasında değişmektedir ve tümü istatistiksel olarak anlamlıdır. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test eden test–yeniden test güvenilirlik çözümlemesinde, iki hafta arayla yapılan uygulamaların bağıntı katsayısı 0.945 (p<0.0001) olarak elde edilmiştir. Bu sonuçlar, KİDÖ’nün yüksek düzeyde güvenilir ve kararlı bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Örneklem grubunun yeterli olduğu gösterildikten sonra yapılan açıklayıcı faktör çözümlemesi (AFA) sonucunda, özdeğeri 1’in üzerinde olan toplam 5 faktör belirlenmiştir. Bu 5 faktörlü yapı, varyansın toplam %72.86’sını açıklamaktadır. Bu oran, ölçeğin ölçmeyi hedeflediği işlevsellik yapısını yüksek oranda temsil ettiğini göstermektedir.

Orijinal ölçek yapısının 6 alt boyutu olmasına rağmen, Türkçe adaptasyon çalışmasında istatistiksel olarak 5 faktörün baskın çıktığı gözlemlenmiştir. Bu durum, faktör yüklemelerinin kültürel bağlamda veya örneklem grubunun klinik özelliklerine göre farklılaştığını düşündürmektedir. Varyansın %72.86’sının açıklanması, ölçeğin güçlü bir yapısal geçerliliğe sahip olduğunu teyit etmektedir.

Enstrüman Bilgileri

Ölçek Çeşidi: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 6 alt boyut ve toplam 24 madde.

Derecelendirme: 4’lü Likert tipi derecelendirme (0 = hiç zorlanma yok – 3 = aşırı derecede zorlanma).

Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Klinik popülasyon.

Yaş Grubu: Çalışmada belirtilmemiştir, ancak yetişkin popülasyon için uygundur.

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması spesifik olarak Bipolar Bozukluk tanısı almış bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim veya klinisyen tarafından yapılandırılmış görüşme yoluyla uygulanabilir.

Anahtar Kelimeler

Kaiser–Meier–Olkin Testi, Bartlett Testi, Cronbach Alfa, Test-Yeniden Test Güvenirliği, Psikometrik Analiz, İşlevsel Değerlendirme.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ömer Aydemir

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması 2012 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve güncel ücret bilgileri için sorumlu yazar Ömer Aydemir ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Çalışmanın orijinal PDF kaynağına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: kisa-islevsellik-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Makalenin ResearchGate bağlantısı:

researchgate.net

Kaynaklar

1. Aydemir, Ö. ve Uykur, B. (2012). Kısa İşlevsellik Değerlendirme Ölçeği’nin Türkçe sürümünün Bipolar Bozuklukta güvenilirliği ve geçerliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 23(3), 193-200.

[quads id=5]

Kısa İşlevsellik Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

Ölçek Toplam Madde Sayısı: 24

Derecelendirme Sistemi: 4’lü Likert (0= hiç zorlanma yok – 3= aşırı derecede zorlanma).

• Otonomi boyutu (4 m)
• Mesleki İşlevsellik Boyutu (5 m)
• Bilişsel İşlevsellik Boyutu(5 m)
• Mali Konular Boyutu (2 m)
• Boş Zaman Etkinlikleri Boyutu (6 m)
• Kişiler Arası İlişkiler Boyutu (2 m)