Aile İşlevsellik Tarzı Ölçeği

Özet

Aile İşlevsellik Tarzı Ölçeği (AİTÖ), orijinal adı Family Functioning Style Scale (FFSS) olan psikometrik aracın Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Ölçek, ailelerin güçlü yönlerini ve başa çıkma aile işlevselliği kapasitelerini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. AİTÖ, aile sistemlerinin patolojik yönlerinden ziyade, pozitif psikoloji çerçevesinde güçlü yönlerine odaklanarak, aile birimlerinin başarılı adaptasyon stratejilerini değerlendirir. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması, Türk kültürüne özgü geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunarak, klinik ve araştırma ortamlarında kullanımına olanak sağlamıştır.

Bu uyarlama, Ilgın Gökler Danışman ve Nergis Tiftik tarafından 2014 yılında gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin kültürel hassasiyetini koruyarak, Türk aile yapısının kendine has dinamiklerini yansıtan sağlam bir psikometrik araç sunmayı hedeflemiştir. AİTÖ, aile terapisi, danışmanlık ve sosyal hizmet alanlarında güçlü aile yapılarını belirlemek ve desteklemek için kritik bir değerlendirme aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Aile işlevselliği, Aile gücü, Aile kapasiteleri, Psikometrik uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Türkçe ölçek.

Yazarlar

Ilgın Gökler Danışman, Nergis Tiftik.

[quads id=5]

Amaç

Aile İşlevsellik Tarzı Ölçeği’nin temel amacı, ailelerin karşılaştıkları zorluklarla başa çıkma ve genel refah düzeylerini sürdürme yeteneklerini, yani güçlü yönlerini ve kapasitelerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, geleneksel patoloji odaklı aile değerlendirme araçlarının aksine, ailelerin sahip olduğu kaynakları ve pozitif işlevsellik tarzlarını belirlemeye odaklanır.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültür bağlamında da korunduğunu kanıtlamak ve Türkiye’deki araştırmacılar ile klinisyenlerin kullanımına uygun, güvenilir bir araç sunmaktır. Bu sayede, aile danışmanlığı programlarının etkinliğinin değerlendirilmesi ve önleyici müdahale stratejilerinin geliştirilmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Aile İşlevsellik Tarzı Ölçeği, aile sistemlerinin çeşitli boyutlarını kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Orijinal ölçek, genellikle aile içi iletişim, problem çözme yeteneği, duygusal bağlar, esneklik ve rollerin netliği gibi temel aile işlevsellik alanlarını içerir. Ölçek, bu işlevsellik alanlarını değerlendirerek ailelerin genel adaptasyon düzeyini bir profil halinde sunar.

Ölçek, ailelerin stres karşısındaki dayanıklılığını ve değişime uyum sağlama yeteneğini belirlemede önemli bir rol oynar. Ölçülen bu yapı, bireysel psikopatolojiden bağımsız olarak, ailenin bir bütün olarak nasıl işlediğini ve üyelerinin ihtiyaçlarına ne ölçüde cevap verebildiğini gösteren kritik bir psikolojik yapıdır.

Geçerlik

Aile İşlevsellik Tarzı Ölçeği’nin (AİTÖ) Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, yapı geçerliği ve kültürel geçerlik üzerine odaklanmıştır. Danışman ve Tiftik (2014) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin maddelerinin ölçmek istediği teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek için çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılmıştır.

Yapı geçerliğini incelemek amacıyla, ölçeğin orijinal yapısıyla uyumunu test etmek için faktör analizi tekniklerinden faydalanılmıştır. Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, AİTÖ puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer aile işlevselliği veya aile uyumu ölçeklerinden elde edilen puanlarla anlamlı korelasyonlar gösterip göstermediği incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin Türk kültürü bağlamında da geçerli bir ölçüm aracı olduğunu destekler nitelikte sonuçlar vermiştir.

Güvenirlik

AİTÖ’nün Türkçe uyarlamasına yönelik güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek üzere yapılmıştır. Bu çalışmalar genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamalarını içerir. İç tutarlılık katsayısının yüksek olması, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu çalıştığını gösterir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin alt boyutları ve genel ölçek puanı için elde edilen Cronbach Alfa değerlerinin kabul edilebilir veya yüksek düzeyde olduğu bildirilmiştir. Bu bulgular, AİTÖ’nün zaman içinde tutarlı sonuçlar üretebilme yeteneğine sahip olduğunu ve dolayısıyla bilimsel araştırmalarda ve klinik uygulamalarda güvenle kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Türkçe Aile İşlevsellik Tarzı Ölçeği’nin faktör yapısını incelemek üzere faktör analizi uygulanmıştır. Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de doğrulanıp doğrulanmadığına bakılmıştır. Bu analizler genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilir.

DFA sonuçları, modelin uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu ve maddelerin orijinal ölçekte olduğu gibi ilgili faktörlere yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu durum, AİTÖ’nün, aile işlevselliğinin temel bileşenlerini kültürel farklılıklara rağmen başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini ve orijinal teorik yapıyı koruduğunu teyit etmektedir.

Ölçek Yapısı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatı kullanılır. Tipik olarak 4’lü veya 5’li Likert ölçeği üzerinden yanıtlanır (Örn: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a).

Language Available: Türkçe (Turkish).

Population Group: Yetişkinler, aile üyeleri, ebeveynler ve danışmanlık hizmeti alan bireyler.

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri yetişkin bireyler.

Population Details: Türk kültürüne ait, farklı sosyoekonomik ve demografik özelliklere sahip bireylerden oluşan örneklem üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama (Self-report) yöntemiyle uygulanan bir anket formudur.

Anahtar Kelimeler

Aile terapisi, Psikometrik özellikler, İç tutarlılık, Ölçek geliştirme, Kültürel adaptasyon, Çocuk gelişimi, Ebeveynlik stilleri.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Ilgın Gökler Danışman, Bahçeşehir Üniversitesi, İstanbul, Türkiye (Sorumlu Yazar).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricisi ve telif hakları hakkında detaylı bilgi, orijinal yayın veya sorumlu yazar ile iletişime geçilerek elde edilmelidir.

Test Yılı (Uyarlama): 2014.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlar için izin gerekebilir. Kullanım koşulları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: family-functioning-style-scale-toad.pdf

Referanslar

1. Danışman, I. G., & Tiftik, N. (2014). Measuring family strengths and capabilities: Reliability and validity of the Turkish version of the Family Functioning Style Scale. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 114, 346-350. doi: 10.1016/j.sbspro.2013.12.709
2. Orijinal ölçeğin geliştiricisine ait kaynaklar (Uyarlama çalışmasında belirtilen orijinal eser).

[quads id=5]

Aile İşlevsellik Tarzı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tam listesi için lütfen referans olarak belirtilen akademik yayına veya sorumlu yazar ile iletişime geçiniz.