Depresyonda Kendini Damgalama Ölçeği

Özet

Depresyonda Kendini Damgalama Ölçeği (DKDÖ), depresyon tanısı almış bireylerde veya depresif semptomlar gösteren kişilerde görülen içselleştirilmiş öz-damgalama düzeylerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış 15 maddelik bir psikometrik araçtır. Ölçek, özgün formuna benzer şekilde dört faktörlü bir yapı sergilemektedir ve Türkçe geçerlilik ile güvenilirlik çalışmaları 2019 yılında Kamış ve arkadaşları tarafından tamamlanmıştır. Bu araç, depresyon yaşayan bireylerin kendilerine yönelik utanç, suçluluk ve tedavi arayışının ketlenmesi gibi olumsuz bilişsel ve duygusal tepkilerini değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Depresyon, Kendini Damgalama, Psikometrik Araç, Uyarlama, Geçerlilik, Güvenilirlik, Utanç, Sosyal Yetersizlik.

Yazarlar

Kamış, G. Z., Erden-Aki, Ş. Ö., Yıldız, M. İ., Doğan-Varan, H., Dolgun, A. B.

Amaç

Depresyonda Kendini Damgalama Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin depresyon yaşantıları nedeniyle kendilerine uyguladıkları içselleştirilmiş damgalama düzeylerini ve bu damgalamanın sonuçlarını ölçmektir. Bu ölçek, özellikle depresyonun yarattığı sosyal yetersizlik hissini, öz-eleştirel tutumları ve ruh sağlığı hizmeti almayı engelleyen bariyerleri nicelleştirmek için geliştirilmiştir. Türkçe uyarlama çalışması, bu yapının Türk popülasyonunda güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirilmesini sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, zihinsel sağlık sorunları bağlamında önemli bir engel teşkil eden kendini damgalama (self-stigma) yapısını ölçmektedir. Depresyonda kendini damgalama, bireyin toplumsal olumsuz yargıları içselleştirmesi ve bu yargıları kendi benliğine uygulaması sürecini ifade eder. Bu durum genellikle düşük benlik saygısı, utanç ve sosyal geri çekilme ile ilişkilidir.

Ölçeğin dört temel alt boyutu bulunmaktadır:

• Utanç: Bireyin depresyonu nedeniyle duyduğu yoğun utanç ve mahcubiyet duyguları.
• Suçlanma/Kendini Kınama: Depresif durumdan dolayı kendini sorumlu tutma ve öz-eleştiri yapma eğilimi.
• Sosyal Yetersizlik: Depresyon nedeniyle sosyal ortamlarda kendini yetersiz veya dışlanmış hissetme.
• Tedavi Aramanın Ketlenmesi: Damgalanma korkusu nedeniyle profesyonel yardım almaktan çekinme veya kaçınma.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla yapılan Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçları, ölçeğin özgün formunda bulunan dört faktörlü yapıyı doğrulamıştır. Bu, maddelerin teorik olarak öngörülen alt boyutlar altında toplandığını ve ölçeğin Türk kültüründe de depresyonla ilişkili öz-damgalama kavramını başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Elde edilen bu dört faktörlü model, ölçeğin yapı geçerliği açısından güçlü kanıtlar sunmaktadır. Çalışmada ayrıca, DKDÖ’nün diğer depresyon ve öz-saygı ölçekleriyle korelasyonları incelenerek ölçüt bağımlı geçerlik çalışmaları da yürütülmüştür.

Güvenirlik

Depresyonda Kendini Damgalama Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alfa katsayısı hesaplamalarıyla incelenmiştir. Ölçeğin genel iç tutarlılık değeri oldukça yüksek bulunmuş, bu da maddelerin genel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir:

• Genel Cronbach Alfa Katsayısı: α = 0,847

Alt ölçeklerin güvenilirlik değerleri ise şu şekildedir:

• Utanç alt ölçeği için: α = 0,854
• Suçlanma/Kendini Kınama alt ölçeği için: α = 0,637
• Sosyal Yetersizlik alt ölçeği için: α = 0,822
• Tedavi Aramanın Ketlenmesi alt ölçeği için: α = 0,686

Utanç ve Sosyal Yetersizlik alt ölçekleri mükemmel iç tutarlılık gösterirken, Suçlanma/Kendini Kınama ve Tedavi Aramanın Ketlenmesi alt ölçeklerinin değerleri (0,637 ve 0,686), psikometrik standartlar dahilinde kabul edilebilir düzeyde güvenilirlik sunmaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, toplam 15 maddeden oluşmakta olup, psikometrik analizler sonucunda dört faktörlü bir yapıya sahiptir. Yapılan Açıklayıcı Faktör Analizi, maddelerin orijinal ölçek yapısıyla örtüşen dört farklı boyuta ayrıldığını göstermiştir. Bu faktörler (Utanç, Suçlanma/Kendini Kınama, Sosyal Yetersizlik, Tedavi Aramanın Ketlenmesi), öz-damgalamanın farklı yönlerini temsil etmektedir. Bu faktör yapısı, ölçeğin kavramsal çerçevesini desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Türkçe Form)

Format: Ölçek 15 maddeden oluşmaktadır ve dört faktörlü bir yapıya sahiptir.

Derecelendirme: 5’li Likert Ölçeği kullanılmaktadır (1=Hiç katılmıyorum – 5=Tamamen katılıyorum).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Depresif semptomlar gösteren veya depresyon tanısı almış bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenilirlik çalışması, klinik popülasyon örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Depresif Belirtiler, Öz-eleştiri, Tedaviye Uyum, Psikolojik Yapı, Ruh Sağlığı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Gülsüm Zuhal Kamış

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Türkiye (Detaylı adres makalede yer almaktadır).

İletişim E-postası: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik veya klinik amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Gülsüm Zuhal Kamış ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Kamış, G. Z., Erden-Aki, Ş. Ö., Yıldız, M. İ., Doğan-Varan, H. ve Dolgun, A. B. (2019). Depresyonda Kendini Damgalama Ölçeği: Türkçe formu, geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 30(3), 200-209.

Orijinal makaleye bu bağlantı üzerinden erişilebilir: turkpsikiyatri.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: depresyonda-kendini-damgalama-olcegi-toad.pdf

Depresyonda Kendini Damgalama Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin 15 maddelik içeriği, telif hakları nedeniyle bu alanda sunulmamaktadır. Maddelerin tam listesine erişim için sorumlu yazarla veya referans gösterilen bilimsel makaleyle iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçek, 1’den (hiç katılmıyorum) 5’e (tamamen katılıyorum) kadar derecelendirilen 5’li Likert formatını kullanmaktadır.