Kiloya İlişkin Kendini Damgalama Ölçeği

Özet

Kiloya İlişkin Kendini Damgalama Ölçeği (KKDÖ), bireylerin kendi kilolarına yönelik içselleştirdikleri olumsuz algıları ve damgalama duygularını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir aracın Türk kültürüne ve diline uyarlama çalışması sonucunda psikoloji ve sağlık bilimleri alanına kazandırılmıştır. KKDÖ’nün uyarlama çalışması, 2017 yılında Satı Doğan ve N. Çıray-Gündüzoğlu tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, özellikle obezite veya yüksek kiloya sahip bireylerin yaşadığı kendini damgalama düzeylerini belirleyerek, bu durumun psikolojik iyilik hali ve benlik saygısı üzerindeki etkilerini araştırmayı hedefler. Elde edilen psikometrik veriler, KKDÖ’nün Türkçe popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kiloya İlişkin Kendini Damgalama Ölçeği, KKDÖ, Kendini Damgalama, Obezite, Beden İmajı, Benlik Saygısı, Uyarlama, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Satı Doğan, N. Çıray-Gündüzoğlu.

Amaç

Kiloya İlişkin Kendini Damgalama Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin ağırlıklarına ilişkin algılanan veya içselleştirilen sosyal damgalamayı ne ölçüde benimsediklerini ve bu damgalamayı kendilerine yönelttiklerini saptamaktır. Bu tür bir kendini damgalama, özellikle yeme bozuklukları, düşük benlik saygısı ve depresyon gibi psikolojik sonuçlarla yakından ilişkilidir.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasının amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik yapısını Türk kültürü bağlamında test etmek, geçerlik ve güvenirlik analizlerini yaparak KKDÖ’yü ilgili araştırmalarda kullanıma sunmaktır. Bu sayede, Türkiye’deki sağlık ve psikoloji uzmanları, kiloya bağlı damgalanma deneyimini bilimsel olarak ölçebilir hale gelmiştir.

Yapı

Kiloya İlişkin Kendini Damgalama Ölçeği (KKDÖ), bireyin kendi kilosu nedeniyle hissettiği utanç, suçluluk ve kendini değersiz görme gibi içselleştirilmiş olumsuz duyguları kapsayan bilişsel ve duygusal bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle iki temel faktör altında incelenmektedir; bu faktörler uyarlama çalışmasında da doğrulanmıştır (Faktör 1 ve Faktör 2).

Yapılan faktör analizi sonuçlarına göre, ölçek maddeleri iki gizil değişken etrafında toplanmakta ve bu değişkenler arasında orta düzeyde bir korelasyon (r=.51) bulunmaktadır. Bu durum, kendini damgalama yapısının çok boyutlu olduğunu ve bilişsel/duygusal bileşenlerden oluştuğunu desteklemektedir.

Geçerlik

KKDÖ’nün Türkçe uyarlaması kapsamında çeşitli geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Yapı geçerliğini incelemek amacıyla, KKDÖ puanları ile benlik saygısı envanteri puanları arasındaki ilişki analiz edilmiştir.

Elde edilen bulgulara göre, bireylerin benlik saygısı puan ortalaması 14.9 ± 4.2 iken, kiloya ilişkin damgalama puan ortalaması 33.8 ± 7.7 olarak saptanmıştır. İki değişken arasındaki korelasyon (r = -.282, p < 0.01 düzeyinde) istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yöndedir. Bu negatif ilişki, kendini damgalama düzeyleri yükseldikçe benlik saygısının düştüğünü göstermekte olup, ölçeğin beklenen yönde bir yapı geçerliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçlarına göre modelin uyum indeksleri incelenmiş; X²=66,461, sd=53 ve p=.101 bulunmuştur. P değerinin anlamsız olması, modelin veri ile iyi bir uyum sergilediğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri hem iç tutarlılık hem de zamana bağlı tutarlılık (test-tekrar test) yöntemleriyle incelenmiştir. Test-tekrar test güvenirlik katsayısı r = .89 gibi yüksek bir değer olarak bulunmuştur, bu da ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini işaret etmektedir.

İç tutarlılık ve modelin genel güvenilirliğini destekleyen diğer uyum indeksleri de kabul edilebilir düzeydedir. Bu indeksler şunlardır: P=.439, GFI=.936, AGFI=.902, RMSEA=.012, CFI=.992, PCLOSE=.874 ve AIC=105.889. Özellikle RMSEA değerinin .05’in altında (.012) ve CFI değerinin .95’in üzerinde (.992) olması, modelin mükemmel düzeyde bir uyuma sahip olduğunu ve ölçeğin yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Kiloya İlişkin Kendini Damgalama Ölçeği’nin uyarlama çalışmasında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin iki faktörlü yapısını desteklemiştir.

Standartlaştırılmış regresyon ağırlıkları (faktör yükleri) incelendiğinde, bu yüklerin .20 ile .75 arasında değiştiği görülmektedir. Bu aralık, maddelerin ilgili gizil değişkenleri yeterli düzeyde temsil ettiğini göstermektedir. Ayrıca, Faktör 1 ve Faktör 2 gizil değişkenleri arasındaki korelasyon katsayısı r = .51 olarak hesaplanmıştır. Bu orta düzey korelasyon, faktörlerin bağımsız olmadığını, ancak kendini damgalama gibi karmaşık bir yapının farklı yönlerini temsil ettiğini belirtmektedir. Tüm uyum indeksleri (GFI, AGFI, RMSEA, CFI) modelin yapısal bütünlüğünü kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler

Age Group: Belirtilmemiş (Uyarlama çalışması yetişkin popülasyon üzerinde yapılmıştır.)

Population Details: Araştırmaya katılan bireylerin benlik saygısı ve kiloya ilişkin damgalama puanları ortalamaları belirtilmiştir.

Test Methodology: Geçerlik için Benlik Saygısı Envanteri ile eş zamanlı ölçüm, güvenirlik için Test-Tekrar Test yöntemi ve iç tutarlılık analizleri kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Güvenirlik, Geçerlik, Faktör Analizi, RMSEA, Uyum İndeksleri, Psikometri, Sağlık Bilimleri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanmadı

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Sağlanmadı

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2017 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında detaylı bilgi almak için sorumlu yazar Satı Doğan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Doğan, S. ve Çıray-Gündüzoğlu, N. (2017). Kiloya İlişkin Kendini Damgalama Ölçeğinin (KKDÖ) Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. 1. Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi içinde (s.131). Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: kiloya-iliskin-kendini-damgalama-olcegi-toad.pdf

Kiloya İlişkin Kendini Damgalama Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için ilgili kongre bildirisine veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.