Bipolar Bozuklukta İşlevsellik Ölçeği

Özet

Bipolar Bozuklukta İşlevsellik Ölçeği (BB-İ), Bipolar Bozukluk tanısı almış bireylerin günlük yaşamdaki işlevsellik düzeylerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir ölçektir. Bu ölçek, hastalığın doğasından kaynaklanan duygusal, zihinsel ve sosyal alanlardaki kısıtlılıkları ölçmeyi hedefler. Türk psikiyatri uzmanları tarafından geliştirilen BB-İ, 11 alt ölçek ve 52 maddeden oluşmakta olup, hastaların remisyon dönemlerinde dahi süregelen işlevsel bozukluklarını nicelleştirmede önemli bir araç olarak kabul edilmektedir. Ölçeğin geliştirme ve psikometrik özellikleri 2007 yılında yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bipolar Bozuklukta İşlevsellik Ölçeği, Bipolar Bozukluk, Psikososyal İşlevsellik, İşlevsellik Değerlendirmesi, Psikometrik Özellikler, Yaşam Kalitesi.

Yazarlar

Ömer Aydemir, İbrahim Eren, Hakan Savaş, Nalan Kalkan-Oğuzhanoğlu, Nüket Koçal, Hale Devrimci-Özgüven, Şahika Vahip.

[quads id=5]

Amaç

Bipolar Bozuklukta İşlevsellik Ölçeği’nin temel amacı, Bipolar Bozukluk spektrumunda yer alan hastaların hastalık dönemleri dışında (özellikle ötimik dönemlerde) yaşadığı işlevsel kısıtlamaları objektif ve sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, sadece semptomların şiddetini değil, aynı zamanda hastalığın bireyin sosyal, mesleki ve kişisel yaşam kalitesi üzerindeki uzun vadeli etkilerini ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, klinik uygulamada ve araştırmalarda kullanılmak üzere geliştirilmiştir. Klinisyenlerin tedavi planlarını optimize etmelerine, özellikle rehabilitasyon ve psikososyal müdahale gereksinimlerini belirlemelerine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Ayrıca, farklı tedavi yöntemlerinin hastaların genel işlevsellik düzeyleri üzerindeki etkilerini karşılaştırmak için güvenilir bir ölçüt sunar.

Yapı

BB-İ, psikososyal işlevsellik yapısını, Bipolar Bozukluk hastalarının karşılaştığı özgül zorlukları yansıtan 11 farklı alt alanda ölçmektedir. Bu 11 alan, hastaların günlük yaşam, sosyal ilişkiler, bilişsel süreçler ve kişisel gelişim gibi kritik boyutlardaki yeterliliklerini değerlendirir. Ölçek, yalnızca dışa dönük davranışları değil, aynı zamanda damgalanma hissi gibi içsel deneyimleri de kapsayarak bütüncül bir işlevsellik profili sunar.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, hastalığın doğal seyri içinde ortaya çıkan ve genellikle semptomatik düzelmeye rağmen devam eden “kalıntı işlevsellik bozukluğu” kavramına odaklanmaktadır. Bu, Bipolar Bozukluk tedavisinin nihai hedeflerinden biri olan sosyal ve mesleki iyileşmenin ölçülmesinde hayati öneme sahiptir.

Geçerlik

BB-İ’nin geçerlilik analizleri, ölçeğin klinik açıdan önemli işlevsellik boyutlarını başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Yapı geçerliliği çalışmaları, hem Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile desteklenmiştir. DFA sonuçlarına göre, 11 alanlık yapı, 0.061 RMSEA (Yaklaşım Hatalarının Karekök Ortalaması) değeri ile kabul edilebilir düzeyde modele uyum sağlamıştır.

Ölçeğin kriter geçerliliği, İşlevselliğin Genel Değerlendirilmesi (GAF) ölçeği ile anlamlı düzeyde korelasyon göstermesiyle kanıtlanmıştır (r=0.428, p<0.0001). Bu korelasyon, BB-İ’nin geleneksel işlevsellik ölçütleriyle uyumlu olduğunu belirtir. Ayrıca, ölçek, hasta grubunu (ortalama puan=111.8±15.2) sağlıklı kontrol grubundan (ortalama puan=121.4±10.4) istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde ayırt etme yeteneği göstermiştir (t=-2.300, p=0.038), bu da ölçeğin ayırt edici geçerliliğini desteklemektedir.

