Kimya Algı Ölçeği

Özet

Kimya Algı Ölçeği, bireylerin kimya bilimine, öğrenimine ve laboratuvar uygulamalarına yönelik algılarını, tutumlarını ve kaygı düzeylerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, Cemal Tosun tarafından 2013 yılında Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak valide edilmiştir. Ölçek, kimya eğitiminde öğrenci algılarının belirlenmesi ve öğretim programlarının bu algılara göre düzenlenmesi için kritik veriler sağlamaktadır.

Uyarlama çalışması sonucunda, ölçek toplam 20 maddeden ve beş farklı alt boyuttan oluşmaktadır: Cinsiyet, Değer, Tedirginlik, Kimyanın Kapsamı ve Eğilim. Bu çok boyutlu yapı, öğrencilerin kimyaya karşı geliştirdikleri karmaşık tutum setini kapsamlı bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır. Ölçek, yanıtlayıcılardan 5’li Likert tipi bir derecelendirme (1= kesinlikle katılmıyorum, 5= kesinlikle katılıyorum) kullanarak görüşlerini belirtmelerini istemektedir.

Anahtar Kelimeler

Kimya Algı Ölçeği, Kimya Eğitimi, Algı, Tutum, Psikometri, Ölçek Uyarlaması, Faktör Analizi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Cemal Tosun

Amaç

Kimya Algı Ölçeği’nin uyarlanmasının temel amacı, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini koruyarak, Türkiye’deki lise ve üniversite öğrencilerinin kimya bilimine ve derslerine yönelik algılarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, öğrencilerin kimyaya atfettikleri toplumsal değeri, laboratuvar ortamında hissettikleri kaygıyı ve kimya alanına duydukları genel ilgiyi belirlemek için tasarlanmıştır.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara, öğrencilerin kimya derslerine yönelik olumlu ya da olumsuz tutumlarının kaynağını anlamada yardımcı olmayı hedefler. Elde edilen bulgular, kimya öğretimi materyallerinin geliştirilmesinde ve öğretmenlerin pedagojik yaklaşımlarının iyileştirilmesinde önemli bir zemin oluşturmaktadır.

Yapı

Kimya Algı Ölçeği, kimya algısının beş temel boyutunu ölçen toplam 20 maddeden oluşan bir envanterdir. Bu alt boyutlar, bireyin kimyaya karşı geliştirdiği bilişsel, duyuşsal ve sosyal algıları temsil etmektedir. Ölçeğin alt boyutları ve madde sayıları şunlardır:

• Cinsiyet (5 madde): Kimya alanında toplumsal cinsiyet rollerine dair inançları ölçer.
• Değer (5 madde): Kimyanın toplumsal ve kişisel faydasına dair algıları değerlendirir.
• Tedirginlik (3 madde): Kimya laboratuvarlarında çalışmaya veya kimya konularına yönelik hissedilen kaygı ve korku düzeyini ölçer.
• Kimyanın Kapsamı (4 madde): Kimya biliminin doğasına, özellikle de matematik gibi diğer bilimlerle olan ilişkisine dair inançları ölçer.
• Eğilim (3 madde): Kimya dersine karşı duyulan genel ilgi ve derse katılma isteğini yansıtır.

Geçerlik

Kimya Algı Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlama çalışmasında (Tosun, 2013), yapı geçerliğini saptamak amacıyla kapsamlı faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. İlk aşamada uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin beş faktörlü yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin teorik olarak varsayılan alt boyutlarının ampirik verilerle desteklendiği anlamına gelmektedir.

İkinci aşamada ise, elde edilen beş faktörlü yapının model uyumunu test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, modelin verilerle uyumunun kabul edilebilir düzeyde olduğunu ortaya koyarak ölçeğin yapısal geçerliğini teyit etmiştir. Bu metodolojik yaklaşım, ölçeğin ölçmek istediği psikolojik yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmeye odaklanmıştır. Her ne kadar kaynak içerikte doğrudan Cronbach Alfa katsayıları belirtilmemiş olsa da, akademik standartlara uygun olarak yapılan uyarlama çalışmalarında bu değerlerin raporlanması beklenir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin aynı yapıyı ölçen maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve dolayısıyla ölçüm sonuçlarının güvenilir olduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Cemal Tosun tarafından yürütülen uyarlama çalışması, Kimya Algı Ölçeği’nin Türkçe formunun faktör yapısını netleştirmek için iki aşamalı bir analiz süreci izlemiştir. Açımlayıcı Faktör Analizi, ölçeğin 20 maddesinin, Cinsiyet, Değer, Tedirginlik, Kimyanın Kapsamı ve Eğilim olmak üzere beş ayrı ve anlamlı faktöre ayrıldığını göstermiştir. Bu faktörler, orijinal ölçeğin teorik temelleriyle uyumludur.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise, bu beş faktörlü modelin veri setine ne kadar iyi uyduğunu test etmiştir. DFA sonuçları genellikle uyum iyiliği indeksleri (RMSEA, CFI, GFI vb.) ile raporlanır. Bu analizler, Kimya Algı Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun yapısal olarak sağlam olduğunu ve kimya algısını hedefleyen beş boyutu bağımsız olarak ölçebildiğini kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Anket Formu)

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Kitle: Kimya dersi alan öğrenciler (Lise ve Yükseköğretim seviyesi)

Yaş Grubu: Ergenler ve Genç Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli eğitim kurumlarında öğrenim gören öğrenci örneklemi üzerinde valide edilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılarak yanıtlanan, çok boyutlu bir tutum ve algı ölçüm aracıdır. Derecelendirme formatı: 1= kesinlikle katılmıyorum; 5= kesinlikle katılıyorum.

Anahtar Kelimeler

Cemal Tosun, Necatibey Eğitim Fakültesi, Kimya Algısı, Kimya Tutumu, Yapı Geçerliği, Psikometrik Özellikler, 20 Maddelik Ölçek.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Necatibey Eğitim Fakültesi, Balıkesir Üniversitesi (Makale referansına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2013

İzinler: Ölçeğin akademik veya ticari olmayan araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar Cemal Tosun ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Akademik araştırmalar için ücret bilgisi genellikle yazarın takdirine bağlıdır.

Kaynaklar

Tosun, C. (2013). Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile Kimya Algı Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 7(1), 142-165. http://dx.doi.org/10.12973/nefmed157

Makalenin orijinal PDF bağlantısı burada bulunmaktadır: nef.balikesir.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: kimya-algi-olcegi-toad.pdf

Kimya Algı Ölçeği Maddeleri

Kimya Algı Ölçeği, 5 alt boyut ve toplam 20 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 5’li Likert tipindedir (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= kesinlikle katılıyorum).

• Cinsiyet (5 m): Kimya alanında erkekler, bayanlara göre daha iyidir.
• Değer (5 m): Kimya, toplumu olumlu yönde etkilemektedir.
• Tedirginlik (3 m): Kimya laboratuvarlarında araştırma yaparken yaralanmaktan korkuyorum.
• Kimyanın kapsamı (4 m): Kimya bilimi, çok fazla matematik içermektedir.
• Eğilim (3 m): Kimya dersini ilginç buluyorum.