Khatena-Torrance Yaratıcı Algılama Envanteri

Özet

Khatena-Torrance Yaratıcı Algılama Envanteri (KTYAE), bireylerin yaratıcı düşünme ve algılama yeteneklerini ölçmek amacıyla tasarlanmış uluslararası düzeyde kabul görmüş bir psikometrik araçtır. Bu envanter, özellikle E. Paul Torrance ve Joe Khatena tarafından geliştirilen yaratıcılık teorilerine dayanmaktadır. Ölçek, yaratıcılığın farklı boyutlarını, özellikle de algısal süreçlerdeki özgünlüğü ve akıcılığı değerlendirmeyi hedefler. Türkiye koşullarına uyarlaması, 2013 yılında Gözem Kıray tarafından bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, orijinal envanterin kültürel ve dilsel farklılıklar gözetilerek Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilirliğini sağlamayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Yaratıcılık, Yaratıcı Algılama, Khatena-Torrance, Psikometri, Uyarlama, Algısal Süreçler.

Yazarlar

Joe Khatena, E. Paul Torrance (Orijinal Geliştiriciler), Gözem Kıray (Uyarlayan).

Amaç

Bu envanterin temel amacı, bireylerin yaratıcı potansiyellerini ve algısal süreçlerdeki farklılaşma yeteneklerini sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Ölçek, standart zeka testlerinin ötesine geçerek, bireyin alışılmadık veya özgün yollarla problem çözme ve dünyayı algılama biçimlerini ortaya çıkarmayı amaçlar. KTYAE, uygulamalı ve teorik psikolojide, yaratıcı bireylerin erken teşhisi, eğitim programlarının planlanması ve yaratıcılık araştırmalarının yürütülmesi için değerli bir araç sunar. Türk kültürüne uyarlanan versiyon, bu amaçları yerel popülasyon bağlamında gerçekleştirmeyi hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, ana yapı olarak Yaratıcı Algılama kavramını ölçmektedir. Yaratıcı algılama, mevcut bilgiyi alışılmışın dışında, esnek ve özgün biçimlerde işleme yeteneği olarak tanımlanır. Bu yapı, genellikle yaratıcı düşüncenin akıcılık (farklı fikirler üretme hızı), esneklik (farklı kategorilerde fikirler üretme yeteneği) ve özgünlük (nadir ve benzersiz fikirler üretme) gibi temel bileşenleriyle yakından ilişkilidir. Khatena-Torrance Yaratıcı Algılama Envanteri, özellikle yaratıcı düşüncenin sözel ve figürel boyutlarını değerlendiren alt boyutlara sahip olup, bireyin hem dilsel hem de görsel olarak yaratıcı potansiyelini kapsamlı bir şekilde ortaya koymayı hedefler.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, Gözem Kıray’ın 2013 tarihli yüksek lisans tezinde, Khatena-Torrance Yaratıcı Algılama Envanteri’nin Türkiye koşullarına uyarlanması sürecinde kapsamlı geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır. Yapı geçerliği için, envanterin teorik olarak ölçmesi beklenen yaratıcılık bileşenlerini gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmış olmalıdır. Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik çalışmaları, KTYAE puanlarının diğer kabul görmüş yaratıcılık testleri ile anlamlı korelasyonlar gösterip göstermediğini incelemiş olabilir. Detaylı geçerlik analiz sonuçları ve kullanılan geçerlik yöntemleri (örn. ayırt edici geçerlik) için uyarlama çalışmasının tam metnine başvurulması zorunludur.

Güvenirlik

Envanterin Türkiye uyarlamasına ait güvenirlik bilgileri kaynakta açıkça belirtilmemiştir. Psikometrik standartlara uygun bir uyarlama çalışmasında, ölçeğin tutarlılığını değerlendirmek amacıyla çeşitli güvenirlik yöntemlerinin kullanılması beklenir. Bu yöntemler arasında en yaygın olanları, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenilirliğidir. Yüksek Cronbach Alfa katsayısı, envanter maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü gösterir. Test-tekrar test güvenilirliği ise, ölçüm sonuçlarının farklı zaman dilimlerinde ne kadar kararlı ve istikrarlı olduğunu ortaya koyar. Uyarlamayı yapan yazarın tezi, bu istatistiksel verileri kapsamaktadır ve incelenmelidir.

Faktör Analizi

Khatena-Torrance Yaratıcı Algılama Envanteri’nin faktör yapısı, orijinal geliştiriciler tarafından çok boyutlu bir yapıyı temsil edecek şekilde tasarlanmıştır. Türkiye uyarlamasında bu çok boyutlu yapının kültürel bağlamda korunup korunmadığını veya yeniden yapılandırılıp yapılandırılmadığını belirlemek amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, envanterin yaratıcı algılamanın hangi alt boyutlarını (sözel özgünlük, figürel esneklik vb.) ölçtüğünü ve bu alt boyutların Türk popülasyonunda geçerli olup olmadığını kanıtlamıştır. Faktör yükleri, özdeğerler ve varyans açıklama oranları gibi detaylar, envanterin yapısal geçerliğini destekleyen temel bulgulardır ve uyarlama tezinin metodoloji bölümünde bulunabilir.

Enstrüman

Test Türü: Psikometrik Ölçek / Yetenek Envanteri (Uyarlama)

Format: Genellikle kağıt-kalem testi veya kendini değerlendirme envanteri şeklinde uygulanır. Ölçek, standart bir derecelendirme formatına (Likert tipi veya zorunlu seçim) sahip olabilir, ancak kaynakta derecelendirme tipi belirtilmemiştir.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Öğrenci Popülasyonu

Yaş Grubu: Genellikle ergenlik dönemi ve sonrası (10 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışmasının örneklemi, İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde sunulan yüksek lisans tezine uygun olarak, genellikle üniversite öğrencilerini veya geniş bir öğrenci grubunu içermiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulaması şeklinde yapılabilir. Test, katılımcıların yaratıcı düşünme potansiyellerini ortaya çıkaracak çeşitli sözel ve figürel görevleri içerir. Puanlama, yaratıcılık bileşenlerine (özgünlük, akıcılık, esneklik) göre yapılır.

Anahtar Kelimeler

Özgünlük, Akıcılık, Esneklik, Yetenek Testi, İstanbul Arel Üniversitesi, Tez, Yaratıcı Problem Çözme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Gözem Kıray, 2013 tarihi itibarıyla).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari kullanımı ve akademik araştırmalarda kullanımı, orijinal telif hakkı sahipleri (Khatena ve Torrance mirasçıları/yayıncıları) ile Türkiye uyarlamasını yapan yazarın (Gözem Kıray) iznine tabidir. Yüksek lisans tezi, akademik amaçlı kullanım için erişilebilir durumdadır.

Ücret: Bilinmiyor. Akademik tezler genellikle ücretsiz erişime açıktır; ancak ölçeğin ticari veya geniş ölçekli kurumsal kullanımı ücretli olabilir.

Testin Orijinal Geliştirme Yılı: Orijinal Khatena-Torrance Yaratıcı Algılama Envanterinin geliştirme tarihi 1970’lerin sonu veya 1980’lerin başına dayanmaktadır.

Türkiye Uyarlama Yılı: 2013.

Referanslar

• Kıray, G. (2013). Khatena-Torrance Yaratıcı Algılama Envanterinin Türkiye koşullarına uyarlanması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• The original PDF can be downloaded here: khatena-torrance-yaratici-algilama-envanteri-toad.pdf

Khatena-Torrance Yaratıcı Algılama Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, uyarlama çalışmasının tam metninde yer almaktadır ve bu kaynakta sağlanmamıştır.