Güvenilirlik

Bipolar Bozuklukta İşlevsellik Ölçeği’nin güvenilirlik analizleri, yüksek düzeyde iç tutarlılık ve zamansal istikrar sergilemiştir. İç tutarlılık analizi sonucunda, güvenilirlik katsayıları düşük olan altı madde çıkarıldıktan sonra, genel Cronbach alfa katsayısı 0.91 olarak belirlenmiştir. Bu değer, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Madde-toplam puan korelasyonları 0.22 ile 0.86 arasında değişmektedir ki bu, maddelerin ölçeğin bütününe iyi bir katkı sağladığını işaret eder. Test-yeniden test güvenilirliği (zamansal istikrar) için yapılan analizde, iki ölçüm arasındaki korelasyon katsayısı oldukça yüksek bulunmuştur (r=0.82, p<0.0001). Bu sonuç, ölçeğin zaman içinde tutarlı puanlar verdiğini ve kararlı bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme aşamasındaki psikometrik çalışmalar, karmaşık yapısını ortaya koymak için Açıklayıcı Faktör Analizi kullanmıştır. Bu analizde, toplam varyansın %65.1’ini temsil eden 13 faktör elde edilmiştir. Bu faktörler, Bipolar Bozuklukta işlevselliğin çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır.

Daha sonra yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ölçek yapısının 11 alt alandan oluştuğu hipotezini test etmiştir. DFA sonuçları, 11 alt ölçekten oluşan yapının, 0.061 RMSEA değeri ile kabul edilebilir model uyumu gösterdiğini doğrulamıştır. Bu, ölçeğin teorik olarak öngörülen 11 boyutlu yapısının ampirik verilerle desteklendiği anlamına gelmektedir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Biçim: 52 maddelik, 11 alt ölçekli öz bildirim ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Bipolar Bozukluk tanısı almış bireyler ve sağlıklı kontrol grupları.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Ölçek, özellikle Bipolar Bozukluk hastalarının remisyon veya ötimik dönemlerdeki kalıcı işlevsellik bozukluklarını değerlendirmek için uygundur.

Test Metodolojisi: 3’lü Likert Ölçeği kullanılmıştır (1=hayır – 3= evet). Yüksek puanlar, ilgili işlevsellik alanında daha iyi bir performansa ya da daha az bozukluğa işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Cronbach alfa, Likert Ölçeği, İşlevselliğin Genel Değerlendirilmesi (GAF), Remisyon, Ayırt Edicilik.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlantılı Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Ömer Aydemir)

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı tarihteki ilgili kurum adresi (Genellikle sorumlu yazarın bağlı bulunduğu üniversite veya hastane).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2007 yılında yayımlanan bir geliştirme çalışmasının ürünüdür. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Ömer Aydemir ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Orijinal makale PDF bağlantısı şurada bulunabilir: turkpsikiyatri.com.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: bipolar-bozuklukta-islevsellik-olcegi-toad.pdf.

Referanslar

Aydemir, Ö., Eren, İ., Savaş, H., Kalkan-Oğuzhanoğlu, N., Koçal, N., Devrimci-Özgüven, H., … Vahip, S. (2007). Bipolar Bozuklukta İşlevsellik Ölçeğinin geliştirilmesi, güvenilirlik ve geçerliliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 18(4), 344-352.

[quads id=5]

Bipolar Bozuklukta İşlevsellik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki alt ölçekler orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek toplam 52 madde ve 11 alt ölçekten oluşmaktadır:

• duygusal işlevsellik
• zihinsel işlevsellik
• cinsel işlevsellik
• damgalanma hissi
• içe kapanıklık
• ev içi ilişkiler
• arkadaşlarıyla ilişkiler
• toplumsal etkinliklere katılım
• günlük etkinlikler ve hobiler
• inisiyatif alma ve potansiyelini kullanabilme
• iş