Bilimsel Yaratıcılık Ölçeği

Özet

Bilimsel Yaratıcılık Ölçeği, Huriye Deniş Çeliker ve A. G. Balım tarafından 2012 yılında Türkçe’ye uyarlama çalışması tamamlanmış, 7 maddelik kısa bir ölçme aracıdır. Ölçek, eğitim bilimleri ve psikoloji alanlarında, özellikle ortaokul düzeyindeki öğrencilerin bilimsel süreçlerde gösterdikleri bilimsel yaratıcılık eğilimlerini ve yeterliliklerini nicel olarak belirlemek amacıyla geliştirilmiştir. Uyarlama sürecinde ölçeğin kapsam geçerliği uzman görüşleri ile desteklenmiş ve yüksek düzeyde iç tutarlılık (Cronbach Alfa: 0.86) değerine sahip olduğu gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Bilimsel Yaratıcılık, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Ortaokul Öğrencileri, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Huriye Deniş Çeliker, A. G. Balım.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin bilimsel problem çözme ve araştırma süreçlerinde sergiledikleri yaratıcı düşünme becerilerini ve özgün yaklaşımlarını ölçmektir. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, Türkiye’deki eğitim araştırmacılarına ve öğretmenlere, öğrencilerin bilimsel yaratıcılık düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirebilecekleri standart bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik niteliklerinin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu titizlikle test etmiş, böylece bilimsel yaratıcılığın ulusal düzeyde incelenmesine olanak sağlamıştır.

Yapı (Construct)

Bilimsel Yaratıcılık Ölçeği, bilim alanındaki yaratıcılığı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle bilimsel bağlamdaki özgünlük, akıcılık, esneklik ve detaylandırma gibi yaratıcılığın temel bileşenlerini içerir. Ölçek, öğrencilerin bilimsel aktiviteler sırasında yeni fikirler geliştirme, alışılmışın dışında çözümler bulma ve farklı bakış açıları kullanma yeteneklerini değerlendirmeye odaklanmıştır. Ölçek toplamda 7 maddeden oluşmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında öncelikli olarak kapsam geçerliğine odaklanılmıştır. Kapsam geçerliğinin sağlanması amacıyla, ölçekte yer alan maddelerin ölçülmek istenen alanı yeterince temsil edip etmediği, hem ilgili bilim alanını iyi bilen hem de ölçek hazırlama tekniklerine hakim uzman bir gruba inceletilmiştir (Gözüm ve Aksayan, 2003).

Uzmanların öneri ve eleştirileri doğrultusunda ölçek yeniden yapılandırılmış ve maddeler revize edilmiştir (Tezbaşaran, 1997). Uzman görüşlerinin alınmasının ardından, ölçek maddelerinin hedef kitle tarafından anlaşılırlığını belirlemek amacıyla 6., 7. ve 8. sınıftan onar öğrenciye pilot uygulama yapılmıştır. Bu süreç, ölçeğin dilsel ve yapısal olarak uygunluğunu teyit etmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Madde toplam korelâsyonları 0.37 ile 0.74 arasında bulunmuştur, bu da her bir maddenin ölçeğin bütünüyle tutarlı bir ilişki içinde olduğunu göstermektedir.

Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri 0.86 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçeğin psikometrik açıdan son derece güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, ölçekte yer alan maddelerin kişileri bilimsel yaratıcılık düzeylerine göre ne kadar ayırt ettiğini incelemek amacıyla üst %27 ile alt %27 gruplarının puanları arasındaki farkın anlamlılığına bakılmıştır. Bu analiz, ölçeğin yüksek ve düşük yaratıcılığa sahip grupları başarılı bir şekilde ayırabildiğini ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Kaynak metinde doğrudan faktör analizi sonuçları (açıklayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi) belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinin bir parçası olarak ölçeğin yapı geçerliğinin test edildiği varsayılmaktadır. Ölçeğin 7 maddeden oluşan yapısı, muhtemelen bilimsel yaratıcılık yapısını tek bir temel faktör altında ölçmek üzere tasarlanmıştır. Elde edilen güçlü güvenirlik katsayıları, ölçeğin yapısal bütünlüğünü desteklemektedir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Tipi (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.)

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Öğrenciler

Yaş Grubu: Ortaokul öğrencileri (6., 7. ve 8. Sınıf)

Popülasyon Detayları: Pilot çalışmalar 6., 7. ve 8. sınıftan 10’ar öğrenci üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Psikolojisi, Uyarlama Çalışması, Bilimsel Yaratıcılık, Cronbach Alfa, Ayırt Edicilik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2012 yılında Türkçe literatüre kazandırılmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi Dergipark üzerinden erişilebilir durumdadır: dergipark.ulakbim.gov.tr.

Orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: bilimsel-yaraticilik-olcegi-toad.pdf

Referanslar

1. Deniş-Çeliker, H. ve Balım, A. G. (2012). Bilimsel Yaratıcılık Ölçeğinin Türkçe’ye uyarlama süreci ve değerlendirme ölçütleri. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 5(2), 1–21.
2. Gözüm, S. ve Aksayan, Ş. (2003). Yapısal Eşitlik Modellemesi. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi, 5(1).
3. Tezbaşaran, A. A. (1997). Likert Tipi Ölçek Geliştirme Kılavuzu. Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları.

Bilimsel Yaratıcılık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek toplamda 7 maddeden oluşmaktadır. Ölçek maddelerinin orijinal metinleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.